Albina Madinabeitia Arizaga etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
Albina Madinabeitia Arizaga etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

martxoa 01, 2023

GASPAR MADINABEITIA MUSIKARI ARRASATEARRA



Gaspar Madinabeitia Altube

Historiak baditu bere alde argiak eta, gehienak, egoera zirriborrotsuak edo zeharo ezkutuak geratzen dira. Arrasateko musikaren historian Madinabeitia abizenak badu bere tokia – batez ere Albina biolin joleari esker. Inoiz aipatu dut Albinaren aita ere, Nazario. Baina sendi  horretan bada beste kide bat, Nazarioren anaia Gaspar, bere abentura musikala ere burutu zuena, eta bere izena moldeko hizkitan idatzi zen XIX. eta XX.enetako agerkari askotan. 

Miguel Madinabeitia Arrasateko historialari eta udal idazkariaren semea dugu Gaspar, eta honen gainean idatzi zuen aitak, “La Voz de Guipúzcoa” egunkarian, 1893ko ekainaren 12an Arrasatetik bidalitako idazkia: 

“Los periódicos de mayor circulación de España dijeron a la sazón que un joven, después de brillantes ejercicios, había obtenido una plaza vacante en la música del real cuerpo de Alabarderos. Ese joven era mi hijo y por más que no soy yo quién para cantar sus alabanzas, no me es posible, sin embargo, relegar al olvido un detalle de las circunstancias en que alcanzó el triunfo. 

Salió de Vitoria sin instrumento y con el uniforme más raído que tenía, porque no quisieron darle otro mejor. Llegado a Madrid supo que tenía que habérselas con ocho contrincantes provistos todos ellos de su correspondiente nuevo instrumento obtenido por tarjetas de recomendación. Mi hijo puso
Alabarderoen musika banda, desfilean
también en juego las muy pocas que tenía, y como si todos los almacenistas de instrumentos de Madrid obedecieran a una consigna, se lo negaron al pobre cazador de Llerena que iba tan mal rapado.

Situación angustiosa era la suya, sin instrumento con que presentarse al certámen, pero como suele decirse que Dios aprieta pero no ahoga, al fin no faltó una alma caritativa que consiguiera sacar de la música del Hospicio un instrumento. Con él se presentó en el salón de ejercicios, ante un público distinguido y respetable, donde se veía una pléyade de calvas y de bigotes y perillas de hombres encanecidos en las armas, en las letras y en las bellas artes. Mi hijo, pues, con su instrumento prestado en el Hospicio puso la pata a todos. ¡Todavía hay patria, Veremundo! Con tal motivo envío desde aquí el testimonio de mi profundo agradecimiento al señor director del Hospicio de Madrid” 

Gaspar Melchor Baltasar Madinabeitia Altube Arrasaten jaio zen,  noiz eta, noski, 1867ko Errege egunean, urtarrilaren 6. Norekin egin zituen lehen ikasketak?  Ziurrenik, orduko gehienak bezala, herriko organo jolearekin ekingo zien musika ikasketei; garai hartan Patrizio Herrasti zen. Ziurrenik, 1879tik ari zen herriko txarangan ihardungo zuen Donostiara aldatu arte.

Gipuzkoako hiriburuko musika bandan aritu zen Eta hori dakigu anekdota bat eman zelako 1889ko martxoaren 27an, Madinabeitiaren ospea – berak gura gabe- gradu batzuk igo zen egunean. Aipatu data horretan Donostiara Miarritzetik Ingalaterrako Victoria erregina etorri zen, Maria Cristina erreginari bisita bat egitera. Bi emakumeek Aiete jauregian bazkaldu zuten eta jarraian Konstituzioko  Plazako Udaletxera jaitsi ziren, bertan Donostiako herriak harrera ofiziala egin baitzien. Bertan Udal Musika Banda zegoen eta pieza batzuk jo zituen. Zeremoniak amaituta eta Ingalaterrako erregina bazihoala, Bandak “God save the Queen” himnoa interpretatu zuen. Ondokoak Gaspar Madinabeitiaren oroitzapenak dira, Donostiako prentsan 1920an argitaratuta: 

“En los “arkupes” o soportales de la Casa Consistorial, formando vial y rindiendo honores, se situó la banda de música, de la que formaba parte Madinabeitia, famoso mondragonés muy conocido en los anales de las orquestas españolas de aquellos y posteriores tiempos. Estaba la banda interpretando
Victoria eta Maria Cristina erreginak, 1889.03.27an
justamente el solemne y conocido himno inglés “God save the Queen”  - Dios salve a la Reina- cuando en el momento en que ésta pasaba a la altura de Madinabeitia, la avalancha de gente que se hallaba en los soportales se abalanzó tan impetuosamente sobre los músicos, que el mondragonés no pudo evitar dar un pisotón a la anciana soberana: pisotón que, dada la gran estatura, corpulencia y peso de Madinabeitia, no debió ser nada liviano. Por una vez, al menos, Dios no salvó a la reina del pisotón, a pesar del himno.

No sé si los anales de la pequeña historia del glorioso reinado recogieron este pequeño incidente, del que seguramente el facultativo de la real casa hubo de tener conocimiento y probable intervención en cuanto la reina llegó a Biarritz. Por su parte, los anales de la pequeña historia donostiarra lo silenciaron cautelosamente, considerando, sin duda, que su divulgación no añadía ningún lauro a las glorias de la ciudad. 

Al contarme lo sucedido, el bueno de Madinabeitia, cuyo corazón era tan grande como su corpulencia y peso, se le nublaron los ojos, no sé si de pena o de melancolía, o de ambas cosas a la vez; y músico al fin, un trémulo hizo vibrar el vozarrón de aquel hombrachón de Mondragón…” 

Donostiatik Gasteizera aldatu zen Madinabeitia  eta musiko militar bezala ihardun bide ei zuen Llerenako Ehiztarien bataloian, aita Migelek goian aipatu digun bezala eta ondoko lerroak  ere horren testigantza dira. Baditut erreferentzia batzuk, gutxi, Gasteizeko Gasparren  egonaldiaz eta horietako bat “El Heraldo Alavés”en irakurri nuen, 1911ko apirilaren 12ko edizioan. Madriletik Gasteizera hiriburu gaztelarreko Orkestra Sinfonikoa zetorren eta talde horretan ari zen ordurako Gaspar Madinabeitia. Egunkariak, Arabako hiriburuan Orkestrak eman beharreko kontzertuaren berri eman zuen eta kazetariak idatzi zuen: 

“Vitoria tiene en la “Sinfónica” representación brillantísima. Antonio Irazu, Mariano San Miguel y Gaspar Madinabeitia; son lo que se llama unos musicazos: ejecutantes de primera, de escuela perfecta y gusto exquisito.¿Os acordáis de Gaspar? Nadie le llamaba más que así, por su nombre propio solamente. Era popularísimo en Vitoria aquel mocetón que tocaba el primer bajo en la charanga del batallón de Llerena, cuando yo era chico. Por lo menos de su popularidad entre la gente menuda os respondo” 

Beraz, 1893an Alabarderoak Erret Zaintzaileen Taldean eta zenbait urte eman zituen Madrilen. Banda hura Espainiakorik hoberentzat hartzen zen eta zereginik nabarmenena,  jauregiko kontzertuez gain, erregeen ekintza ofizialetan jotzea zen, Madrilen eta espainiar hiriburutik kanpo. 

Baina Gaspar Madinabeitiak beste jauzi bat eman zuen 1904an: Madrileko Orkestra Sinfonikoa. Sortzear zegoen Orkestra eta Madinabeitiak bere burua aurkeztu zuen, tuba instrumenturako. Baita plaza atera ere. Orkestrarekin eman zuen lehen kontzertua Madrileko Errege Antzokian izan zen, Mozart, Borodin, Wagner eta Tchaikovskiren obrekin. Eta elkarte hartan Gaspar Madinabeitiak ehunka kontzertu eman zituen estatu osoan. Bitxia da, Orkestraren aurkezpena paperezko iragarrietan egiten zenean,  Gaspar Madinabeitia– tuba jotzen zuela adierazteaz gain- alabardero ohia zela aipatzen zuten.

Madrilen jarri zuen bere egoitza Gasparrek eta esan daiteke ia-ia hil arte han bizi izan zela.
Madrileko Orkestra Sinfonikoa, 1909
Baina 1929an gaixotu egin zen eta bere egoera ez zela hobetzen ikusita, Arrasatera itzultzea erabaki zuen. Eta Arrasaten hil zen, 1929ko abenduan.  Espainiako hiriburuko prentsak albistea eman zuen:
 

“En Mondragón ha fallecido el popular músico Gaspar Madinabeitia, bajo del Real y de la Orquesta Sinfónica de Madrid, que también  perteneció con anterioridad a la banda del cuerpo de Alabarderos. Era tío de la violinista Albina Madinabeitia” 

Honaino, beraz, Gaspar Madinabeitia Altube musikari arrasatearrari eskaini nahi izan diodan tartetxoa. Ziur, biografia txiki hau aberastu egin daiteke. Bego hor nire ekarpena, ikerlarientzat baliagarri.

Argazkiak: JMVM

maiatza 04, 2019

ALBINA MADINABEITIA. Azken urteak Arrasaten

Arrasateko historian emakume gutxi izango da, Albina Madinabeitiaren ospe mailara iritsi direnak. Estatu osora irradiatu zuen biolin jole handiak bere kalitatea gazte-gaztetatik, eta oso ekarpen baliotsua izan zen arrasatearrarena. Denboraren joanak erdi estali dizkigu Albinaren lorpenak eta emakume aparta izan zelako iruditu zait egokia dela – agian justiziakoa dela esan beharko nuke- txoko honetan toki bat ematea gure herrikidearen ibilbide artistikoari. 
Albina Madinabeitia, 1977an
 Ekin diot Albina Madinabeitiaren gaineko bizitzaren zertzeladak eskaintzeari irakurleei hurbiltzearren. Honako hauek dira kapituluak:

 Amaitu nuen aurrekoa Albina eta Espainiako Orkestra Nazionala uztartuz. Oraingo berri eta azken honetan gai horrekin abiatuko naiz, izan ere Orkestra hori izan zen Albina Madinabeitiak denbora gehien eman zuen lantokia, agian, beteena, nahiz eta bakarlari gisa aritzeko aukerak oso bakanak gertatu zitzaizkion. Lehen biolina izan arren, talde lana zen garrantzitsuena eta arrasatearrak sakrifikatu behar izan zuen bere artea; behintzat ez zen 1932z geroztik hain nabarmena gertatu. 

Espainiako Orkestra Nazionala 1937an sortu zen, hain justu gerra zibilean, baina 1942an jar daiteke elkartearen berreraketako data. Albina, beraz, Orkestra abiatu ondoren inkorporatu zen arren, une erabakigarrian heldu zen elkartera. Eta bertan aritu zen 1977an jubilatu arte. Urte batzuetan emakume bakarra izan zen Orkestran; hala ere, bere lankideen oroitzapen onak izan zituen beti, nahiz eta batzuetan denetariko lanak egitea suertatu zitzaiola umorez kontatu zidan: 
Arrasateko bere etxean, 1977an

“En una de las grabaciones para disco que hicimos con zarzuela, nos dio las tantas de la noche y ya de madrugada teníamos un hambre de aúpa, por lo que Ataulfo Argenta nos pidió a una de las cantantes solistas – Mary Carmen Alvira- y a mí que fuéramos a buscar algo de comida. Las grabaciones las hacíamos en el Cinema Monumental, al que se llegaba desde Atocha en su confluencia con la plaza Antón Martín. Cualquiera que conozca el lugar sabe que a las cuatro de la madrugada no hay nada abierto en ese lugar. Pero tuvimos la suerte de que pasara un barquillero. ¡No veas el recibimiento que nos hicieron los miembros de la Orquesta cuando llegamos con todo el cargamento de barquillos!” 

Estatutik zehar ez ezik, Albinak Europa, Amerika eta Asiako hainbat eszenategitan jo zuen Orkestrarekin. Albinak berak adierazitako zuzendari entzutetsuez gain, XX. mendeko  goi instrumentari eta abeslari askorentzat jo zuen: Arthur Rubinstein, José Iturbi, Alicia de Larrocha, Yehudi Menuhin, David Oistrakh, Mstislav Rostropovich, Jean-Pierre Rampal, James Galway, Victoria de los Ángeles, Jessye Norman, Gundula Janowitz, Teresa Berganza…

Albinak ez zion batzuetan balaztarik jartzen bere hitz jarioari eta mingainetik tiratuz gero entzun zekiokeen zorte handia izan zuela ez baitzuen inoiz Von Karajan zuzendari entzutetsuaren aginduetara biolina jo. “Oso harroputza zen” esan ohi zuen. Albinak esan ohi zuen berak beste inork baino ordu gehiago eman zituela biolina eskuetan edukita. Eta anekdota bat kontatzen zuen, sasoi batean entseguak goizez egiten zituztela, arratsaldez kontzertua eta gauean Antonio dantzari espainiarrarekin baleta ekitaldian jo behar izaten zutela. Baina gauza ez zen hor amaitzen, izan ere goizeko ordu bietan Espainiako Radio Nacionalean zuzeneko emisio bat izaten zuten Ameriketarako. Ia-ia, hogei ordu jarraian instrumentuarekin. 

Antonio dantzaria aipatuta, diodan Nureyevekin ere jo zuela, eta beste gertaera bitxia azaldu ohi zuen Albinak, errusiarrarekin erlazionatuta. Behin Madrileko Erretiroko Parkean hiru gauez aritu zen dantzari ospetsua eta entsegu bat prestatu zuten Orkestra Nazionaleko  arpa jole, biolontxelo jole eta Albina berarekin. Horretan ari zirela bi garbitzaile azaldu ziren eszenategira handik eta alde egitea eskatu zitzaien arren beren lanean segitu zuten, harik eta Nureyevek berak erratz bat hartu arte … bi emakume gizagaixoei laguntzeko. Goian azaldu den moduan, hainbat diskoren grabaketan hartu zuen esku Albinak, beti Orkestra Nazionalarekin.

AZKEN URTEAK ARRASATEN
Albina 1977an erretiratu zen lan profesionaletik. Eta estatuko gobernuak Meritu Zibileko Damaren Lazoa eman zion urte hartan, arrasatearrak kultura munduari eginiko ekarpen zabal eta joriarengatik. Beste urtebete batez Madrilen segitu zuen bizitzen, jharik eta jaioterriko bidea hartu behar zuela iruditu zitzaion arte.

Albinari 1977an egindako elkarrizketan galdetu nion, behin lan profesionaleko erretiroa hartu eta Arrasatera itzulita, nola ikusten zuen herriko musika mugimendua eta zein nolako proiektuak zituen etorkizunari begira. Erantzun zehatza eman zidan: 

“Herrira heldu eta Udal Musika Banda deseginda ikustea izan da niretzat penagarriena. Barruan zerbait gertatuko balitzait bezalako sentsazio mingotsa daukat. Ez dut sekula ulertu nola bota daitekeen pikutara hainbeste urtetako lana. Industria eta merkatalgo arloetan aurrera goaz, baina arlo honetan, behintzat, lotsagarri jokatu da. 

Itxaropena pizten didana Musika Akademia da. Gipuzkoako Akademiarik onena daukagula esan daiteke. Hor dabiltzan haur eta gazteekin laster asko Arrasaten orkestra bat ateratzeko bidea izango dela uste dut. Eta hortxe eman nahi nituzke nire azken irakaspenak” 

Bada istorio bat, Arrasaten entzun dudana, baina ez dakit noraino ez ote den hiri-legenda horietakoa. Izan daiteke egiatasunezko puntu bat ere edukitzea eta jatorriak Albinarengan egon behar du, derrigorrez. Dedaman, entzun dudan bezala: badirudi Espainiako Orkestra Nazionalean jotzen zuenean noizean behin biolin berezi bat ateratzen zuela Albinak, eta Orkestrakoek "El Cerrajero" esaten zioten. Itxura denez, inoiz Unión Cerrajerako agintari batek bere biolina erregalatu zion, Bilboko luthier batek ondo egokituta gero. Bego hor istorioa.

Gure buruz buruko lehen solasalditik harremana ongarritu genuen Albina Madinabeitia eta biok. Berari esker izan nituen aurreneko datuak Miguel Madinabeitia bere aitonari buruz, Madrilgo etxean gordetzen zituen aitonaren izkribu pare bat igorri baitzizkidan. Beraz, bilobari zor diot Arrasateko udal idazkari, idazle, historialari... eta gizon eztabaidatsuaren arrastoaren atzetik abiatzea.

 Arrasate Musikaleko orkestran aritu zen Albina Madinabeitia bere azken urteetan. Irakasle gisa ihardun zuen eta bere ikasgelatik dozenaka ikasle igaro zen, gerora musika bidetik igarotakoak.

Omenaldia etorri behar zitzaion eta horrela erabaki zuen Arrasate Musikalek. 1991an gertatu zen, ekainaren 2an burutu zen ekitaldia, Amaya Antzokian. Arrasate Musikaleko Orkestra Sinfonikoak, Juan Arzamendi eta Beatriz Arzamendiren zuzendaritzapean, egitarau aproposa prestatu zuen, Albinari arrasatearren estimua erakusteko. Orkestra Akademiako zenbait irakasle eta ikasle ohik indartu zuten. 

Chueca eta Valverderen “La Gran Vía”, Guridiren “El Caserío”ren preludioa, Antonin Dvoraken “9. Sinfonia” Juan Arzamendiren “Arrasate Musikalaren himnoa” eta Beatriz Arzamendiren “Mendiko ahotsak” eta “Ibaia-Río” konposizioek bete zuten egitaraua.
Eta Albinak berak, bakarlari gisa modu bereziz egin nahi izan zion Arrasateko bere publikoari, Mozarten “Minueto” eskainiz. Hainbat eta hainbat aldiz estatuko eszenategietan bere artea azaldu zuen Albina Madinabeitia handiak, azkenik, bere herrikideei ere agertu ahal izan zien, 82 urterekin. Neskatila prodigioak zertxobait gorde zuen, antza, bere agurrerako, izan ere Amaia antzokia behera etorri zen publikoaren txaloekin. Kritiko batek zioen moduan, Albinak birtuosoa izaten jarraitzen zuen bere bi eskuekin: ezkerra altzairuzkoa eta eskuina herenilezkoa. 

Ahal izan zuen bitartean, Arrasate Musikalekin lankidetzan segitu zuen biolin joleak. Eta bere ikasgai magistralak dozenaka gaztek jaso zituzten. Horixe izan zen Albinaren oparirik aberatsena bere jaioterriarentzat.

Arrasaten hil zen 1996ko irailaren 18an, 87 urte zituela. Eta hileta elizkizunak herriko eliz nagusian izan ziren biharamunean. Zendu zen Albina Madinabeitia, bizitza artistiko bete baten ondoren. Ziurrenik, Arrasatek inoiz emandako musika instrumento jolerik handiena. Eta, beharbada, herriko alabarik entzutetsuena.

Argazkiak: JMVM

apirila 13, 2019

ALBINA MADINABEITIA. Errepublikarekin. Ezkontza


Arrasateko historian emakume gutxi izango da, Albina Madinabeitiaren ospe mailara iritsi direnak. Estatu osora irradiatu zuen biolin jole handiak bere kalitatea gazte-gaztetatik, eta oso ekarpen baliotsua izan zen arrasatearrarena. Denboraren joanak erdi estali dizkigu Albinaren lorpenak eta emakume aparta izan zelako iruditu zait egokia dela – agian justiziakoa dela esan beharko nuke- txoko honetan toki bat ematea gure herrikidearen ibilbide artistikoari. 
Albina Madinabeitia, 1977an
 Ekin diot Albina Madinabeitiaren gaineko bizitzaren zertzeladak eskaintzeari, Arrasateko emakume honen ibilbide artistikoa irakurleei hurbiltzearren. Honako hauek dira kapituluak:
Aurrekoan Albina errege-erreginarekin ikusi dugu birritan Madrilen, Jauregian.  Errregeak hurrengo baterako gonbitea ere egin zion, baina ez zen aukerarik izan… Bigarren Errepublika etorri baitzen, 1931an. Arrasatearrak, dena den, bere artea goi mailako ekintza solidarioetarako eskaintzen jarraitu zuen eta horrela erregimen politiko berriaren alde estreinatu zen.
ERREPUBLIKAREN ALDE
Ikusi ahal izan dugu Albina hainbat ekintzaren aldeko emanaldi artistikotan, eta oraingoan 1932ko urtarrilean izandakoa ekarri nahi dut gogora, Madrilen burutua. Horren gaineko berri eman nuen lehen aldiz “1949arrasate” nire blogean (1) Kontzertu solidarioa 1932ko urtarrilaren 24an izan zen eta Errepublikako Etxearen eskolak laguntzea zuen helburu nagusia. Alcala Zamora gobernu buruak presiditu zuen emanaldia. Albina Madinabeitia izan zen izarrik dirdiratsuena Teatro Español-ean.  Irakur dezagun zer zioen “La Libertad” egunkariak, urtarrilaren 26ko edizioan: 

“Un excelente concierto celebrado el domingo en el teatro Español sirvió para confirmar a la señorita Albina Madinabeitia en la fama y prestigio que anteriormente había conquistado. Tratábase de un festival artístico a beneficio de las escuelas de la Casa de la República, y en él, como la parte más importante, un recital de violín por la artista mencionada, acompañada al piano por la señorita Gloria de Loizaga.

La bella “Sonata en re” de Turina, ejecutada con perfección de aire, gracia y belleza de sonido, ganó aplausos muy prolongados a la magnífica artista. Pero donde mostró de manera espléndida sus facultades de dominio del instrumento en todos sus recursos y dificultades fue en las obras de los grandes virtuosos del violín, que ejecutó a maravilla, no solo venciendo con aparente y ágil facilidad los pasajes más comprometidos sino expresando y matizando con singular y personal emoción, unida al más profundo respeto y cuidado de las partituras, siempre con limpio y puro sonido, lo mismo en los más dulces y delicados momentos que en los pasajes de energía e intensidad. Así el “Concierto” de Vivaldi,; el “Preludio” de Bach-Kreisler;  la “Romanza andaluza” de Sarasate, y el “Scherzo tarantela” de Wienawsky. Y como ejemplo de interpretación poética el  “Ave María” de Schubert y el “Minuetto” de Brahms, ejecutado este último con la más bella interpretación que de él hemos jamás oído. El público, entusiasmado, aplaudió clamorosamente a la bellísima y genial violinista, y obligó a salir, compartiendo los aplausos muy merecidamente, a la excelente pianista señorita Gloria de Loizaga. 
Albina, Manuel Machado, Gloria Loizaga

Fue un concierto excelente. Con una aportación genial que hizo Manuel Machado, leyendo algunas bellísimas poesías”

EZKONTZA
Albina Madinabeitia 1932ko ekainaren 24an ezkondu zen, Arantzazun, Bilboko Frantzisko Velar Jauregibeitiarekin. Beti esan dut data hori dela biolin jole arrasatearraren bizitza artistikoaren inflexio puntu erabakigarria. Bi Albina dira: ezkon aurrekoa eta gerokoa. Ezkontzarekin sakrifikatu egin zuen, guztiz, punterengo bere arlo artistikoa. Sendia ipini zuen lehentasunen artean eta eszenategietako lehen figura izatetik ostrazismora baztertu zen. Aurreko ekarpenean ikusi genuen bezala, Pilar Cavero bere lagunak - primerako piano jolea- bide berdina hartu zuen, Tolosara ezkondu baitzen eta aurrerantzean eszenategietara igotzeari uko egin zion. Pilarrek betiko egin zuen. Albinak, aldiz,... Baina utz dezadan geroko, Albinarekin jazotakoa ikustea.

Madrileko “Ritmo” musika aldizkarian ondoko albistea agertu zen 1932ko martxoaren 15ean: “La encantadora violinista Albina Madinabeitia, en concierto extraordinario celebrado en la Cultural, interpretó entre otras obras la “Sonata en fa mayor” de Beethoven, la de Grieg en do menor y la de Turina en re. Colaboró con la gran violinista la excelente pianista Gloria Laizola, que dió considerable realce a su parte, no de acompañante sino de eficaz colaboradoora.

Albina Madinabeitia – que se despide temporalmente del público por razones familiares- fue como Gloria Laizola, objeto de cariñosas demostraciones de afecto” 

Zabalago eta aberatsagoa zen bere kronikan “ABC” egunkariko A.M.C musika kritikoak, 1932ko martxoaren 3an: 

“En sesión extraordinaria y en el teatro de la Comedia, se reunieron ayer los asociados de la Cultural, para deleitarse oyendo, una vez más, a la joven, admirable y admirada Albina Madinaveitia, violinista de primer rango, según es sabido, que actuaba en compañía de la excelente pianista Gloria Loizaga. Hace cuatro meses Albina inauguró las reuniones de la Sociedad Filarmónica. 

El aplauso más efusivo la acogió aquella tarde, como la acogió ayer y como la ha acogido siempre, porque criatura más mimada de los públicos no es conocida. Sus méritos artísticos son grandes y el público, no solo no se los ha negado, sino que la ha colocado entre las violinistas notables que en los últimos años han desfilado por Madrid: Alma Moodye, Noela Cousin…

Pero ni en la tarde del 28 de octubre ni en la de ayer llevó al programa la sonata que debía llevar, la “Sonata a Kreutzer” y no precisamente la del excelso Beethoven sino la de Tolstoi. El episodio de la novela rusa que nos presenta al violinista enamorado evocando la figura del amor de sus amores mientras ejecuta la famosa sonata, podría reproducirse en la gentil y bella violinista, porque… Guárdenos el secreto el lector: Albina Madinaveitia se despedía ayer de la vida de soltera. Se casa y era el de ayer su último recital. Ahora se va a Mondragón, para estar cerca de Bilbao, donde probablemente un coro de amigos cante al prometido lo del un día popular sainete: “Buena chica te llevas, picaronazo” 

Y a contraer matrimonio y a ser todo lo feliz que merece y desea el público, que la admira y quiere. Precisamente en este último concierto Albina se presentaba con algo simbólico cerca: la mismísima Gloria; una Gloria viviente y palpitante: Gloria Loizaga, en fin, excelente y prestigiosa pianista, feliz intérprete, con Albina, de las sonatas “en fa mayor” de Beethoven, la en “do menor” de Grieg, y la “en re” de Turina; obras que aplaudió con entusiasmo la concurrencia, porque ambas artistas se hicieron dignas de tan magno homenaje.

Además Albina cantó más que ejecutó en el violín la “Romanza andaluza” de Sarasate, y el “Preludio” y “Allegro” de Pugnani-Kreisler, esas bellísimas páginas que tan bien encajan en temperamentos artísticos y técnica tan asombrosa como la de esta discípula predilecta de Fernández Bordas. De propina oímos la “Copla de jota” de Falla. 

Fue tarde de flores, palmadas y enhorabuenas para la ilustre violinista, un día pensionada de la Diputación de Guipúzcoa; premio Sarasate de nuestro Conservatorio y caritativa concertista para los enfermos en los hospitales de su tierra” 

Eta “El Heraldo de Madrid” egunkariarekin amaitu nahi dut agur-kontzertu haren gain honela adierazten baitzuen martxoaren 3ko edizioan: 

“La maestría de Albina Madinabeitia, la gran violinista vasca, hace pensar por su precoz seguridad, más todavía que en un mérito conseguido por el estudio, en una virtud excepcional heredada y señera de la aptitud musical de su raza. Esta filiación artística aparece corroborada en singular por el predominio en su arte de los valores serios y positivos – consistencia, firmeza, intensidad- sobre otros más superficiales y efectistas.
En su justo homenaje a Albina Madinabeitia, la concurrencia puso efusiones de despedida, por ser probablemente el último concierto de esta artista, a quien ni su rápida carrera ni sus éxitos, que tanto honran a su maestro el ilustre Fernández Bordas, logran retenerla en su triunfal camino, dispuesta a trocar el laurel por el azahar, y el amor al arte… por la epístola de San Pablo. ¡Estas mujeres españolas!” 

Madrileko “El Sol” egunkariak, 1932ko apirilaren 20koan ematen zuen ezagutzera, Albina Madinabeitiarekin ezkontzeko hitza Frantzisko Velar Jauregibeitiak Arrasaten  agindu zuela. Eta  ekainaren 25ean zioen, berriz, oso modu laburrean honela zekarren albistea: 

“En el Santuario de Aránzazu han contraído matrimonio la excelente violinista Albina Madinaveitia y el joven bilbaíno D. Francisco Velar” 

Bikoteari seme bakarra – Yon-  1933ko maiatzean jaio zitzaion. Baina aurki zirkunstantziek zeharo aldarazi zuten senar-emaztearen egoera.  Albinari berari ematen diot hitza, berak azal diezagun nola amaitu zen hura guztia: 
Frantzisko- Pantzeska- Velar. Eusko Jaurlaritzaren karneta

“Estando todavía en Madrid y con 23 años llegó un bilbaíno que no tenía nada que ver con la música y me casé con él, yéndonos a vivir a Bilbao. Cuando estalló la guerra todos nos tuvimos que ir y cuando regresé me encontré la casa vacía y sin marido. El maestro Arambarri se enteró que estaba allí y aunque había renunciado a la vida artística por mi marido y mi hijo, me propuso tocar en la Orquesta Sinfónica de Bilbao. Al día siguiente ya estaba ensayando. 

Una experiencia repetida porque a los ocho meses él regresó y volví a dejar el violín; y es que yo siempre he antepuesto la mujer a la artista. Claro que, como él se marchó de nuevo, la artista tuvo que resurgir para poder sobrevivir" (2)  

FRANTZISKO VELAR JAUREGIBEITIA
Aitortu behar dut inkognita bat izan dela beti niretzat eta, ausartuko nitzateke esatera, arrasatearrentzat oro har. Albinaren senarra. Nor zen? Zer ofizio zuen? Kasu hauetan gertatzen den moduan, denetariko esamesak izan dira Frantzisko Velar Jauregibeitiaren inguruan. Nik oraingo idazki honetan zalantza batzuk argituko ditut, gizon haren identitatea zentratzeko balio duten zenbait datu eskainiz. 

Frantzisko Velar Jauregibeitia 1899ko apirilaren 2an jaio zen Bilbon eta ofizioz kontularia zen. EAJ-PNVko militantea genuen. Badirudi Madrilen bizi izan zela, ia-ia Albinarekin ezkondu arte. Behintzat, hori ondoriozta daiteke 1932ko idazki batetik, Madrileko Euskal Etxeko bazkidetzatik baja eman dela BBBko presidenteari azaltzen dionean, elkarte hartan ikurriña kentzea erabaki dela argudiatuz. Oso militante aktiboa zen, eta BBB eta EBBrekiko harreman estua zuenez gero, Arrasateko Batzokiak kontsultak Velarren bitartez bideratu zituen, 1932-35 urteetan. EAJ alderdiaren esanetara jarri zen gerra piztu bezain laster eta 1937an Eusko Jaurlaritza sortzean Barne Saileko idazkaria izendatu zuten baina aurki Ogasun Sailera aldatu zen, aholkulari tekniko gisa. Ez zen hor amaitu Velarren ibilbide politikoa, izan ere urte hartako ekainean Kultura eta Justizia Saileko Justizia idazkaritzan ikus dezakegu, Jesus Maria Leizaolaren aginduetara.

Erbesteko bidea hartu zuen 1937an bertan eta Baionan daukagu, beti Eusko Jaurlaritzaren funtzionario moduan. 1938an, eta Eusko Jaurlaritzaren Ogasun Sailak hala erabakita, Frantzisko Velar Banco de Bilbaoko kontseilari izendatu zuten. Diodan bitxikeria bezala, notarioaren aurrean bankuaren izenean aritu zena Telesforo Aranzadi Unamuno zientzia gizon bergararra izan zela. 

Erbestean, besteak beste, Manuel Irujoren idazkaria izan genuen Frantzisko Velar, eta berari egokitu zitzaion, beste lanen artean, Eusko Jaurlaritzaren Pariseko egoitzako artxiboa gordetzea eta sailkatzea, Frantziako Capbretonen, 1939an. Alemanak 1940ean Frantzian sartu zirenean, lurperatu egin zuten artxiboa baina, bada ezpada ere, azkenik su eman zioten (3) Halaber, Velar Jauregibeitia Kongresuko euskal parlamentarioen bulegoko burua izan zen, presoen elkar trukerako (4) 

Ordurako, Albina Madinabeitiak zeru desberdinetako babespean bilatzen zuen bidea, senarrarengandik banantzea adierazi zion arazoari aurre egin asmoz. Baina hori hurrengo ekarpenean ikusiko dugu.

Argazkiak: JMVM, Sabino Arana Fundazioa (Velarren karneta)


(2) Diario Vasco (Gloria Abanda Cendoya) 1991-07-07
(3) Manuel Irujoren artxiboa. Euskomedia.
(4) Frantzisko Velar Jauregibeitiari buruzko datu dokumentatuak Sabino Arana Fundazioan aurkitu ditut eta modu berezian Iñaki Goiogana artxibozainari azaldu nahi diot eskerrona.