DONATO AMOZARRAIN APUSTULARI ARRASATEARRA, FRONTOIETAKO ERREGEA

Donato Amozarrain

Pertsonaia anonimo ospetsuak. Kontraesana? Baliteke, baina sarritan guztiz batera etor daitezkeela konturatzen gara, gaurko istorio honetako pertsonaiarekin gertatzen den moduan. Arrasatearra izan zen, baina zenbatek gogoratzen dute gizon hartaz ezer? Izena bera ezezaguna zaie gaurko gehienei. Areago, pertsonaiaren nortasun berezia izan zela eta, garaikideek ere ez zuten asko jakin euren herrikideari buruz.

Aspaldi-aspaldi heldu zitzaidan kazeta-mozkin bat – zein eta noizko egunkarikoa zen zehaztu gabe- gure gaurko arrasatearraren gaineko lehen erreferentziak eman zizkidana. Artxiboan eduki dut eta ordua heldu zaio. Blog honen irakurleenganaino eraman nahi dut, idazki hartan zekarrena eta, urtetan, hemendik eta handik jasotzen joan naizena. Honela irakurtzen da, “Asterisco” izenordearekin sinatutako artikuluan:

“El mundo se sorprende en el viaje del rey Faruk por Europa, a causa de que gana y pierde en el juego cantidades fabulosas. La ruleta, los caballitos y el treinta y cuarenta se han movido ante el fez del monarca egipcio que, impasible, dejaba en cada apuesta una fortuna. Ahora, el rey Faruk ha cambiado el fez por la boina vasca, y la ruleta por el frontón. Apuesta en el juego de pelota y dicen que se ha convertido en la figura más popular en el mundillo de la pelota vasca. Confesamos que no lo creemos, porque en el frontón no destaca el que se juega una gran cantidad de dinero, sino el que juega muchas cantidades, aunque estas cantidades sean pequeñas. Hay una psicología y un perfil pintoresco en el hombre que apuesta en el frontón. Vive únicamente para su afición y para su vicio. Por mucho que apueste el rey Faruk, su historia y su leyenda de príncipe de las mil y una noches, empalidece frente a la vida y a la historia de un hombre que se llama Donato…”

Eta Donato, arrasatearra genuen, peto-petoa. Donato Amozarrain Markaide, 1891ko otsailaren 10ean jaioa. Hamalau urterekin ekin zion lanari, sortu berria zen Unión Cerrajera S.A enpresan, eta diotenez enpresari emanda bizi zen eguneko… lau bat ordutan. Horrela eman zuen berrogeita hamabost urte luze, baina ez pilotari bezala – nahiz eta bere ahalegintxoak egin zituen gazte denboran- baizik eta apustulari gisa. Eta horretan irabazi zuen ospe… mundiala. Inork gutxik zekien bere abizena frontoietan: Donato, eta kito. Segi dezagun irakurtzen goian aipatu dudan idazki hartatik:

“En el mundillo de la pelota nadie es más famoso que él. Todos los días hace lo mismo, a las dos de la tarde deja de ser un vulgar empleado de oficina y cambia de color y de aire. Va a un partido de pelota. Coge un coche, que le cuesta más que lo que gana de sueldo en un mes en la oficina, y se va a Lequeitio, a Ondarroa, a San Sebastián, a Vitoria, a Eibar, a Vergara, y allí juega. Juega violentamente, siempre a la alza, gritando números y aceptando apuestas, barajando cantidades que parecen fabulosas.

Terminado el partido, paga o cobra, y vuelve a su casa después de tomar un vasito de leche. Para él no hay festividad ni júbilo de victoria. No gasta nada. Va solo. Se aleja de esos que festejan las ganancias y se divierten para olvidar las pérdidas. El vive para apostar. Y es la apuesta lo que le proporciona placer. Tiene para su vivir y para su juego una especie de Código de Honor. Línea recta. El frontón es para él religión y el corredor de apuestas, juez y sacerdote. Y en su manera de actuar es honrado a machamartillo. En los frontones hay gente que se coloca al lado de él para verle actuar”

Donatok esan ohi zuen frontoian jaio zela. Zortzi urterekin Arrasateko pilota lekuan – artean Portaloian- jarduten zuen, jo eta ke. Berak adierazia dakigu pilotan ondo moldatzen zela baina indarra falta zitzaion. Juan Bautista Azkarate “Mondragonés”en kintakidea zen eta sarritan oroitzen zuen, hamabost bat urte izango zituztela, Donatok berak eta Jose Migel Azkaratek – Mondragonesen anaia-, Juan Bautista eta “Elorrio”ren kontra Zaldibarreko frontoi inauguratu berrian lehiatutako partidua: 22-14 irabazi zituzten lehenek. Eta Udalak 50 pezetako saria eman zien. Baina Donatok 17´50 pezeta bakarrik hartu zituen… bere ustez, garaipenaren meritua Jose Migelena izan baitzen. Segi dezagun, “Asterisco”ren deskribapenarekin:

“En todos sitios tiene entrada gratis y los empresarios se disputan su presencia, porque nadie como él anima y mueve los partidos. En cierta ocasión perdió una gran cantidad. No pudo pagar. Dejó de ir al frontón. Se notó su falta. Vinieron a verle para que firmara un pagaré y perdonarle la mitad de la deuda, con tal de que volviera al frontón. Se negó en redondo. No volvió hasta que pudo pagar. En Vitoria este año, en las ferias, en cuatro días ganó 75.000 pesetas.Volvió a su casa después de tomar un café. Contó los billetes y se preparó para el dia siguiente. Es fácil comprender que en sitios donde hay tipos de esta clase, nada tiene que hacer el rey Faruk”

Donato Amozarrainen garaikideak ziren ere Faustino Velez de Mendizabal “Vivillo”, Tomas “El Zurdo”, Herrador, Jose Arregi “Bueno”, “Asturias”, Sagasta… eta giro ezin hobea izan ohi zen herriko frontoian. Frontoietan ikusitako pilotari guztien gainetik – eta esan daiteke den-denak ezagutzen zituela- “Mondragonés” ipintzen zuen. Eta ez zen eskuzko pilota partiduetara bakarrik joaten. Jesus Abrego erremonteko pilotariaren jarraitzaile sutsua izan genuen eta  Iruñea, Donostia, Bartzelona eta Madrileraino iristen zen, bere idoloaren alde apustua egitearren. Donostiako Urumea frontoia Donato zen pertsonaiarik ezagunena, pilotariak eurak baino gehiago. Zer esanik ez, Donatok bikain ezagutzen zituen Arriaran anaien, Bolinagaren, Zurdo de Mondragonen eta herriko pilotari profesionalen dohainak, eta batzuetan, pilotari  haren edo bestearen kontra nola aritu behar zuteneko aholkuak ematen zizkien.

Donato frontoian “jaio” bide zen. Ziurtasun osoz, berriz, Donato Amozarrain Markaide frontoirako bizi izan zela esan daiteke. Bere bizio bakarra apustua zen, eta horrek eman zion ospea. Behin, iragan mendeko berrogeitamarren amaieran “Basarri” bertsolari handiak honakoak eskaini zizkion arrasatearrari:

Ondo dakigu bere jokera

duala auntzak mendira,

gure Donato jatorrak berriz

bere pausoak frontoira.

Alare beti iritxi zera

beste askoren neurrira

Garbi jokatzen diran gizonak

Nunai maitatu oi dira.

GEHIAGO ARRASATEKO PILOTARI BURUZ

PILOTA ARRASATEN. ISTORIOAK

ARRIARAN ANAIAK PILOTAKO TXAPELDUNAK 1961

Oso urte ona izan zen 1961 Arrasateko pilotarako. Herriko pilotariak gogor ari ziren frontoietan: Bolinaga, Zurdo de Mondragón, Mondragonés II eta Arriaran bi anaien izenak karteletan agertzen ziren igandero. Goi mailako pilotariak ziren orduan Arrasaten eta herritarrek giro hura bizitzen zuten, sakon. Bi anaiak 1961eko martxoaren 26an txapeldun geratu ziren Eibarren. Gogora dezagun txapelketak eman zuena.

Pako eta Joxe Arriaran, III eta II

Testuinguru hartan herriko pilota zaleek pozik hartu zuten, aspaldiko partez binakako txapelketa antolatu behar zeneko albistea, 1960ko abenduan zabaldua, eta bikoteen artean Arriaran III-Arriaran II anaiak zeudela. Historia apur bat eginez, 1945etik ez zen horren espezialitateko norgehiagoketarik egiten. Urte hartan Txikito de Iraeta eta Lazkano gertatu ziren txapeldunak Atano VII eta IV.ren kontra. Beraz, pilotan erregetza berri bat ireki zitekeen txapelketa hartan eta Arrasaten konfiantza osoa zegoen ipinita euren ordezkariengan. Ondoan doaz lehiaketa hartan parte hartu zuten bikoteen datuak, pilotako enpresak komunikabideetara eman zituen bezala:

“Pareja: Hermanos Arriarán. Delantero, Arriarán III,  Francisco Arriarán Aramburu. Nacido en Mondragón (Guipúzcoa) el 15-1-1931. 85 kilos. 1´77 metros. 29 años. Zaguero, Arriarán II, José Arriarán Aramburu. Nacido en Mondragón (Guipúzcoa) el 13-8-1926. 76 kilos. 1´74 metros. 34 años. Campeón individual los años 1955 y 1956.

Pareja: Ogueta-Echave X. Delantero, José María Palacios, Ogueta. Nacido en Vitoria (Alava) el 2-9-1935. 90 kilos. 1´78 metros. 25 años. Campeón individual los años 1958 y 1959. Zaguero, Echave X, José María Echave Alcibar. Nacido en Zumaya (Guipúzcoa) el 24-4-1924. 88 kilos. 1´87 metros. 35 años.

Pareja: Barberito I – Soroa. Delantero, Barberito I, Abel San Martin, Nacido en Baños de Rió Tobía (Logroño) el 11-9-27. 77 kilos. 1´76 metros. 33 años. Campeón individual el año 1952. Zaguero, Soroa. Miguel Soroa. Nacido en Elduayen (Guipúzcoa) el 11-1-26. 84 kilos. 1´80 metros. 34 años. Campeón individual el año 1954.

Pareja: García Ariño I- Azcarate. Delantero, García Ariño I, Jesús García Ariño. Nacido en Axpe-Marzana (Vizcaya) el 1-7-1934. 88 kilos, 1´81 metros. 26 años. Campeón individual el año 1957. Zaguero, Azcárate, Hilario Azcárate Lupiola. Nacido en Elorrio (Vizcaya) el 9-9-1935. 89 kilos. 1´82 metros. 25 años. Campeón individual del año actual 1960”

Datu horien arabera, Joxe Arriaran zen zortzi pilotarietatik altura gutxienekoa eta baita pisuari zegokionez ere.  Denok denon aurkako eran planteatu zen txapelketa. Baina gauza ezin zen modu txarragoz hasi. Lehen partiduan, Tolosan, 1960ko abenduaren 4an Barberito-Soroa eta Garzia Ariño-Azkarate lehian ari zirela, aurrelari bizkaitarrak sekulako kolpe hartu zuen eta erretiratu behar izan zuten kantxatik. Bartzelonara eraman zuten ebakuntza egitera eta, ondorioz, txapelketa bertan behera geratu zen. Enpresak orduan hiru bikoteekin jarraitzea erabaki zuen, eta txapelketa luzatzearren bi txandatara jokatuko zen. Eta hala gertatu ere. Hona hemen sei partiduetako datuak:

1.- Ogeta-Etxabe X / Barberito-Azkarate: 6-22 (Bilbo. 19601215)

2.- Arriaran anaiak – Barberito Azkarate: 22-7 ( BIlbo. 19601229)

3.- Arriaran Anaiak – Ogeta-Etxabe X: 22-15 (Bergara. 19610108)

4.- Arriaran Anaiak- Ogeta –Etxabe X: 22-21 (Eibar. 19610115)

5.- Arriaran anaiak- Barberito-Azkarate: 22-18 (Mungia. 19610122)

6.- Ogeta- Etxabe X – Barberito-Azkarate: 22-6 (Bergara. 19610130)

Arriaran anaiak lau partiduetatik lauetan atera ziren garaile. Eta beste bi bikoteek bana garaipen lortu zuten. Finalista garbiak izan ziren., beraz, Arrasateko anaiak, eta bestea, azkenean, tantoengatik sailkatu ziren Ogeta eta Etxabe X.

Baina bitxia zen, arautegiaren arabera, finala bi lehenen artean jokatu behar zela. Hain diferentzia handia izan arren, azkenean bigarrenak eraman zezakeen lehiaketa txapeldun moralen, adibidez, lesio batengatik. Horregatik, fianala jokatu zen egunean, 1961eko martxoaren 26an, “La Voz de España” egunkari donostiarraren Ezkiaga kazetariak zioen:

“Es posible que esta mañana se cometa en el frontón eibarrés una de las mayores injusticias deportivas en los anales de la historia pelotística… si ganan Ogueta-Echave X la final del torneo mano parejas. Porque se llevarán título, honores y el premio de las 28.000 pesetas, por haber ganado una sola vez a los hermanos Arriarán, quienes terminaron la liguilla imbatidos, después de haber vencido a los “campeones” repetidamente. Pero el Reglamento no tiene corazón. Se hizo así. Antes de iniciarse la competición se dieron a  conocer sus cláusulas y todos las admitieron”

Aurrekoa irakurrita eta, noski, finala nola jokatuko zen pilotari guztiek bazekitela kontuan izanda, zergatik arriskatu zuten arriarandarrek hirugarren partiduan garaile atera ostean? Izan ere, Ogeta-Etxabe X-ri 22-21 irabazi zieten partiduaren biharamuneko kronikan, “El Pensamiento Alavés” egunkariak zekarren:

“… la muy superior intervención de Arriarán II, que volvió a  demostrar su clase, su categoría y ese pundonor a prueba de bomba. Ayer se puso nuevamente de manifiesto, pues tras resultar lesionado en una recogida difícil, y ser atendido en el vestuario, regresó a la cancha, donde con el mayor empeño consiguió terminar el encuentro, redondeando la victoria con la elección del mejor pelotari del cuarteto”

Lesionatu egin zen Joxe Eibarren, eta hala ere handik astebetera Mungian jokatutako laugarren partiduaren bila atera ziren anaiak… eta baita lehian gailendu ere.  Ez zuten behar puntua finalera iristeko, baina…. Eredugarria, oso.

Eta finala heldu zen, 1961eko martxoaren 26an. Eibarren. Irakurleari aukera eman nahi diot, Juan de Irigoyen kritikoak "La Gaceta del Norte" egunkarian "partiduari buruz egindako kronikaz jabetzeko. Lehenik, diodan katedra Ogeta-Etxabe X-ren alde atera zela, 100/85.

Arriaran anaiek ez zuten partidu bat ere galdu. Finaleko datuak: 659 pilotakada. Luzeena, 117 pilotakadarekin. Sakeko tantoak: bat bakarrok (Arriaran III) Txapelketako pilotaririk onena: Arriaran II. Ogetaren lesioa: ziatika, zaintiratu lunbarrarengatik. Pilotariek eurek eraman zuten aldageletara Ogeta. 17 minutu geldirik egon zen partidua. Ogetari  novocainako injekzioa jarri zitzaion.

Pilota txapelketa hura ez zen berriz eratu 1978ra arte. Beraz, Pako eta Joxe kantxetatik erretiratu zirenean, binakako txapeldunak ziren. Ohorea eurentzat.

Partiduaren ostean (irakur jatorrizko argazkiaren oina)

Garaikurrak jasotzen ari, Bidarte enpresariaren
eskutik

Jose Antonio Elola Olaso estatuko kirol ordezkaria eta Luis Navas Espainiako Pilota Federazioko presidentea, txapeldunekin

Argazkiak: Arriaran bilduma (Laso) eta JMVM

Bere interesarengatik, kronika idatzi zuen egunean bertan, Juan Irigoyenek " Un caso de deontología" tituluarekin argitaratutako iritzi idazkia aldatzen dut hona:

ARRASATEKO PILOTARI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO / PARA SABER MÁS SOBRE LA PELOTA EN MONDRAGON

PILOTA ARRASATEN. ISTORIOAK

MONDRAGONES, 1921ean. PILOTAREN ERREGEA

Mondragonés, 1911an

Juan Bautista Azkarate “Mondragonés” izan da Arrasateko pilotaririk ospetsuena. Baieztapen borobila egin dut, herrian sekulako pilotari onak izan diren arren. Hortxe daude Arriaran II, Bolinaga, Zurdo de Mondragón, Arriaran III eta abar luzea. Baina oraindik gaur egun ere pilotaren munduan bada halako oihartzun bat Mondragones izena noizkik behin ekartzen diguna, inoren balentria hau edo bestea dela eta.

Txapeldunen txapelduna izan zen, kroniken arabera 1917-27 bitartean.  Nire ustez, Mondragonesek 1916an lortu zuen titulu ez ofizial hori, eta horrezaz beste batean itzuliko naiz.  Mondragonesen ospeak indar handia irradiatu zuen eskuzko pilota errealitatea zen bazter guztietara. Bitxia da, ordea, lehen txapela jantzi eta bost urtera ezer gutxi zekitela Arrasateko pilotariaz Donostian. Harritu egin ninduen, 1921eko Santo Tomas egunean Donostiako Moderno frontoian Juan Bautista Azkarateren presentzia iragarri ondoren, El Pueblo Vasco egunkariaren pilotako kritikoak biharamunean zioenak, eskuzko partiduari buruz:

“Se sabía que por esos frontones en los que se juega de esta forma, andaba un pelotari llamado el Mondragonés, que es el asombro de la afición, al que con justicia se le moteja “el coloso” El público de nuestro frontón desconocía al estupendo pelotari. Es un pelotari con potencialidad en su brazo y asombrosa facilidad para extender la pelota. Nuestro público recordaba la pegada de aquel Baltasar. Ayer Mondragonés, lo mismo con la derecha que con la izquierda, pasó unas pelotas del cuadro 7 y en tres excedió al 8 y medio. De modo que, aunque sólo sea en esto, le viene bien el calificativo de coloso. Además su estatura juega principal papel, por cuanto que con piernas largas, cubre una cantidad de cancha suficiente para evitar toda sorpresa de las dejadas contrarias”

Kronistak – ez du ematen berak ere ezagutzen zuenik Juan Bautista-  Mondragonesen “aurkezpena” egiten die Donostiako bere irakurleei… eta arrasatearra 1916tik genuen eskuzko pilotaren txapeldun handia! Bistan da, orain bezala lehen ere Arrasate oso-oso urruti zegoela probintziako hiriburutik.

Atotxako Moderno frontoian izandako partidu haren gain apur bat gehiago jakiteko, ordea, beste egunkari batera jo dut, abenduaren 22ko edizioan zioena:

Moderno Frontoia

“Ayer festividad de Santo Tomás, se jugó en el frontón del Paseo de Atocha el anunciando partido depelota a mano que tanta expectación había despertado entre los aficionados al hermoso deporte vasco. Las dependencias del Moderno se vieron, como esperábamos, extraordinariamente concurridas y presentaron aspecto imponente.

En  la combinación figuraba el formidable pelotari Mondragonés, “as” indiscutible del juego de pelota a mano, luciendo distintivo colorado, el cual debía de contender contra Errasti y Castillo, que ostentaban pañoleta azul. Las condiciones de saque eran: Mondragonés del cuadro dos y Castillo del tres.

El encuentro tuvo momentos de verdadero interés, pero en conjunto defraudó las esperanzas de los aficionados. La cátedra eligió por favorito al gran Mondragonés, cuya superioridad pudimos notar desde el primer momento. Empatado en el primer tanto, avanzó resueltamente el favorito de los adinerados, colocándose en 19 tantos por siete sus contrincantes. En este momento se ofrecían momios de 100 duros contra uno a favor de Mondragonés, quien desde los primeros tantos empezó a jugar maravillosamente, atacando a sus rivales como una fiera.

El tanto 19, que fue el que gustó extraordinariamente, duró unos seis minutos, ganando Mondragonés que hizo un verdadero alarde de resistencia, colocándose siempre a la pelota maravillosamente. Mondragonés, al terminar este tanto, escuchó una delirante ovación que duró largo rato.

Errasti y Castillo intentaron iniciar una arrancada, atacando a su adversario en los terrenos más peligrosos, pero fracasó su intento, pues Mondragonés, jugador de amplios conocimientos y de resistencia física inagotable, contestaba a sus enemigos con formidables pelotazos estupendamente colocados. Termino el partido con el triunfo de Mondragonés, que dejó a sus contrincantes en 13 tantos para los 22, a los que estaba concertada la pelea.

Los muchísimos aficionados que fueron a ver jugar a Mondragonés quedaron satisfechísimos de la brillante actuación de este estupendo pelotari. Sin embargo, a nosotros nos hubiera gustado mucho más jugando contra otra pareja más fuerte, pues conocemos a Mondragonés, y sabemos que puede hacer mucho más aún, si se le pone contrarios de más empuje. Errasti y Castillo son dos excelentes pelotaris, pero tienen que jugar con más fe y entusiasmo si quieren vencer al rey de la pelota a mano. Al retirarse de la cancha, Mondragonés fue calurosamente ovacionado por el publico”

Donostiak, itxura denez eta agerkariek garbi uzten zutenez, eskuko pilota baino erremontea nahiago zuen.

 Argazkiak: JMVM, Kutxateka (Moderno Frontoia)

ARRASATEKO PILOTARI BURUZ GEHIAGO JAKITEKO, IRAKURRI...

PILOTA ARRASATEN. ISTORIOAK

https://txemax3.blogspot.com/2021/05/pilota-arrasaten-istorioak.html

PILOTA ARRASATEN. ISTORIOAK

 

Arrasate herria pilota zale izan al da? Historian emandako pilotariei erreparatuz badirudi baietz. Dena den, kontra pentsatzen dutenak badira. Baina ez da txoko honen helburua baden ala ez argitzea.

Arrasateko pilota jolasaren inguruan sortutako mugarri batzuei buruz argitaratu dut azken urteotan nire blog honetan; gehienak nire ekarpenak diren arren, baditugu beste lagun batzuenak ere, blogaren ateak ez baitizkiot inori itxi. Eta hala izaten segituko du. Orain, helbide bakar batean bildu nahi izan ditut ekarpen horiek eta argitaratzen joango dena ere automatikoki hona igaroko da, irakurle interesatuaren erosotasunerako.

Interesgarria izango zaizulakoan,

=====.=====

PEDRO LEGARRIGARTU. ARRASATEKO LEHEN PILOTARI PROFESIONALA?

Pedro Legarrigartu "Mondragón" zeritzan pilotaria, XIX mendeko munduko frontoietan “joko garbi” espezialitatean oso ospetsu bihurtu zena. Legarrigartuk karrera egin zuen pilotan eta Buenos Airesen aritu ondoren Madril, Bartzelona, Mexiko eta Habanako frontoietan puntarengoenetakoa izan zen.

MONDRAGONES TXAPELDUNAREN HASTAPENAK.1912

Mondragonés-i buruz nik aurkitutako lehen albistea1912ko azaroaren 16koa da,  “La Voz de Guipúzcoa”ren iragarki txikia: “Fronton Aste-Lena de Eibar: Gran partido para mañana domingo, entre Sustarra y Baltasar contra Chiquito de Azcoitia y Mondragonés”

MONDRAGONES TXAPELDUN 1916an

Eta 1916ko abendura iristen gara, ene ustez oso hil garrantzitsua Juan Bautista Azkaraterentzat, orduan ematen baitira bi partidu erabakigarriak, frontoietako nagusitasuna markatuko dutenak. Mondragones eta Lekeitioko Zapateritok jokatu zituztenei nagokie.

MONDRAGONES, 1921ean. PILOTAREN ERREGEA

Txapeldunen txapelduna izan zen, kronikek diotenez, 1917-27 bitartean. 1921eko Santo Tomas egunean Donostiako Moderno frontoian Juan Bautista Azkarateren presentzia iragarri zen.

MONDRAGONES. 1925

1925 zen eta eskuko pilotaren munduan, Juan Bautista Azkarate “Mondragonés” garaiko txapelduna erretiratua zegoen, gaixotasunak jota. Baina uztailaren 19an, Zarautzeko Zinema pilota lekuan berriro atera zen lehiatzera indarrez, artean makal samar ikusten zen arren.

MONDRAGONES HIRU ATANOREN KONTRA - MONDRAGONÉS CONTRA TRES ATANOS

Garai hartan Mondragonés-Atano III-ren arteko lehia zen nagusi, artean txapelduna arrasatearra bazen ere, 1916tik. 1926 urteari egundoko partidu batekin eman zitzaion hasiera, urtarrilaren 1enean, Bergarako pilota lekuan: Zabala II-Mondragonés / Atano II, Atano III eta Atano IV.ren aurka. 

MONDRAGONESI OMENALDIA.1926

Arrasateko Joshe Mari Elkartearen ekimena izan zen 1926ko maiatzean abian jarri zena. Baina joshemaritarrek herriko elkarte guztiak batzea nahi izan zuten, eta azkenik Club Deportivo Mondragonen inguruan gauzatu zen elkarteetako ordezkarien batzordea

 

MONDRAGONES HENDAYAN. 1931

Hendaiako frontoiaren inaugurazioan hartu zuen parte Mondragonesek 1931an, Atano III txapeldunaren aurka. Arrasatearra pilotaririk handiena hamar urtez izan ondoren, 1926an koroia pasatu zion azkoitiarrari. Dena den, artean urtetan aritu zen izarren artean.

MONDRAGONES-i OMENALDIAK, 1933

Bi omenaldi eskaini zizkioten  Mondragonesi 1933an,  Eibar eta Arrasaten. Juan Bautista Azkarate “Mondragonés” pilotaren historian izandako izenik esanguratsuenetakoa da. Izan zen garai luze bat, arrasatearrak adierazi zuela pilotarien arteko gorengo maila.

JUAN BAUTISTA AZKARATE "MONDRAGONÉS"

  Artean ume bat nintzela “Mondragonés” ezagutu nuenean nire aurrean irudi mitikoa neukala ohartu nintzen.

MONDRAGONES EDO ATANO III? NOR GEHIAGO?

Ehun urte inguruko distantziatik galdera hori egiteak logika handirik ote duen zalantzan egon daitekeen arren, egia bakarra da garai guztietako pilota zaleek itaundu diotela elkarri gaiari buruz. Noski, erantzun erabakigarri eta osorik gabe, izan ere bakoitzak bere irizpidea eduki dezake eta horrek sakabanatu egiten ditu jarrerak. Baina subjektibismoaren barruan bada ere, eta Mondragonesen gaineko dokumentazioa aberastea interesgarritzat hartzen dudalako, galdera horren gaineko erantzun bat ekarri nahi dut txoko honetara gaur. Horretarako 1947 urtera goaz.

MONDRAGONES HIL DA. 1965

Erramu Igandea zen, aste santuko ataria, 1965eko apirilaren 11. Euskal Herriko pilotaririk erraldoienetakoaren bizia betiko itzali zen Arrasate bere jaioterrian: Juan Bautista Azkarate Egaña Mondragonés pilotari mitikoa historia izatera igaro zen.

MONDRAGONES. MITO ETA GIZONA

Donostiara joan zen soldadutza egitera, artilleriara, eta huraxe izan zen inflexio puntua, Arrasatera pilotaren profesionala bihurtuta itzuli baitzen. Okina joan eta pilotari etorri. Handik aurrera kirola izango zuen hogeita hamar urtetan ardatz nagusia eta kirolari eman zitzaion, gorputz eta gogoz.

MONDRAGONES. KALEJIRA. BIDEOA

                                         

         

                                           

BI PILOTARI MONDRAGONES

 Egun berdinean, 1935eko urtarrilaren 28an, frontoi desberdinetan, bi "Mondragonés" aritu ziren pilotan. Bata Juan Bautista Azkarate Egaña zen, 1891an jaioa; beraz, 44 urte egin behar zituen eta bere kirol ibilaldiaren azken unetan zegoen. Bestea Zezilio Altuna Sagasta “Txaparro” Arrasaten jaioa, 1914ko azaroaren 22an, eta erremontean ari zen.

TADEO AZKARATE "MONDRAGONES II"

 Aita bezala pilotaria izan genuen. Tadeo Azkarate Murgoitioz ari naiz, Mondragonés txapeldun handiaren semea. Toki bat irabazi zuen Arrasateko goi pilotarien artean eta justiziakoa da txoko honetan, frontoietan Mondragonés II bezala aritu zenari lerro batzuk eskaintzea.

LEHEN "ZURDO DE MONDRAGÓN"

1918ko sanjuanetan Zaldibar frontoian partiduak izan ziren, eta haietako batean – hain justu 24an, San Juan jaian- Mondragonés handia Arriola eta Zurdo de Mondragón bikotearen aurka arituko zela iragarri zen. Tamalez, Mondragonesi ezina gertatu zitzaion eta norgehiagoketa hura bertan behera utzi zen. Baina gaurkoa ez doa partidu hartaz, Zurdo de Mondragón hura zein zen argitzeaz, baizik.

VASQUITA I ETA VASQUITA II AHIZPAK

Arrasateko pilotarien zerrenda ezin da ulertu Justina eta Maria Visitación Arenaza - Vasquita I eta Vasquita -zenak gabe. Raketistak izan ziren, goi mailakoak, eta beraien ildotik atera ziren herriaren izena munduko frontoietara eraman zuten beste batzuk, Arenaza Velasco haien lehengusinak, besteak beste. 

 

ARRASATEKO ARENAZA SENDIA. RAKETISTAK (1)

Badira sendi enbor beretik sortutako beste Arenaza batzuk, haien lehengusinak Juanita eta Margarita, alegia. Biak raketistak, goi mailakoak. Debuta 1941ean egin zuen, Madrilen eta Juanitak izena aldatu behar izan zuen, eta Olga aukeratu zuen, kirol deituraz.

ARRASATEKO ARENAZA SENDIA. RAKETISTAK (2)

Margarita Arenaza ere lehen lerroko jokalaria izan zen, penintsula eta Ameriketako frontoietan. Margaritak – frontoietan “Mondragonesa”-  Bartzelonako “Sol y Sombra” frontoirako eskaintza bat izan zuen 1941ean. Birritan pentsatu gabe hara joan zen. Eta ordudanik bere maisutasuna erakutsi zuen raketarekin.

 

 

ARRIARAN II. TXAPELDUNA.1955

Joxe Arriaran 1926ko abuztuaren 13an jaio zen eta 1955 urte hartan iritsi zen lehen aldiz buruz buruko finalera. Aurreko urtean, 1954, semifinaletan galdu zuen partidua, hain zuzen ere, 1955ean arerio izango zuen Soroarekin, 1954ko txapelduna. Arriaran II.ak finalera heldu aurretik Mendieta, Zurdo de Mondragón eta Barberito kanporatu behar izan zituen. Soroa, berriz, txapelduna zelako zuzen-zuzenean ailegatu zen Bergarako frontoiko partidura

ARRIARAN II, TXAPELAREKIN ARRASATEN. 1955

Hogeita bederatzi urteren buruan pilotako txapela Arrasatera itzultzen zen. Eta bere herrikideok eskertu nahi izan zioten Joxe Arriaran txapeldunari, ahal zuten modurik egokienean: kalera atera eta txalo zaparradarekin eskerronaren keinua egin. Baina oroimena hauskorra da eta errealitatea

 

ARRIARAN II. BIGARREN TXAPELA. 1956

Bigarren lorpen handia 1956ko maiatzaren 6an izan zen. Artean Arrasaten amatatu gabe zeuden 1955eko “Gora Joshe! Aupa txapelduna” oihuak, eta Arriaran II.ak ostera borrokatu behar zuen bigarren txapelaren bila. Egia esan arrasatearrak ez zuen finala beste partidurik jokatu behar izan, garaiko arauen arabera aurreko txapelduna automatikoki baitzegoen sailkatuta finalerako. Baina gauzak ez ziren errazak izan Joserentzat, ezta gutxiagorik ere.

ARRIARAN ANAIAK PILOTAKO TXAPELDUNAK 1961

Oso urte ona izan zen 1961 Arrasateko pilotarako. Herriko pilotariak gogor ari ziren frontoietan: Bolinaga, Zurdo de Mondragón, Mondragonés II eta Arriaran bi anaien izenak karteletan agertzen ziren igandero. Goi mailako pilotariak ziren orduan Arrasaten eta herritarrek giro hura bizitzen zuten, sakon. Arriaran anaiak binakako txapeldun geratu ziren, txapela martxoaren 26an irabazi zutela Eibarren.

ARRIARAN II.ren AGURRA KANTXETATIK. 1972

1972ko ekainaren 7 izan zen Arrasateko inoizko kirolaririk nabarmenetakoaren bere agur profesionala.  Ondarruko frontoian debutatu zen arrasatearra Zugadiren kontra, eta Joxek  irabazi zuen, 18-14. 1944 urtea zen, abuztuaren 30ean. Joxe Arriaranek 2.100 partidutik gora jokatu zuen bere bizitzan eta nabarmentzekoak dira irabazitako buruz-buruko bi txapelak (1955 eta 1956) eta Pako anaiarekin lortutakoa (1961) Urte hartan Arriaran II Gipuzkoako kirolaririk onentzat hautatu zuten eta Kirol Merituzko dominarekin sariztatu zuten.

FELIX ARRIARAN, ARRIARAN I

Felix Arriaran Aranburu, Arriaran I. Arriarandarren sagako aurrena izanik, bide eman zien Joxe eta Pako bere anaiei, pilotan, eta Juanitori futbolean.

 

 

BOLINAGA LAU T´ERDIKO MODALITATEAREN SORTZAILEA?

Lau t´erdikoa, esku pilota jokatzeko jokamolde bat da, non pilotariek lau koadro ta erdiaren barruan –sakea izan ezik- botea edo punpa eragin behar diote pilotari, tantoa jokoan dagoen artean.  Baina noiz eta zer dela eta, sortu zen jokamolde bitxi hau? Esate baterako Mondragonesen garaian ez zen jolasten espezialitate honetan…  Dirudienez Eugenio Bolinaga pilotari arrasatearrari zor zaio neurri handi batean lau ta erdiko modalitatearen sorrera, jolas-neurriak eta baldintzak.

EUGENIO BOLINAGA

Arrasaten jaio zen Bolinaga 1923ko abenduaren 2an eta 1968ko otsailaren lehen egunean zendu zen. Hamazazpi urterekin lehen partidu egin zuen profesional moduan eta goi mailako guztiekin neurtu zituen indar eta abileziak

 

 

 

ZURDO DE MONDRAGON

Santi Etxebarria Arabaolaza Arrasaten jaio zen, 1919ko irailaren 9an. Txiki-txikitatik tiratu zuen kirol praktikak eta Arrasaten garai hartan pilota eta futbola ziren nagusi. Santi bietan aritzen zen gustura, nahiz eta pilotarako grina espeziala zuen. Jakina, “Mondragonés” zuen erreferentea eta hari entrenamenduetan laguntzen zion, beste gazte batzuekin batera. Gurea frontoia zen, 1934 inguruan, herriko tokirik aproposena, estali gabeko Zaldibarrekoa hondatu samarra baitzegoen.

ARRASATEKO GURIDI ANAIAK (1)

Ziurrenik, Daniel eta Juan Kruz Guridi Arregi ditugu Arrasatek eman dituen pilotaririk internazionalenak.  Bitxikeria batekin: ez zuten Arrasaten sekula pilotan ihardun.

 

ARRASATEKO GURIDI ANAIAK (2)

Arrasatetik goi mailako bi anaia pilotari atera ziren, beren garaiko zesta punta espezialitatean gorengo maila lortu zutenak. Daniel eta Juan Kruz Guridi Arregi izan ziren.

 

  

BOST PILOTARI PROFESIONALAK EGUN BERDINEAN 

Izan zen garai bat Arrasateko pilotari profesionalek frontoietako karteldegiak betetzen zituztela euren izenekin, bi arrazoirengatik: kantitate eta kalitatearengatik. Begira, bestela, 1945eko otsailaren 18an, igandea, nolako partiduak jokatu ziren toki desberdinetan. Herriko zaleak helburu desberdinetara sakabanatuko zirelakoan nago, urte haietan frontoiak, normalean, bete egiten baitziren.

JAIME BENGOA

 Arrasateko pilotaren historian hizki apal baina biziz idatzita dauden orriak idatzi zituen Jaime Bengoa pilotari afizionatuak. Bere izena ez dugu aurkituko herriko kirolarien artean, Bengoa kirol ibilbidetik aurki aldendu baitzen bere tabernari ofizioari gogotsu ekiteko. 

 

 

LUIS MANUEL MENDIZABAL

Luis Manuel Mendizabal Letona, eskuetan pilotarako zesta daramana. Luis Manuelek 12 urte zituen, Arrasaten jaioa, Markinan bizi zen, aita Bizkaiko Udal hartako idazkaria baitzen. Eta Markinan, jakina, zestapuntako pilotari izan nahi zuela otu zitzaion.

PILOTARI AFIZIONATUAK

Deba Arroko pilota txapelketa esaten zitzaion Gurea Frontoian antolatzen zena eta herri guztietako pilotariak agertzen ziren, igande goizeko saioetan egundoko partiduak ikusten genituela.

DONATO AMOZARRAIN APUSTULARI ARRASATEARRA, FRONTOIETAKO ERREGEA

  Donato, arrasatearra genuen, peto-petoa. Donato Amozarrain Markaide, 1891ko otsailaren 10ean jaioa. Hamalau urterekin ekin zion lanari, sortu berria zen Unión Cerrajera S.A enpresan, eta diotenez enpresari emanda bizi zen eguneko… lau bat ordutan.