Vicente Oquendo etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
Vicente Oquendo etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

apirila 14, 2021

ARRASATEKO UDALA AUZOKO MARTIN ABADEA




Udala auzoa (J. Galarta)
Nork ez du inoiz entzun Martin Abadearen istorioa? Euskal legendetan toki berezia du, gaurko kasuan Arrasateko Udala auzoan kokatzen den ipuinak. Miguel Madinabeitiak idazki polit bat eman zuen argitaratzera “La Voz de Guipúzcoa” egunkarian, Arrasatetik 1893ko apirilaren 13an bidalia. Udala auzoko Martin Abadearen legendari egiten zion toki bere ekarpenean, hain zuzen ere berak eta Bizente Okendo adiskide arrasatearrak, “Euskal Erria” aldizkarian 1881an (iraila-abendua) “Los perros de Martin Abade” tituluarekin berea publikatu zuen Juan Iturralde Suit nafarrari kontatu zioten bezala. 

Juan Iturralde Suit Iruñekoa zen eta historialari izateaz gain pintorea ere genuen. Nafarroako Asociación Éuskara elkartearen sortzaileetariko bat zen, Arturo Campionekin batera.  Euskal kulturaren aldeko elkartea zen, gerora Eusko Ikaskuntza izango zenaren abiapuntua.

Miguel Madinabeitiaren artikuluan honela irakurtzen dugu “Una leyenda” titulupean: 

“En mucho tiempo recibí de Buenos Aires el Laurak Bat y llegaba a mis manos con puntualidad, menos cuando traía algo de Mondragón, como ha sucedido con el  número 238 de dicho periódico, correspondiente al mes de agosto último, donde venía “Los perros de Martín Abade” preciosa leyenda debida a la elegante pluma de mi querido y respetable amigo D. Juan Iturralde y Suit, de Pamplona, quien según ahora me consta, la publicó por primera vez en la Euskal Erria, de cuya apreciable revista, por desgracia, no hay que yo sepa ningún suscriptor en este pueblo.
Udala auzoa (J. Galarta)
De suerte que para mí hubiera pasado ignorada y completamente desapercibida la existencia de trabajo tan curioso, a no ser por el amigo D. Hermenegildo Landáburu, mi compañero de escuela de Aramayona, que tuvo acertado pensamiento y la atención, que muy mucho le agradezco, de enviarme el único número que él poseía, con lo que me ha proporcionado, además la grata ocasión de retirar el papel de ingrato que sin saberlo estaba jugando con el autor que nos honró al Sr. Oquendo y a mí con la dedicatoria” 

Madinabeitiak berriz ere ematen digu datua, txikitan Aramaioko eskolan ibili zela. Oraingoan Juan Hermenegildo Landaburu Urrutia, Miguel baino bi urte zaharragoa, agertzen zaigu lekuko gisa. Bestalde, Arrasate osoan Euskal Erria aldizkariaren harpidedun bat ere ez, eta Aramaion, gutxienez, Madinabeitiaren haurtzaroko adiskidea! Goazen Iturralde jaunak, Madinabeitia eta Okendo adiskideengandik jasotako legendaren bertsioarekin:


Gustura irakurtzen diren legendeetakoa dugu Udala auzokoa. Iturraldek hasieran dioskunez, ordea, ez dugu pentsatu behar exklusiboki euskal kulturari dagokionik. Baina ba al du horrek garrantzirik? Ez al dugu guk gurea balitz bezala behin eta berriz kontatu eta disfrutatu? Ba, ene ustez, horixe da inportanteena.
 
Ilustrazioak: Julio Galarta


urria 28, 2020

EGAÑA, BARROETA ETA LERSUNDI SENATARIAK ARRASATEKO HERRIARI

Euskal foruen defentsa zenbait aldiz tratatu zen Arrasateko udaletxean XIX. mendean zehar, batez ere karlistaden eraginez Madriletik erasotuta izaten zirenean.  Gaurkoan, Madrileko Senatuan 1864an zenbait euskal ordezkarik foruen defentsan burututako ekimenaren harira udal batzorde arrasatearrak uztailaren 16an bidalitako zorion agurrari erantzunez, udaletxera heldutako erantzunak aldatu nahi ditut.

Urte hartako abuztuaren 2an, eta Vicente Oquendo, jurisprudentzian lizentziatu eta herriko alkatearen lehendakaritzapean, Agustin Resusta, Agustin Madariaga, Tomas Isasmendi, Victor Madinabeitia eta Jose Mendiola zinegotziak bildu ziren. Beste gai batzuen artean, ondoko hau aztertu zuten:

“Acto continuo yo el secretario di lectura de las comunicaciones que los Excmos. SS. D. Pedro de Egaña, D. Joaquín de Barrueta Aldamar y D. Francisco Lersundi, senadores del Reyno han dirigido al Ayuntamiento, contestando a la felicitación dirigida por él a dichos señores con motivo de la brillante defensa que hicieron de los Fueros Vascongados en el alto cuerpo colegislador, los días 15, 16, 17, 18, 19 y 20 de junio del presente año.

El Ayuntamiento, apreciando en su justo valor la importancia de estos documentos y el mérito personal de sus autores como amantes y leales defensores de las venerandas leyes de este ilustre Solar, queriendo darles un verdadero testimonio de su eterno agradecimiento a tan excelsos patricios, adopta por acuerdo que se copien íntegramente en este acta los tres documentos a que se hace referencia”

Pedro Egaña
Eta bilkura hartako aktara hiru senatarien eskutitzak aldatu ziren. Lehenik, Egaña gasteiztarrarena izan zen. Lehen ere ekarri dugu zutabe honetara Egaña, beti arrazoi politikoak tarteko.Pedro Egaña senatariak euskal foruen egundoko defensa egin zuen egun haietan Madrilen eta “nazionalitate” hitza erabili zuen orduko eztabaidetan. Lehen aldiz zen hitz hori erabiltzen zela. Besteak beste, euskal foru erregimena “inoiz ikusitako gizarte erakunderik bikainena zela“ aitortu zuen Egañak.

“Vds. me favorecen demasiado. Yo no he hecho más que cumplir con deber irresistible de conciencia y responder a un sentimiento del corazón. Abrí mis ojos a la luz, aprendiendo a amar las venerandas leyes de ese ilustre Solar, y pienso morir, Dios mediante, en su culto, cuya tradición recibí de mis mayores, cuya excelencia y mérito me han conformado después la observación y el estudio, y cuyos resultados de orden, de libertad, de amor al trabajo, de dignidad individual, de valor modesto y de virtud antigua reconoce hoy el mundo entero, admirador entusiasta de ese raro y magnífico conjunto de instituciones y costumbres que no tienen igual en la vida de ningún pueblo. ¡El Sol de los Fueros ilumine nuestra última hora, y conserve en esas morigeradas y Nobles montañas el santo calor patrio que solo puede salvarlas del espíritu nivelador y frío escepticismo de la época! Dios guarde a S.I. muchos años. Madrid 19 de julio de 1864. Pedro de Egaña al Ayuntamiento de la M.N. y M.L Villa de Mondragón”

Joaquin Barroeta-Aldamar
Bigarren eskutitza Barroeta Aldamar getariarrarena da. Barroetak ere defensa sutsua burutu zuen Senatuan. Hori dela eta, Gipuzkoako Diputatu Nagusia izendatu zuten 1864 urte berean.

“Muy lisonjera es para mí la gratitud que V.S me demuestran en su oficio de 16 del corriente, por la defensa que hice en el senado de las venerandas instituciones forales de las tres provincias vascas, vínculos probados de su felicidad durante pasados siglos como lo son al presente. Estimo mucho tan espontánea como expresiva manifestación, que compensa todos mis desvelos. Sólo puedo corresponder a ella, asegurando a V.S y a su noble vecindario que quedo profundamente reconocido y me serán gratificantes para seguir en su obsequio y servicio. Dios guarde a V.S muchos años. Tolosa, 19 julio 1864. Joaquín de Barroeta Aldamar. Al Ayuntamiento de la N. y L. Villa de Mondragón”

Francisco Lersundi
Azkenik, Francisco Lersundiren eskuizkribua aldatu zen akten liburura. Beste behin ere ekarri nuen txoko honetara Lersundi galiziar euskalduna. Militarra zen eta 1853an espainiar ministroen kontseiluburu izendatu zuten. Gerrako ministroa ere izan zen lau aldiz. Eta 1867an Gipuzkoako Diputatu nagusia hautatu zuten

“Señor alcalde de Mondragón. Muy señor mío: Siempre fui idólatra de los Fueros, buenos usos y costumbres del pueblo vascongado, pero desde que he visto el aprecio que sus habitantes hacen de mis débiles esfuerzos dedicados hasta aquí a su justa defensa, mi obligación crece, irá más allá, y todo lo que un hombre de honor y ánimo levantado puede ofrecer y cumplir en pro de una causa Noble Grande y Santa, todo eso lo haré yo con gusto por las libertades y franquicias de esta parte importantísima de la monarquía española. Mi gratitud, Señor Alcalde, responde sincera y cariñosamente a la gratitud para conmigo de ese Ayuntamiento y pueblo; y al amor y entusiasmo de sus habitantes por unas instituciones seculares que hacen su felicidad, responderá en toda ocasión su paisano, Q.B.S.M. Francisco de Lersundi. Deva 25 de julio de 1864”

Gehiago Egaña, Lersundi, Barroeta-Aldamarri buruz


apirila 11, 2017

CASIMIRO EGAÑA, ARRASATEKO SENATOREA



Pedro Egaña Díaz del Carpio
Idatzi nuen lehengo batean Pedro Egaña Díaz del Carpio euskal senatoreari buruz, Aramaio herriarekin zuen lotura aipatuz. Oraingo idazki honetan, espainiar ministro izatera heldu zen haren eta Arrasateren arteko harremanaz ihardun nahi dut. Eta konkretuki, bide emango diot istorioari Casimiro Egaña Okendo pertsonaia azalduz. Horretarako, nola ez!, Miguel Madinabeitia historialariaren idazki batera joko dut, hain zuzen 1885eko martxoaren 13ko datarekin “El Noticiero Bilbaíno”ra bidali zuena. Bertan publikatu zen, 3423 zenbakian. Irakur diezaiogun: 

“Los periódicos han dado cuenta del fallecimiento de uno de los más preclaros hijos de este pueblo, como lo era el Sr. D. Casimiro de Egaña y Oquendo, conde de Egaña y senador del reino por esta provincia en la anterior legislatura. No voy a escribir su necrología, porque no puedo ni tengo a mano en este momento  los datos necesarios; pero no puedo tampoco dejar de dedicarle dos renglones como único y último tributo al cariño que en vida merecí del finado. 

Casimiro Egañaren jaiotetxea
Era D. Casimiro de Egaña hijo del magistrado D. Andrés, hermano del ilustre retirado de Cestona (1) y su madre, Doña Abdona de Oquendo procedía de la antigua y noble familia de los Mercado y Oquendo de Mondragón, cuya casa solariega y armas es la señalada con el número 16 en el Arrabal de Abajo de esta villa, donde pasaba largas temporadas en la época más feliz de su vida: en la niñez” 

Andres Egaña Diaz del Carpio Gasteizen jaio zen eta Arrasatera ezkondu zen, 1832an aurreneko aldiz Crescencia Gorosabelekin eta 1840an Abdona Okendo Zabaletarekin. Abdona, bere aldetik, Vicente Okendoren arreba zen, Miguel Madinabeitiaren lagun handia eta kronika hauetan sarri azaldu zaiguna.
Espainia eta Indietako Sailaren Idazkaria izan zen Andrés Egaña Madrilen eta Iruñeko Lurralde-audientziaren magistratua.  Andres eta Abdonak Casimiro semea (1841-08-07) eta Maria alaba (1850-12-03) izan zituzten, biak Arrasaten jaioak. Casimiro herriko eliza nagusian bataiatu zuten eta aitapontekoa osaba Pedro Egaña izan zuen, zeremonian Vicente Okendo umearen amaren aldeko osabak ordezkatu bazuen ere.Segi dezagun Madinabeitiarekin: 

“Si para D. Casimiro de Egaña no había mayor timbre de gloria que el ser mondragonés, también su pueblo nativo procuraba corresponder dignamente a tan esclarecido hijo; pues allá, cuando el sol de los fueros vivificaba nuestra existencia, le enviaba a representarle en sus juntas generales. Así que asistió por esta villa a Villafranca el año 1865, a Azcoitia en 1866, a Oñate en 1867 y a Zumaya en 1868. 

Pradillaren margoa, Senatuan
Yo no puedo olvidar la deuda de gratitud que con el finado contraje… A principios de 1868 me proporcionó la ocasión de admirar su profundo talento y de apreciar su elegante pluma… Después, cuando la asamblea de secretarios (2) me abraza en su suntuoso hotel de la Ronda de Recoletos; me enseña la magnífica biblioteca del senado y el cuadro de Pradilla, y me facilita una tribuna frente al banco azul, donde veo a Sagasta, Romero Girón y Martínez Campos, en la sesión de 19 de mayo de 1883” 

Casimiro Egaña  Bergarako Erret Mintegian hasi zen ikasten bederatzi urterekin. Eta 1858-1864 bitartean Madrileko Zuzenbide Fakultatean aritu zen, zuzenbide zibilean eta kanonikoan lizentziatuz. Donostiako Concepción Aranzaberekin ezkondu zen 1873an. 

Oñatiko Literatura Unibertsitatean aritu zen lanean 1869tik. Bertako Zuzenbidea Fakultatearen dekano eta barne errektorea
izendatu zuten 1870 urtean. Egaña Zuzenbide zibil, arrunt eta foraleko katedraduna zen; baita politiko eta administratibokoa ere.

Oso entzutetsua egin zen 1870-71 ikasturtearen hasierako Casimiro Egañaren hitzaldia. Mercado de Zuazola Oñatiko Unibertsitatearen sortzaileari buruz eta, oro har, Unibertsitatearen gaineko historiaz zerbait jakin nahi duenak iturri ederra dauka Egañaren diskurtsoa.

Casimiro Egaña, senatore
Casimiro Egaña Konde Pontifizioa izendatu zuen Pio X. Aita Santuak,1877ko irailaren 4an, eliza katolikoaren aldeko haren lana saritzearren. Egañako Kondea titulua eraman zuen, beraz, data hartatik. Gipuzkoako lurraldetik hiru aldiz hautatu zuten Madrileko Senaturako, 1881 eta 1884 bitartean.
Bere zeregin politikoan okupatuta 1884an gaixotu egin zen eta 1885eko martxoaren 9an hil zen. Hona hemen,  Senatuko lehendakariari Egañaren berri iritsarazi zitzaion dokumentua: 

“Habiendo fallecido la noche del 9 del actual, víctima de la penosa enfermedad que venía padeciendo desde algunos meses, mi querido amigo y compañero, el digno Sr. Conde de Egaña, Senador electo por la Provincia de Guipúzcoa, cumplo el triste deber de ponerlo en conocimiento de V.E, para los efectos oportunos.
Heriotzaren berri
Dios guarde a V.E muchos años. Madrid 19 de Marzo de 1885. Martín Garmendia” (3) 

Antonio Arzac idazleak zenduaren deskribapena egin zuen “Euskal Erria” aldizkariaren 1885eko lehen seihilekoan:


“El día 9 del corriente mes falleció en Madrid, á los 44 años de  edad, el Senador por esta provincia Sr. D. Casimiro de Egaña y Oquendo, Conde de Egaña. Natural de Mondragon, procedía de dos  nobles familias de este país, pues su padre D. Andrés era hermano del ilustre patricio bascongado y eminente hombre público, que hoy  vive retirado en Cestona; y su madre pertenecía al distinguido linaje  de los Mercado y Oquendo, de la antigua Arrasate. Cuando el sol de los fueros vivificaba nuestra existencia, representó varias veces á Mondragón en las inolvidables Juntas de Guipúzcoa; y posteriormente ha ocupado los escaños senatoriales en representación de la misma provincia. En todos los cargos que se le han conferido, ha demostrado su claro talento, su gran actividad, y sobre todo, su ardiente amor al país.

Lamentable es que se haya cortado en flor una existencia, destinada tal vez á continuar los servicios que una noble Casa, genuinamente bascongada y española, ha prestado al país en el pasado y en el  presente siglo.  ¡Que Dios le haya acogido en su seno!” (4)


(1)  Pedro Egaña Diaz del Carpio Zestoara erretiratu eta bertan hil zen.

(2)  Madinabeitia Gipuzkoako udal idazkarien ordezkaritza eraman zuen Madrilera.

(3)  Casimiro Egañarekin batera 1884an Gipuzkoan hautatutako senatorea da Martin Garmendia.
(4) Goian aipatutako 1885eko martxoaren 13ko Madinabeitiaren artikulua irakurri zuen Arzacek, bistan da, datuak ez ezik estiloa ere kopiatu ziolarik.

CASIMIRO EGAÑARI BURUZ GEHIAGO: