1957 etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
1957 etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

maiatza 13, 2020

ARRIARAN II. FELISA IBAÑEZ DE OPAKUAren LUMATIK



Felisa, bere senarra eta alaba nagusiarekin
“Anochecer con laureles” titulatu zuen Felisa Ibañez de Opakua arrasatearrak bere artikulu bat, 1957ko ekainaren 22an Diario Vasco egunkarian publikatua. Herriko jaien bezperan zenbaki berezi bat osatu zen eta Felisari egokitu zitzaion artikulu mamitsua aurkeztea. Aurreko beste ekarpen batzuetan aritu naiz emakume horri buruz, idazteko zaletasun handia zuena eta ondo idaztearen adibideak utzi zizkiguna. 

Oraingo gai honek 1955eko gertaera garrantzitsu bat hartzen zuen ardatz, eta herrian gutxitan bizi izandako giroa islatu nahi izan zuen Felisak. Hain zuzen, 1955eko maiatzaren 15ean Bergaran Arriaran II-k  pilota norgehiagokako txapela irabazi ondokoa. Ez da partiduaren kronika, herritarren erantzuna baino.Utz diezaiogun Ibañez de Opakuaren lumari zehaztapenak ematen: 

“Unas campanadas de la torre de nuestra parroquia anunciaba el alba de un día primaveral. Era el 6 de mayo de 1955 (1), fecha concertada para celebrar el Campeonato de Pelota a Mano, entre Miguel Soroa, campeón de España, y Arriarán II. La gente aficionada madrugó más que de ordinario. También se advertía la presencia de numerosos forasteros, que unidos a nuestros paisanos, animaban las calles y plazas, formando los consiguientes corrillos y creando en el pueblo la impetuosa corriente de los comentarios. 

Musika banda, Munarrizen zuzendaritzapean
El partido se celebraba en el Frontón Municipal de la vecina villa de Vergara. El sol brillaba con todo su esplendor, como queriendo sumarse a nosotros como un aliado más. A las once y media de la mañana comenzó el partido. Las noticias de los receptores nos hicieron vivir momentos de esperanza y de inquietud debido a las alternativas del partido. Era curioso observar a niños de corta edad, que olvidándose de sus travesuras y pegados a los receptores, seguían los pormenores del partido punto por punto, quietecitos como estatuas de sal. 

Con el resultado 22-13 terminó el partido, proclamando campeón a Arriarán II. Unos minutos más tarde, el nuevo campeón dedicó por radio un cariñoso saludo a Mondragón y a su familia, comunicando que había conquistado la boina para Mondragón. ¡El júbilo fue enorme! Como movidos por un resorte, todo el pueblo se echó a la calle y aplaudimos enardecidos, lo mismo que si el campeón lo hubiéramos tenido delante. Los bares y cafeterías anunciaban con grandes caracteres la victoria del pelotari y grupos de niños, entre cohetes y chupinazos que inundaban el pueblo, recorrían las calles, entonando como un alegre cale-jira, la canción del Alirón. 

Por la tarde, cursaron instrucciones para recibir al campeón, fijándose la hora a las ocho en el sitio denominado El Portal, punto estratégico y corazón del pueblo. Media hora antes de la fijada, una masa humana desbordaba el citado lugar y calles adyacentes, quedándose el resto del  pueblo completamente desierto. Deberes ineludibles me obligaron a permanecer en casa. Me asomé al balcón. Bajo el sol ya en su ocaso, contemplé mi calle triste, silenciosa, solitaria… Mi calle (situada junto a la parroquia) mudo testigo de tantos y tantos acontecimientos nupciales, donde la gente, por las calles que desembocan, acude a torrentes a contemplar a la novia bonita … Y también el lugar en que, tras el responso funerario, nosotras las mujeres, muchas veces entre sollozos dedicamos el último adiós a los seres queridos que se van…
Pedro "Laso" argazkilariaren eta bere izeba Frantziskaren artean
Debido al grato acontecimiento la calles e encontraba completamente sola y como envuelta en un misterio. Tan solo las flores que asomaban a los balcones daban un algo … de sensación de vida. Los estampidos de cohetes y chupinazos anunciaron la proximidad de la llegada del campeón. Movida por un impulso, salí a la calles y seguido al Portal. ¡Aquello era un hervidero de gentes! Enteramente me pareció como si una línea divisoria hubiera partido el pueblo en dos y que todos los habitantes hubiéramos elegido aquella parte. 

Todos hermanados sin distinción de clases, esperábamos ansiosos la llegada del campeón. Enjambres de chiquillos se apiñaban en disputa para adquirir las mercancías de los carameleros, barquilleros y heladeros que estaban haciendo “su agosto”. Dos reclutas que llegan de permiso piropean sin medida a las pocas niñeras que nos quedan en el pueblo. Hay alegría y hay humor. Los “chachos del pavo” consultan dos y tres veces su reloj cronometrado que les anuncia la hora de la cita, indicando que ellas terminaron ya con los últimos detalles del tocado. 

Las autoridades civiles y eclesiásticas, presididas por don Julio Otaduy y Riviere y el virtuoso párroco don José Luis Iñarra, se adelantaron para recibirle efusivamente. Nuestra excelente banda municipal y la de txistularis se sumaron al entusiasta recibimiento. Dos niñas vestidas con el traje típico regional esperan para ofrecerle un precioso ramo de flores. Quise adentrarme, pero materialmente era imposible, pues había lucha para conseguir los primeros puestos. Al fin pude situarme en un lugar que abarcaba una visión de varios metros de terreno, de donde ya pude apreciar la entrada triunfal de Arriarán II. Era portador de un magnífico trofeo de plata y de la clásica y codiciada “chapela”. 

La gente al verle prorrumpió en alegres vivas, batiendo al aire las palmas. ¡No cabía duda de que todo el mundo vivía el triunfo de nuestro Joshe! Las “echecoandres” chapadas a la antigua y embutidas en sus trajes domingueros, dedicaban un caluroso aplauso al campeón que se dirige al Ayuntamiento. Una riada de vehículos se internaron por nuestras calles. Desde las lujosas carrocerías de líneas elegantes hasta las más impertinentes motos. Era tal la aglomeración, que pasaban los coches casi-casi rozándonos. Chicos y grandes cruzamos las calles a placer, sin la disciplina ciudadana de las franjas amarillas. 

Udaletxeko balkoian, ondoan Ignazio Letona "Txato Columnas"
Cuando Arriarán II se asomó al balcón principal del soberbio edificio de nuestro Ayuntamiento para dirigir unas palabras a sus paisanos que invadían la plaza, le aclamaban sin cesar, enronqueciendo las voces de sincera demostración de afecto hacia este pelotari, dos veces mimado por el público: por campeón y por sus dotes personales. Más tarde se dirigía a la parroquia, en la que a los pies de la Virgen de Aránzazu, por la que todo el pueblo, por tradición, siente gran devoción, depositó el ramos de flores y oró breves momentos. 

En la plaza, amenizada por la banda de música y txistularis, se formó una alegre y enorme romería. Los enamorados se distanciaron de aquella Babel que les impedía dar la emoción deseada a sus promesas de amor. La fiesta duró hasta altas hora de la noche. Eran más de las dos de la madrugada cuando sociedades y “peñas” cerraron sus puertas para el descanso. Mondragón vivió una de las jornadas más gloriosas de su vida deportiva. 

Cuando todo el pueblo parecía descansar, un leve rumor me despertó. Me levanté por curiosidad y corrí los visillos. Era el último vecino “somnoliento” que, aunque con sus sentidos en derrota, demostraba su amor al choco y a su gran pelotari, diciendo: “¡Arriarán campeoooón… Siempre!”

                       (1)    Data gaizki dago, finala 1955eko maiatzaren 15ean izan baitzen

Felisa Ibañez de Opakuari buruz gehiago:







Argazkiak: Arantza Alonso Ibañez de Opakua, JMVM
 





ekaina 07, 2017

JOSE MIGUEL BARANDIARAN ETA ARRASATE. 1956-57


Lehen ere ibili gara txoko honetan Jose Migel Barandiaran zenak Arrasaten burututako indusketa arkeologikoez. Gehien bat Lezetxiki izan zen ataundarrak jorratu zuena. Eta Justo Jauregi-Arraburu abadearen zerikusia ere azaldu dut, horixe baitugu Gasteizko Apaizgaitegian bere maisu izan zenari Lezetxikiri buruzko lehen aipamena egin ziona. Hori 1928an gertatu zen.


Gerrak eten egin zuen Barandiaran eta Lezetxikiren arteko harremana eta ez zen 1956ra arte berriz ere hark Arrasateko koba horretan lanean berrekitea. Gaurkoan bigarren aldiko lehen bi urte haietako kanpainaren berri eman nahi dut, den-dena Barandiaranen egunerokoetatik zuzenean hartuta.


Lehen kanpaina, 1956ko uztailaren 17 eta 18an eta irailaren 9-14 bitartean izan zen.
Bere koaderno batean irakurtzen diogu Barandiarani, Justo Jauregi-Arraburu aipatuz:

“Jauregik billatu zituan giza matrallezur baten zatiak eta suarrizko ezten landu bat…” … “Leze Txiki, orain dela 60 urte  Iturralde etxekoak ardietxolatzat eduki zuten”

Hurrengo kanpaina luzeagoa izan zen. Bere egunerokoetan irakurtzen dugu:

 EPAILLA (Martxoa) 1957

9n Eguna.- Laborde eta biok Lezetxiki’ra juan gaittuk … Gero Arrasate edo Mondragoi’ra eta ango ostatu batean bazkâldu (40 peseta bakoitzaren bazkaria). Ondoren Lezetxiki’ra: emen, ingurumaien berriak eta izenak ikasi. Bostate baserri’raño igo gaittuk (Kazeres’tik etorri diren bi sendi bizi dittuk etxe ortan. Valverde-del-Fresno’tarrak: ba emen dittuk Mondragoi’n 20 famili erri artatik etorriak). Gero Aretxabaleta’ra eta Goronaeta’ra juan gaittuk. Goronaeta’n Arenaza’tar Bonifacio apêza irten zaiguk eta eleiza erakutzi ziguk, baita erri-inguruak ere”

Martxoko amaituta uztailean itzuli zen, aditu batzuek lagunduta. Arrasateko beste lagun batzuk ere agertuko dira On Jose Migelen ondora, besteak beste Joxe Letona.

Uztailla 11nEguna.- Arratsaldean “Vergaresa” autobusean Zumarraga’ra eta emendik beste autobus batean Mondragoi’ra. Mondragoi’n, Gorria José Mª (Donostia’ko Seminarioan irakasle dagoana) arkittu diat: au ere nerekin Lezetxiki’n azterketak egitteko asmoan. Arrizabalaga’tarren illoba bidera etorri zaiguk, baita Iñarra (emengo apeznagusia) eta Sagasta ere. Gero Jauregi’tar Justo eta Arrizabalaga’tar Francisco. Onen etxean apaldu diagu eta gero berak ekarri gatxeetuk Gesalibar’era. Emen Fonda Eriz’en ostatuz gelditu gaittuk. Eguneko 45 peseta ordaintzen diagu bakoitzek eman (jana eta loa).

12n Eguna.- Goizean Gorria eta biok Lezetxira juan gaittuk. Berriro Gesalibar’era itzuli eta F. Eriz’en bazkaaldu. Gero Lezetxiki’ra igo berriz Zabarte (Tomás) lagun degula,
geren tresna eta beste.

Lezetxiki’n lantegiaren iduria egin eta lan-erloak markaztu. Asi gaittuk IV azterkatzen. Buztin-lur orixka gogorra. Illunabarrean, etxerakoan, bidera atera zaiutzak Apellaniz eta Medrano: Beraz ba-gaittuk lau lagun azterketak egiteko.

13n Eguna.- Lezetxiki’ra juan gaittuk: Medrano, Gorria, Apellaniz eta ni, geren laguntzalle Zabarte’kin . Ixarratu diagu 1Vn eta 2Vn eta 3Vn dagon lurra. Lur gorria, buztin-lurra; bañan ez aurreko urteko erlokoa bezain gogorra eta tinkoa. Billatu zeetuagu gaiñean edo azalean burdin-orri eta orrelako gauza batzuek oraindi-oraingoak. Beerâgo baita surrizko marruzka-oria eta aiztoa ere, leenaroko lurrontzi puskak ondoan dituztela. Zulatu diagu lurra 0,85m beera. Lamiñen-zelaia’n bazkaâldu diagu. Arratsaldean etorri zaiutzak Laborde (Manuel) eta bere adiskide Barrera. Lezetxiki’n gurekin egon dittuk aldi batean.

15n Eguna.- Medrano, Gorria, Zabarte eta ni igo gaittuk Lezetxiki’ra, eta bertan jarraittu azterketak egitten.
Arratsaldean etorri zaiuk Boucher (Pierre) gurekin lan egitera. Gero Dr. Riquet bere alabarekin Gesalibar’ere etorri zatâk, Euskalerri’ko leengizonen ezurrak ikasteko non eta nola bere langaiak dauden edo arkittuko dituen jakin naiez. Biar egingo diagu Riquet’ek egin bear duen lanaren iduri bat.

16n Eguna.- Boucher, Gorria, Zabarte eta ni, egun guztian Lezetxikin ibilli gaittuk lanean. Goizean Riquet juan zaiguk leizere eta bereala (Vitoria’n berak leengizonen ezur-ikasketak egitea erabaki diagu eta geroago Donostia’n) Medrano lagun duela, Vitoria’ra juan dek. Aztarnategia’n jarraittu diagu. Zulatu diagu lurra 1’50 beera. Suarri batzuek landuak, bakar batzuek; landugabeak, besteak, eta ezur-puska zenbait, giza-beatz-ezur bat, eta, eta.
Arratsaldean etorri zaiutzak leizera Leaniz.Barrutia eta Letona (José).

17nEguna.- Boucher, Gorria eta ni Lezetxiki’ra etorri gaittuk, Zabarte lagun degula.
A eta V zulatu zetuagu gaur ere: 1A eta 3A eta 4A bi metro beera. Goiko Paleolitos-aro’ko lanabesak ageri dittuk; bainan au-emenka eta oso gutxi. Ezurrik ia bat ere ez.
Arratsaldean Letona’tar Jose etorri zaiguk eta lanean lagundu. Gero, illunabarrean, Mondragoi’ra juan gaittuk Medrano’en billa (gaur bai zetorreân Vitoria’tik, Riquet’i lagunduta).

18n Eguna.- Boucher, Gorria, Zabarte eta ni igo gaittuk goizeti Lezetxiki’ra. Letona (José) ere gurekin igo dek; Medrano geroxeago. Jarraittu diagu A eta 3V eta 4V zulatzen. An iritxi gaittuk 2’50raño. Esan legikek Mustier-aro’ko mallara iritxiak gerala.

19n Eguna.- Boucher, Medrano, Zabarte eta ni igo gaittuk (Gorria gaur juan dek Donosti’ra). Azterketak 1A, 2A eta 3A.n ; mustier-aroko mallan. Bi metro eta erdiz beeti. Ezur gutxi, geienak zatittuak. Lanabesak: marruxkak, malerak, azkon-muturrak, burin bat, aizto bakar batzuek, etc. Gaur ere Letona (José) etorri zaiguk arratsaldean eta lanean lagundu. Beste lagun batzuek ere etorri zaiutzak, ikusmiran eta noizko ezurrak eta lanabesak billatzen ditugun jakin naiez.

20n Eguna.- Boucher, Medrano, Zabarte eta ni juan gaittuk gaur ere Lezetxiki’ra. Azterketak 1A, 2A eta 3An. Iru metrotaraño zulatu diagu. Lanabesak: atzo bezela: zulakaitz, marruxka, aizto eta azkomutur.

22n Eguna.- Boucher, Medrano, Zabarte eta ni igo gaittuk Lezetxikira. Aurreko egunetako erloan lan egin diagu. Atxeman zetuagu lau metroz azpizañoan mustier-aro’ko lanabesak, suarriz, otaarrik, gatzarri gogorrez eta arrauka-arriz egindakoak. Arratsaldean etorri zaiutzak Letona’tar iru anaiak eta gure lanetan lagundu. Lezetxiki’ko lanari utzi diogunean (arratsaldeko 6½tan). Atxabale’ko arpera juan gaittuk: ara bere oroi-iduria.
Balitzekek leengizonen aztarna zenbait egotea emen: bizitoki onaren egitea bai-dik. Ataka Artazo-mendira begira (E. aldera) zegukek.

23n Eguna.- Medrano, Boucher, Zabarte eta ni igo gaittuk Lezetxiki’ra. Aurreko egunetan erabilli degun erloan jardun diagu. Beti buztin eta ondar-lurra: orixka. Lau metroz beera agertu dittuk mustier-aro’ko arri landuak. Iru metro eta erdi inguru beera malla bat ezurrez (0,05 lodi). Goizean egin zeetuagu azkeneko lanak. Bazkâlondoan esiak egin lubaiaren bi aldeetan, eta alde. Letona’tar José etorri zaiguk gaur ere: goizean berriz, Iñarra, Jauregi (Justo), Sagasta eta Arrizabalaga (Francisco), Mondragoi’ko apezak.


AZAROA 1957

9nEguna.- Arratsaldean Donosti’ra Lezetxiki’zaz itzaldia “Caja de Ahorros Provincial de Guipúzcoa” dalazkoaren salan itzaldia egitera. Bidean Ondarra’k adierazi zeâk nere itzaldirako egin zituen argazkien diapositivak ez direla iritxi. Gero, illuntzeko 7tan, nere itzaldia. An ittuân Gipuzkoa’ko “Gobernador” jauna, Diputazio’ko idazlarie (Ciriquiain Gaiztarro), Elorza (Julian), Rodríguez Gal (Luis), Dunixi (Azkue), Laborde (Manuel) bere andrearekin, Peña Basurto, Elosegui (Jesús), Mondragoi’ko buruzagietatik alkate-ordekoa, idazkaria eta beste, Vallet (Luis), Montes-Iturrioz, etc. Dunixi’k ziok, nere itzaldiaren ondoren: “después de los años mil torna el agua a su carril” (Gobernadorea eta ni elkarrekin ikustean).

Mondragoi’ko buruzagiak beren errian Lezetxiki’zaz itzaldi bat egingo al-dedan galdetu zeaia. Mondragoi’ko apeznagusiak ere bai eskutitz batean. Baietz esan zeât, datorren illaren aseran juanjo nitzaieala.

Abenduaren 1 eta 6 bitartean indusketetara
itzultzen da.
Egunero bezala, Zabarte eta Leibar ditu laguntzaileak. Joxe Letona ere doakio laguntzen.

Hitzaldi bat eman zuen abenduaren 3an Unión Cerrajera S.Aren Escuela de Aprendices-
en. Jende asko bertaratu bide zen. Abenduren 6an, azken eguna: Zabarte, Leibar… 50 pezeta eguneko ordaindu zizkien. Bezperan, gauez, Pablo Mendarozketa Garagartzako pintorea joan zitzaion bisita.