AZPIAZU ANAIA-ARREBAK BILBON "MIRENTXU" ABESTEN, 1960an

Ezkerretik, Amaia, Pako eta Txaro
San Jose ikastetxeko patioan

1960ean gertatu zen. Mondragón sortu zuteneko zazpigarren mendeurrena ospatzen ari zela denetariko ekintzak antolatu ziren herrian eta entzutetsuenetakoa musikarekin izan zuen zerikusia. “Nire hautzaroko Arrasaten” (1996) liburuan argitaratu nuen:

“Guridiren “Mirentxu”rekin iritsi zen musika egitaraura, Arrasate Mondragón bihurtu zeneko zazpigarren mendeurrena ospatu zenean. 1960ko ekainaren 11, 12 eta 13an, Jesus Aranbarriren zuzendaritzapean, antzezpen musikatua borobildu zuten Arrasateko artistek Ideal Cineman. Baliteke izatea Aranbarrik zuzendutako azken obra, hurrengo hilean hil baitzen. Eszenako zuzendaria, berriz, Fertxu Aranburu izan zen. Urte bereko abenduaren 22 eta 23an Bilboko Coliseo Albian errepresentatu zuten obra eta Fertxuri “regidor de escena”ren titulua eman zioten egitarauan”

Arrasateko emanaldietan, hiru gaztetxok hartu zuten parte, dantzatuz eta abestuz. Publikoa irabazi zuten euren iaiotasun eta artearekin anaia-arrebak ziren, Amaia, Txaro eta Pako.

Bilboko emanaldi hartara ez zen Arrasaten aritutako abeslari eta musikoen talde berdina joan. Bilboko ABAOk antolatu zuen - "Mirentxu" obraren mende erdia gogoratzeko- eta Bizkaiko hiriburuko Sociedad Coral eta ABAOko koruetako abeslariekin osatu zuten elenkoa. Arrasatetik hiru lagun bakarrik joan ziren, aipatu Fertxu Aranburu (1) eta horren loba Txaro eta Pako Azpiazu gaztetxoak. Deigarria da, dena den, ABAOren esku-orrian hiru gaztetxoen argazkiak agertzen zirela eta hiruak zeuden programatuta. Baina, diodan moduan, Txaro eta Pakok bakarrik abestu eta dantzatu zuten espektakuluan, neska Bixenta bezala eta mutikoa Teodororen paperean. Modu txukunean egin bide zuten euren lana, “La Gaceta del Norte” egunkarian, S.Ruiz-Jalon kritikoak abenduaren 23an idatzitakoari erreparatuz:

“La orquestación de “Mirentxu”, el manejo de voces, los coros, todo parece prendido en el paisaje, del que la música de Guridi ha tomado sus delicadas tonalidades. Pero también hay perfiles netos, como la canción de los pequeños cuando entran en escena siguiendo el vuelo de los pájaros, y que en un delicioso motivo popular, cantado muy bien por los pequeños María Rosario y Francisco Azpiazu, cantado con verdadera gracia y mímica. ¡Bien por los chavales”

Pakok oroitzen duenez, espektakulua amaitu zenean Txaro eta berarengana gizon bat hurreratu zen eta egindako saioarengatik zoriontzeaz gain opari bat egin nahi ziela azaldu zien neska mutikoari. Txarok erantzun zion: “Bizikleta bat” Eta handik zenbait egunetara azpiazutarren etxera txirrindua heldu zen, hiru anaia-arrebentzat. Oparia egin ziena Jesus Garay zen, Athleticeko futbolaria, Barcelona C.Fk fitxatu berri zuena.

Musika abentura txiki bat hiru arrasatear gaztetxo haiek duela hirurogeita hiru urte bizi izandakoa! Bai horixe. 

ABAOk prestatutako esku-egitarauan Bilboko Coliseo Albiaren eszenategira atera ziren artista guztien argazkiak ikus zitezkeen eta haien artean zeuden gure hiru ordezkarienak ere:

(1) Fertxuk ere abestu behar izan zuen Bilbon, abeslari protagonista bat gaixotu ei baitzen.

Argazkiak: Pako Azpiazu

XIX-XX. etako HEZIKETA ESKAINTZA, ARRASATEN (2tik bigarrena)

BIATORISTAK. SAN JOSE IKASTETXEA

Biatoristen logoa

Biatoristak 1938an heldu ziren Arrasatera. Frantziar uhineko beste kongregazio bat bezala, Querbes Aitaren jarraitzaileek Arrasateko hezkuntza oinarrian ipini zuten euren oina. Baina gatozen etapaka: Arrasatera heldu aurretik Eskoriatzan ireki zuten komentu bat, 1921ean, ordenako juniorren prestakuntzarako.

Ikasle talde bat, XX.eko berrogeietan

Gerra garaian, 1937an, Ricardo Oreja Union Cerrajerako presidentearen eskaintza jaso zuten Eskoriatzako fraideek Arrasaten ikastetxe bat irekitzeko. Baita onartu ere eta 1938rako Arrasateko Bolibar ikastetxea eskuratzen dute, ordudanik San Jose bezala ezagutuko dena. Urtebete bat geroago oinarrizko hezkuntzako lau ikasgela eta batxilergoko bi martxan daude.

Handik aurrera, biatoristen ikastetxea izango da Arrasateko zentrorik handien eta eraginkorrena ikasle kopuruari begira eta heziketa kalitateari dagokionez. Nahiz eta irakasleriaren maila, dena esan behar da, sekula ez zuen lortu beste kongregazio batzuen maila. Fraide haien artean nabarmena zen  unibertsitatetik igarotakoen kopuru txikia, eta hori islatu egiten zen irakaskintzaren kalitatean. Zegoena genuen eta dena ez zen, beti, txalotzekoa.

Horregatik, zaila zen oskol itxi hartatik aldentzea: arrasatear gizartean eragin positibo eta aurrerakoia lortuko bazen derrigorrezkoa zuten biatoristek euren "task force" aldatzea, lizentziatuak sartuz.

Kanpo irakasle ez fraideak, alde batetik, eta fraide hobeto prestatuak bestetik: horrela 1960ko muga igaro zen. 

Clemente Lopez-Cano, 1960an

Ikastetxe hartatik gogoz eta ideia argiz heldu zitzaion Arrasateko mutilei prestakuntza profesionala ez zen beste batera - unibertsitatera- salto egiten laguntzeko erronkari. Zalantza gabe, garai hartako tokiko teknizismoaren hegalpean humanitateen hedapena atzeratu egin zen gure artean, eta 1965era arte ez zen egiazko demokratizazioa burutu, oinarrizko hezkuntza sistemaren osotasunari dagokionez.

Diodan moduan, 1965ean batxiler osoko lehen promozioa kaleratu zen. Azkenik, Arrasatek esan zezakeen unibertsitatearen bidea ongarrituta zegoela. Heziketa bideen espektroak modalitate guztiak hartzen zituen.

Irakasle goi tituludunik ezean, biatoristek aldapaz gora joan behar izan zuten hasierako etapa batean, eta beraiekin, jakina, baita ikasleak ere. 1960an jar genezake inflexio puntua irakasleriaren hobekuntza argiaren bidez  eta ikastetxeari  ”LEGALMENTE RECONOCIDO” titulua 1962an heldu zitzaion.

Ordudanik azterketak ikastetxean bertan egingo ziren, errebalidakoak ezik,

Ikastetxe zaharreko jolaslekua

1948rako, Arrasaten 230 ikasle ari ziren ikastetxe nagusian. 1962an, berriz, 575. Oso kopuru handia zen eta kongregazioak beste eraikin berri baterako lehen urratsak eman zituen: Mendia Lorategiak erosi zituen, ikastetxe berria jasotzeko.

Ikastetxe berria, 1966ean inauguratu zen

Gauza asko gertatu da 1938ko martxoaren 3 urrun hartatik ikastetxearen inguruan. Besteak beste, biatoristen euren desagerpena gure herritik. Heziketa premia batzuei erantzun asmoz etorri ziren bezala, hezkuntza sistemaren dinamikak eta gizartearen bilakaera etengabeak eraman zituen Arrasatetik.

Herriko hezkuntza-eskaintzako zutabe garrantzitsuak izan ziren biatoristak  XX. mendean. Eta euren funtzioa bete zuten. Milaka haur eta gazte igaro ginen ikastetxeko geletatik. Onerako eta txarrerako bertan oinarritu genuen gure prestakuntzaren arlorik zabalena arrasatear gizakume askok. Eta bakoitzaren baitan gordetzen dira denetariko oroitzapenak, goxo eta mingotsak. 

 Argazkiak: JMVM

LEHEN ZATIA:

https://txemax3.blogspot.com.es/2017/04/heziketa-eskaintza-arrasaten-xix-eta.html

GEHIAGO BIATORISTEN GAIN

http://txemax3.blogspot.com.es/2013/10/biatoristak-arrasaten-75-urte.html

JAIME BENGOA PILOTARIA

Arrasateko pilotaren historian hizki apal baina biziz idatzita dauden orriak idatzi zituen Jaime Bengoa pilotari afizionatuak. Bere izena ez dugu aurkituko herriko kirolarien artean, Bengoa kirol ibilbidetik aurki aldendu baitzen bere tabernari ofizioari gogotsu ekiteko. 

Ugarte, Bengoa, Arriaran eta Azkarate, Zubillagan

Jaime Bengoaren aipamena egiten dut oraingo honetan, efemeride xume batekin erlazionatuta dagoelako. Hain zuzen ere, atzo duela berrogeita hamabost urte- 1960ko ekainaren 30ean- Oñatiko Zubillaga auzoko frontoia inauguratu zen eta Bengoak esku hartu zuen ekitaldian, bi partidutan, gainera. Aipagarria da, bestalde, frontoia Joxe Arriaran – Arriaran II.ari- eskaini zitzaiola, kirol esparruari Arrasateko txapeldunaren izena emanez.

Egun hartako arratsaldean burutu zen kirol egitaraua, bi partidurekin. Lehenengoan Arriaran II eta Mondragonés III pilotariak Bengoa eta Ugarteren aurka aritu ziren. Aurrenek irabazi zuten. Eta segituan Bengoa eta Mondragones III-k Goyaz eta Oregi menperatu zituzten. Goyaz ezik, gainerako pilotariak arrasatearrak ziren: Joxe Arriaran, Juan Mari Azkarate “Mondragonés III”, Pedro Ugarte eta Juan Mari Oregi. Arriaran txapeldunaz gain Azkarate eta Ugarte ere profesionalak izan genituen pilota munduan. 

Ezkerretik, Garay, Bengoa, Gonzalez, Jimenez, Gartzia Etxabe

Egun hartako partiduetaz ez dago erreferentzia idatzi askorik baina, garaiko kronika ofizialen arabera, Zubillagako frontoia inauguratzera hurbildu zen Jose Maria del Moral gobernadore zibilak frontoiko orman zintzilikatutako Arriaran II-ren irudiko koadro bat desestali zuen eta segituan ohorezko sakea egin zuen. “El gobernador civil fue despedido con grandes aplausos” irakur daiteke uztailaren 1eko Diario Vascoren kronika pilotazalean. Pilotariek txalorik jaso ote zuten ezta aipamenik ere. Suposatzen dut baietz.

 

========..========

 

Jaime Bengoa Aguado Errioxako San Vicente de la Sonsierran jaio zen, 1936ko martxoaren 26an. Umetxoa zela aldatu ziren guraso eta seme-alabak Arrasatera. Aitak ordura arte Hilarión Taberna izenekoa erosi zuen eta oinarrizko heziketaren ikasketak burutu ondoren negozioan hasi zen Jaime. Denbora libreko orduetan Gurea frontoian ekin zion gustukoa zuen kirolari eta aurki herri mailako onenetarikoa bilakatu zen.

Afizionatuen arteko partidu mordoa jokatu zuen, Arrasaten eta inguruko frontoietan. Zubillagakoa izan zen Bengoaren azkenetariko partidua, handik gutxira erretiratu baitzen kantxetatik. Begoña Ortiz de Landaluze oletarrarekin ezkondu zen 1965ean eta 1997ko martxoaren 14an hil zen.

Argazkiak: Bengoa sendia, JMVM