1938 etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
1938 etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

azaroa 14, 2018

GERRA ONDOKO ARAMAIO. 1938

1938ko Aramaio txiki hartan ezinikusiak beste edozein tokitan bezain sakonak genituen, gerraren ondorio latza zela eta. Baina hurbiltasun geografikoak larriagotu egin zuen herritarren arteko bizikidetza. Karlismoak oso sustrai luzeak zituen Aramaion eta Franco jeneralaren garaipenak gerrako galtzaileekiko errepresio latza eragin zuen herrian. 

Adibide mordoa eman nezake horretaz, baina guztiz argigarria da ondokoa, tropa faxistak Aramaiora sartu eta urtebetea artean egin gabe eman zena.

Udal plenoa bildu zen 1938ko urtarrilaren 22an eta bertan honako gai hau izan zuten aztergai zinegotziek:
“Dada cuenta de una instancia del vecino de este Ayuntamiento D. Cirilo Mondragón Ibabe, de 26 años de edad y actualmente en la prisión de Larrinaga, Bilbao, solicitando se
le extienda certificado de buena conducta, se acuerda por unanimidad no acceder a lo solicitado, por no considerarle acreedor a ella debido a su actuación en contra del Glorioso Movimiento, notariamente públicas”

Alkatea Remigio Garro zen orduan, nahiz eta apirilean Valentin Lasagak hartuko zuen agintaritza,  Garro martxoaren 3an hil baitzen.
Zirilo Mondragon

Erregimen frankistak lexiko aproposa ezarri zuen estatu osoko administrazioetan. Ondokoak bi adibide txiki dira, udal aktetatik hartuta. Lehena martxoaren 3an izan zen, eta dio:
“Comunicación del Ayuntamiento de Escoriaza, solicitando autorización para colocar una gran cruz en el Alto de Asensio Mendi, el día 3 de abril próximo venidero, en honor a los caídos en esta Santa Cruzada, e invitando a la corporación y vecindario a tan simpática fiesta. Se acuerda acceder a lo solicitado, y acudir el mayor número posible de concejales. 

Fuera del orden del día y para recuerdo histórico de este Municipio, se hace constar
que el 6 del actual tuvo lugar en la Plaza de esta localidad la simpática y a su vez patriota función de la “Fiesta del Arbol”, con asistencia de las autoridades y gran concurrencia de todas las anteiglesias del Municipio"

 Eta Aramaion kolpisten tropak sartu zirela urtebetea egin zen eguna ospatzeko, musika kontratatu zuen Udalak, ondoko apuntetik ondorioztatzen den moduan: 

“Abonar al Secretario Constancio Fernandez 50 pesetas en concepto de gratificación a la Banda de Requetés de Alava, por encargo de la alcaldía, por amenizar las fiestas celebradas en este Ayuntamiento el 21 de abril, con motivo del primer aniversario de su liberación”

Argazkiak: JMVM

uztaila 11, 2018

ARAMAIOKO GOTZAIN FRANKISTA



Tomas Aspe Uribe gotzaina
Badakit titulu gogorra irudituko zaiola norbaiti Aramaioko gotzain bakarra mugatzeko. Badakit Tomas Aspe Labiena baserriko semeak merituak egin zituela inoizko aramaixoarrik ospetsuenetakoen ondoan egoteko, Bizente Goikoetxea, Martin Alzaga eta beste batzuekin. Badakit ere dena erlatiboa dela eta garaian garaiko zirkunstantziak gogoan eduki behar direla inor definitzeko. Baina ez da egia txikiagoa giza norbanakoen mugaketa egiteko orduan ahaztu egiten zaizkigula batzuetan haren alderdi batzuk eta bidezkoa da den-denak agerian uztea, ikertutako pertsonaiaren gaineko ideia zehatza egiteko. 

Asko idatzi da Aramaioko seme honen gain. Eta baliagarri zaigu haren biografia mugatzeko. Noan, oraingo honetan, Tomas Aspe Uribe aramaioarrari buruzko datu gehigarri batzuk ematera,pertsonaia koka dezagun. Labiena baserrian jaio zen, 1885eko abuztuaren 9an eta Frantzisko  izena jarri zioten pontean. Hamalau urterekin frantziskotarra sartu zen, eta 1903an Boliviara aldatzea eskatu zion Ordenari, eta 1910ean apaiztu zen. Lehen urteak irakaskintzara dedikatu zen eta 1929an Cochabambako administratzaile apostoliko izendatu zuten. Bi urte geroago, berriz, eliz barruti hartako gotzain egin zuten, eta kargu horretan 1942ra arte egon zen. Bitartean La Paz hiriburuko administratzaile apostolikoa ere izan zen. 

Baina bat-batean, 1942an gotzaingoari utzi zion eta Buenos Aireseko legenardunentzako ospitalera sartu zen eta bertan bizi izan zen 1962ko urtarrilaren 22an hil arte. Legenar gaixotasunak jota zegoen.  Boliviako Gobernuak “Andeetako Kondor Ordena” domina eman zion 1960an eta urte berean Espainiako Gobernuak “Zalduna eta Isabel Katolikoaren Gurutze Handia” izenekoa. Aramaioko herriak omenezko ekitaldi bat eratu zuen 1962ko uztailean Azkoagako gotzainaren izena eta irudia goratzeko. 

Aspe Uribe gotzaina Aramaiora itzuli zen 1938ko uztailaren 25ean, Budapesten Kongresu Eukaristikoan parte hartu ondoren. Orduan ere Aramaioko herriak eta, oro har, Arabak omenezko ekitaldi erlijiosoa antolatu zuten Azkoaga auzoan. Egun hartan Aspe gotzainak honako aitorpenak egin zituen, hara bildutako agintari eta senitartekoei eskainitako bazkarian: 

“Hoy festividad del Apóstol Santiago, el hijo
1938-07-25eko omenaldia Azkoagan
del Trueno, hemos de dedicar nuestro recuerdo más sentido a la santa cruzada española, que tan cierta emoción en el mundo ha producido, y que Dios ha deparado a España, precisamente para que nos purifiquemos de nuestras imperfecciones en el bautismo de la sangre, y salvemos la civilización cristiana del rodillo de la barbarie, como antes lo fuimos durante siglos de la infidelidad y durante un siglo, fuimos baluarte contra las sectas. La Cruz y la espada fueron siempre aquí unidas, siempre dispuestas a servir los intereses divinos y nunca envainada sin honor.
 

Yo brindo por el Pelayo del siglo XX, por nuestro querido e invicto Caudillo Franco, digno cachorro del león español, que no estaba muerto sino que dormía, y ha levantado ahora su robustez toledana, y dejando oir su rugido de trueno, asombra al mundo por su Ejército incomparable y por esas boinas rojas, símbolo de las Tradiciones de la españa Grande, y por esas camisas azules, injertadas en el tronco de la tradición y ganosas de nuevos cauces de prosperidad patria” 

Ideia horiekin ez da harritzekoa, Tomas Aspe Uribe azkoagarra Franco jeneral kolpistak Madrilen errezibitu izana,  hura Boliviara abiatu baino lehen.

Bai, Aramaioko gotzaina frankista zen.

Argazkiak: JMVM

martxoa 21, 2018

ARAMAIO FRANKISTEN ESKUETARA ERORI ETA URTEBETE BATERA. 1938

Aramaio, 1930 inguruan
Ikusi izan dugu txoko honetan Aramaio 1937an faxisten eskuetara erortzearen kronika eta oraingoan udal apuntetara jo dut, urtebete bat eman ondoren herriko agintarien nondik norakoaz jabetzeko. Alkatea Remigio Garro genuen eta zinegotziak Valentin Lasaga, Juan A. Bengoa, Antonio Errasti, Jose Mª Gardoki, Pio Etxebarria eta Maximo Irasuegi. Idazkaria, Constancio Fernandez zen.

Honela jaso zituen idazkariak aktan, 1938ko martxoaren 25eko bileraren zehazkizunak:

“Cumpliéndose el día veintiuno de Abril próximo venidero el primer aniversario de la liberación de este Valle por las tropas nacionales, se acuerda por unanimidad conmemorarlo con una función religiosa patriótica, terminando con un banquete que se servirá en el Salón del Ayuntamiento, delegando en el Sr. Presidente para la organización de estos actos.


Aramayona quiere hacer ofrenda  a España de la prenda de amor que le entregaron los suyos en un día primaveral de Abril del año 1937, realizándolo con alteza de miras y el firme propósito de que este aniversario alcance mayor auge de año en año, para que así desaparezca el recuerdo de los sin Dios y sin

Patria que deshonraron este valle con su política de odio, para luego sumirlo en el dolor.

Correspondiendo a las grandes simpatías que por este municipio viene demostrando el actual Gobernador Civil de Alava Don Eladio Esparza y Aguinaga, el Ayuntamiento acuerda por unanimidad nombrarle hijo adoptivo del mismo y regalarle en prueba de su paternal cariño una histórica y artística vara que hasta mediados del siglo pasado perteneció a uno de los Jefes indígenas de Loanda (Angola-Africa) para que personalmente haga uso de ella.


Para recuerdo de los venideros se hace constar que esta vara fue regalada a este Ayuntamiento por el hijo de este Ayuntamiento Don Luciano Jauregui y Uribarren, de la Orden de Carmelitas, al tener conocimiento de que la vara auténtica de esta Alcaldía había desaparecido durante el dominio rojo-separatista, y que posteriormente apareció en Bilbao al ser liberada la expresada villa por los invictos Ejércitos del Generalísimo Franco”


Diodan, Eladio Esparza Aginaga Lesakan jaiotako kazetaria zela, eta Diario de Navarrako erredakzio buru izan zen; egunkari horretatik gogor eraso zion euskal estatutuari eta altxamendu faxistaren hauspolari sutsuenetakoa izan zen. Prentsa eta Mugimenduaren Propagandarako lehen kontseilarietakoa izendatu zuten, eta kargua utzi zuen 1937an Arabako gobernadore zibila egin zutenean.

Eta Luziano Jauregi Uribarreni buruz, zer
Aita Gabirel Jauregi
esan? Ba, horixe zela Aita Gabirel Jauregi euskaltzale handiaren ponteko izena. “Fisia eta Kimia”ren egilea 1895ean jaio zen Etxaguengo “Uribarren” baserrian eta 1945ean hil zen Bizkaiko Larrean.


Goiko erabakiekin batera, 1938ko martxoaren 25ean ere, udalak onartu zuen Jose Agirianoren faktura bat, 8´70 pezetakoak. Arrazoia: Bilbo tropa faxistek hartu zuten  egunean Aramaioko zeruetara botatako bi dozena etxaferu eta horrenbeste leherkailu. Laurogei urte eman dira ordudanik.
ARAMAIOKO FRONTEARI BURUZ:

GERRA FRONTEA ARAMAIOKO ATARTEAN. 1937

ARAMAIOKO UDAL DEMOKRATIKOAREN AZKEN ORDUAK. 1937



Argazkiak: JMVM, Euskomedia, Gerardo Lopez de Guereñu

maiatza 31, 2017

XIX-XX. etako HEZIKETA ESKAINTZA, ARRASATEN (2tik bigarrena)

BIATORISTAK. SAN JOSE IKASTETXEA

Biatoristen logoa
Biatoristak 1938an heldu ziren Arrasatera. Frantziar uhineko beste kongregazio bat bezala, Querbes Aitaren jarraitzaileek Arrasateko hezkuntza oinarrian ipini zuten euren oina. Baina gatozen etapaka: Arrasatera heldu aurretik Eskoriatzan ireki zuten komentu bat, 1921ean, ordenako juniorren prestakuntzarako.

Ikasle talde bat, XX.eko berrogeietan
Gerra garaian, 1937an, Ricardo Oreja Union Cerrajerako presidentearen eskaintza jaso zuten Eskoriatzako fraideek Arrasaten ikastetxe bat irekitzeko. Baita onartu ere eta 1938rako Arrasateko Bolibar ikastetxea eskuratzen dute, ordudanik San Jose bezala ezagutuko dena. Urtebete bat geroago oinarrizko hezkuntzako lau ikasgela eta batxilergoko bi martxan daude.

Handik aurrera, biatoristen ikastetxea izango da Arrasateko zentrorik handien eta eraginkorrena ikasle kopuruari begira eta heziketa kalitateari dagokionez. Nahiz eta irakasleriaren maila, dena esan behar da, sekula ez zuen lortu beste kongregazio batzuen maila. Fraide haien artean nabarmena zen  unibertsitatetik igarotakoen kopuru txikia, eta hori islatu egiten zen irakaskintzaren kalitatean. Zegoena genuen eta dena ez zen, beti, txalotzekoa.

Horregatik, zaila zen oskol itxi hartatik aldentzea: arrasatear gizartean eragin positibo eta aurrerakoia lortuko bazen derrigorrezkoa zuten biatoristek euren "task force" aldatzea, lizentziatuak sartuz.
Kanpo irakasle ez fraideak, alde batetik, eta fraide hobeto prestatuak bestetik: horrela 1960ko muga igaro zen. 

Clemente Lopez-Cano, 1960an
Ikastetxe hartatik gogoz eta ideia argiz heldu zitzaion Arrasateko mutilei prestakuntza profesionala ez zen beste batera - unibertsitatera- salto egiten laguntzeko erronkari. Zalantza gabe, garai hartako tokiko teknizismoaren hegalpean humanitateen hedapena atzeratu egin zen gure artean, eta 1965era arte ez zen egiazko demokratizazioa burutu, oinarrizko hezkuntza sistemaren osotasunari dagokionez.

Diodan moduan, 1965ean batxiler osoko lehen promozioa kaleratu zen. Azkenik, Arrasatek esan zezakeen unibertsitatearen bidea ongarrituta zegoela. Heziketa bideen espektroak modalitate guztiak hartzen zituen.

Irakasle goi tituludunik ezean, biatoristek aldapaz gora joan behar izan zuten hasierako etapa batean, eta beraiekin, jakina, baita ikasleak ere. 1960an jar genezake inflexio puntua irakasleriaren hobekuntza argiaren bidez  eta ikastetxeari  ”LEGALMENTE RECONOCIDO” titulua 1962an heldu zitzaion.

Ordudanik azterketak ikastetxean bertan egingo ziren, errebalidakoak ezik,
Ikastetxe zaharreko jolaslekua
1948rako, Arrasaten 230 ikasle ari ziren ikastetxe nagusian. 1962an, berriz, 575. Oso kopuru handia zen eta kongregazioak beste eraikin berri baterako lehen urratsak eman zituen: Mendia Lorategiak erosi zituen, ikastetxe berria jasotzeko.

Ikastetxe berria, 1966ean inauguratu zen
Gauza asko gertatu da 1938ko martxoaren 3 urrun hartatik ikastetxearen inguruan. Besteak beste, biatoristen euren desagerpena gure herritik. Heziketa premia batzuei erantzun asmoz etorri ziren bezala, hezkuntza sistemaren dinamikak eta gizartearen bilakaera etengabeak eraman zituen Arrasatetik.

Herriko hezkuntza-eskaintzako zutabe garrantzitsuak izan ziren biatoristak  XX. mendean. Eta euren funtzioa bete zuten. Milaka haur eta gazte igaro ginen ikastetxeko geletatik. Onerako eta txarrerako bertan oinarritu genuen gure prestakuntzaren arlorik zabalena arrasatear gizakume askok. Eta bakoitzaren baitan gordetzen dira denetariko oroitzapenak, goxo eta mingotsak. 

 Argazkiak: JMVM

LEHEN ZATIA:
https://txemax3.blogspot.com.es/2017/04/heziketa-eskaintza-arrasaten-xix-eta.html



GEHIAGO BIATORISTEN GAIN







martxoa 18, 2015

JULIO GALARTA SEVILLAN, 1938an




Gerra koadernoaren eskaintza
Julio Galarta Pintorearen Lagunak Elkartea sortu zenean adierazi nuen bezala, Galartaren margo irudi bilduma zabalaz gain badira hark utzitako ondare aberatsean zenbait material Julioren irudiaren gaineko ikerketa burutzen lagun dezaketenak. Eta beste behin ere zutabe honetara ekarri nuen koaderno berezi batera jo dut ostera. Juliok azken gerra zibileko frontera  1937ko azaroaren 19an mobilizatua izan zenetik bere pentsamenduak idazteko eta zenbait bazter eta objektu marrazteko erabilitako koadernoa da. 

Galartak bere bi lagun handienganako lotura gerta dakion ireki zuen koadernoa. Eskaintzan garbi ikusten da: “A mis inolvidables y queridos amigos Donato Arregui y Gregorio Azcoaga, separados en estos momentos por el Destino, les dedico estas sencillas notas…” Galarta, Arregi eta Azkoaga haurtzaroko lagunak ziren eta gerrak berezitu bazituen ere amaitutakoan Arrasaten elkartu ahal izan ziren ostera. 

Gipuzkoako frontetik Sevillara eraman zuen gerrak, Iruñea atzean utzi ondoren. Eta Sevillan aukera ederra izan zuen arrasatearrak artista-izpiritua elikatzeko. “La Providencia ha querido que visitara este vergel de Andalucía” idazten du Galartak “Mi pensamiento empequeñecido por las grandezas que se me presentan en tropel” Eta Santa Cruz auzoa eta bere Cruz de Cerrajería deskribatzen ditu, jarraian Giralda, Alkazarra, Urrezko Dorrea, Lonja, Indietako Artxiboa eta abar luze batekin gauza bera egiteko. 

Sevillako Heriotzako Kristoa
Gerrak eta bera egun haietan – 1938ko martxoaren erdialdean- gaixorik  egotearen arrazoiak ez zioten oztopatzen jolaserako bidea. Erretaguardiako kokalekua zen Sevilla, giro lasai aproposarekin, Galarta bezala gaixorik edo zaurituta zeudenen suspertze prozesurako. Horrela Sevillara iritsi bezain laster utzi zuen idatzita: “Hace unos días que estamos en la Meca del cante jondo, pero desgraciados los soldados que estamos en el Hospital de los Padres Escolapios, que para ellos no se abrirán las puertas de Sevilla” Hala ere, zori txarrak ez bide zuen luze iraun. Eta halako batean egundoko zirrara sentitu zuen, berak adierazten digunez. Irakur diezaiogun: 

Galarta gerra garaian
“Un momento inesperado y emocionante ha sido de hallarme frente a frente con varios mondragoneses, entre los que menciono a Ezcurra, Amozarrain, Echevarria, Pancho Guzmán, Cros, Belaun y Manuca. Inmediatamente, para hacer honor al encuentro o para renovar nuestras costumbres del pueblo, fuimos directamente a una bodega castiza y sevillana en la que al compás del buen humor y del rico vino pudimos repetir una vez más: estamos en Mondragón por San Juan. 

Moxolo, gran conocedor de Sevilla, nos guió como un cicerone ideal a través de los puntos más recónditos de la hermosa ciudad…” 

Eta Juanito Madinabeitia “Moxolo”ren eskutik arrasatear talde hark hiriburu andaluziarreko bazterrak bisitatu zituen. Julio Galartak Sevillako bere egonaldiari azken puntua hitz hauekin ematen dio: 

Galartaren marrazkia
“De Sevilla he traido como recuerdo un clavel regalado por una muchacha de mirada cautivadora y dibujado el Cristo de la Expiración (El Cachorro)” 

Krabelinarekin zer gertatu zen ez dakit, baina Kristoren marrazkia lerro hauen adierazgarritasuna indartzen duena da. Martxoaren 25ean utzi zuen Sevillako suspertze aldia, Zaragozara aldatzeko. Frontera itzuliko zen.
 

Gerra fronteko albiste gehiago:






http://www.fentmuntanyaiformacio.es