Jose Mari Uranga etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
Jose Mari Uranga etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

uztaila 08, 2026

FRANCORENGANAINO, ETXEBIZITZEN GARESTITZEA DELA-ETA



 Lehengo nire artikulu batean agertzen zen argazki batek 1946an arrasatearrei aurkezten zitzaien proiektu baten berri ematen zigun: etxebizitzak eraikizten ari ziren, Sola sendiaren lorategi ohiko terrenoetan.

Obren proiektua 1953an amaituxea zegoenean, albiste txar batek harrapatu zituen etxebizitza haietarako izena eman zutenak, eta baita herriaren ongizatea zaintzen zuten arrasatear batzuk ere. Ondokoak dokumentu interesgarri baten zatitxoak dira. Hogeita hamabi arrasatearrek Franco jeneralarengana jo zuten, euren ustez eskandalagarria zena salatzeko. Irakur dezagun:

“Actualmente toca a su fin en esta villa la construcción de 197 viviendas (bloque denominado “San Juan”) para obreros, que las construye la Obra Sindical del Hogar, acogiéndose al régimen de “Viviendas protegidas” El Sr. Contratista, con aprobación de dicho Organismo Sindical, ha presentado al Instituto Nacional de la Vivienda un presupuesto final de obras que ha asombrado a todo el pueblo por su excesiva cuantía.

Como presupuesto inicial en 1949, resultaba una media de 45.000 pesetas por vivienda. A punto de terminarlas, y tratando de justificarlo con unas ampliaciones de obra no muy convincentes, y la elevación de costo de algunos capítulos de la misma en el período de su construcción – si bien, gran parte de las obras se realizaron antes de que les afectaran estas subidas- comunicaron que el costo ascendería a una media máxima de 65.000 pesetas. Ahora resulta que la liquidación final se establece en unas 82.000 pesetas por vivienda, lo que representa casi el 100 por ciento de elevación sobre el presupuesto inicial, con la sorpresa y el asombro de todos, incluso de los peritos en la materia”

Eta eskutitzean bertan ere irakur daiteke, une haietan Arrasaten eraiki berri ziren eta abian zituzten beste etxebizitzen gaineko informazioa. Zigarrola eta Makatzena aldekoei buruzkoa zen.

“En esta misma localidad tenemos la experiencia de que 48 viviendas construidas por la Empresa “Unión Cerrajera S.A” entre los años 1952 y 1953, e inauguradas en Agosto próximo pasado, de una superficie ligeramente inferior a las de referencia y sin desmerecer nada, desde luego, en cuanto a calidad, han arrojado una liquidación de 52.000 pesetas por vivienda.

Más aún. Bajo la iniciativa de la “Asociación Mondragonesa del Hogar” se procede actualmente, en terrenos de más difícil acceso que las del bloque “San Juan”, a la construcción de 106 viviendas, de una superficie muy aproximada a aquéllas y acogidas igualmente al régimen de protegidas, construyéndose algunas en bloque, pero la mayoría aisladas y, por consiguiente, en condiciones de construcción mucho peores que las primeras, y sin embargo, el Sr. Contratista tiene adquirido el compromiso de entregarlas el año 1954, y bajo un presupuesto medio de 52.000 pesetas

Eskutitzaren amaiaren zetorren Erregua:

“ Suplican se digne ordenar a las Entidades u Organismos competentes la apertura de una serena y solvente información sobre la materia, por si pudiera caber una rectificación de cifras – que en suma se trata de varios millones de pesetas- puesto que ello afecta desde los Organismos que priman las viviendas y el Municipio que se carga con la zona urbana, hasta los numerosos productores modestos a quienes se les otorgan dichas viviendas”

Jose Mari Uranga
Eskutitza zenbait arrasatear ezagunek sinatzen zuten, baina  ohartxo bat ipini zuten bukaeran adieraziz, bazirela gutunaren izpirituarekin bat zeuden beste sinatzaile asko ere.

Francorenganaino jo zuten arrasatear haiek zeintzuk izan ziren badakidalako, eta – batzuk San Juan auzoko etxebizitzetan zuzen interesatuta zeuden arren-  herriarekiko konpromiso moralarengatik bakarrik egin zutenak ere bazirenez, hona hemen hogeita hamabi persona haien izenak:

Jose Mari Uranga, Norbero Jauregibarria, Jose Luis Oñatibia, Juan Mari Sampedro, Eugenio Gorosabel, Bizente Sagasta, Joakin Etxebarria, Esteban Etxebarria, Ignazio Sainz, Jose Aiala, Jose Mari Ansoategi, Pedro Guridi, Migel Gorosabel, Alejandro Uribetxebarria, Ignazio Zubillaga, Juan Mari Otaduy, Alberto Oyanguren, Felix Arzamendi, Frantzisko Olabe,  Biktor Beitia, Gonzalo Etxebarria, Leandro Agirre, Balendin Gonzalez, Jose Sarasola, Dabid Arzamendi, Luis Otxandiano, Luis Barandiaran, Antonio Larrea, Nikasio Barrena, Hipolito Uriarte, Kastor Uribe, Juan Jose Gorosabel.

Eta eskutitzak FET (Falange Española Tradicionalista)en izena zeraman, Mariano Azkarate idazkariaren sinadurarekin.

===========

Eskutitz hari erantzuna eman zitzaion Madriletik, 1954ko martxoaren 8an, eta honela zioen:

"EL JEFE ACCIDENTAL de la Secretaría Militar y Particular de S.E- el Jefe del Estado y Generalísimo de los Ejércitos, B.L.M al Sr. D. José María Uranga, y se complace en manifestarle que su solicitud ha sido enviada, con el número 2588, a la Subsecretaría de la Presidencia del Gobierno… para su tramitación oficial.

Felipe Polo Martínez-Valdés aprovecha gustoso esta oportunidad para ofrecerle el testimonio de su más distinguida consideración”

Felipe Polo Martínez-Valdes Franco jeneralaren koinatua zen, Carmen emaztearen  anaia. Urte luzez diktadorearen idazkari partikularra izan zen, eta gero bere arrebarena.


Argazkiak: JMVM

iraila 25, 2024

GAZTELUONDOKO AZKEN ARKUAREN DESAGERPENA

XX. mendearen hasieran

1907ko ekainaren 3an Arrasateko Udaletxean burutu osoko bileran, Gazteluondoko arkuaren gaineko  eztabaida izan zen, udal Obretako Batzordeak jasotako txostena aztertu ondoren. Inguru hartako eraikin baten zaharberritzeko baimena eskatu zen udaletxean, eta Obretako Batzordeari txosten bat eskatu zitzaion, udal korporazioak gaiaz deliberatu aurretik. Hona hemen udal akten liburuan irakur daitekeena:

“A continuación fue leído un dictamen de la Comisión de Obras, emitido sobre la instancia de Dña. María Gallastegui, pidiendo señalamiento de puntos para reformar su casa nº 1 de la calle de Gazteluondo, el cual es así:

La Comisión de Obras evacuando el informe que solicita dice, que se ha personado en el lugar donde se intenta construir y resulta, que el ángulo Norte de la fachada principal actual toca al paredón que sostiene el arco de Gazteluondo, y este paredón está enlazado con la pared de la huerta donde tiene que construir la pared lateral del edificio;  que va a ser también fachada principal a la calle de Iturrioz, así es que primeramente hay que salvar la dificultad que ofrece el arco de Gazteluondo al enlace natural de las dos paredes del edificio.

La Comisión entiende que el arco debe desaparecer, así como el paredón inferior, dejando solo el superior, o sea el pegante al paseo, por considerar que de este modo se consigue unir bien las dos paredes y hermosear mucho toda aquella plazoleta, y vale más esta mejora que conservar un arco viejo de mampostería sin revoque, sin ningún mérito artístico, y que no presta ningún servicio, y sí solo un estorbo para las vistas de todos los vecinos, y para la construcción del edificio que se ha de reformar. Y ya que la dueña trata de reformar las dos fachadas, ganando en mucho el ornato público, bien merece que se le preste toda clase de ayuda, y por lo mismo, que desaparezca el arco para la buena unión de las dos fachadas”

Ezagunak dira Gazteluondoko arkuaren inguruan historian emandako gora beherak. Jose Mari Urangaren “Mondragón.  Trayectoria y anecdotario” liburuan irakur daitekeenez,  XVIII. mendean -1768an konkretuki-  erabaki zuen udalak, Gazteluondoko ate zaharrari  beste itxura bat ematea eta

1945 inguruan
horretarako berria egin zen. Baina 1780an udal agintariei iruditu zitzaien luxua zela hain arku polita Gazteluondon edukitzea, beheko portalean itsusiago bat zegoen bitartean. Kontuan eduki behar da, Leintz bailara-Bergara norabide bikoitzeko trafikoa Gazteluondotik Arrasate Pasealekura igaro zela,  eta Gazteluondoko ateak garrantzia galdu zuela. 
Eta 1780an erabaki zen Gazteluondoko arkua, harriz harri, beheko portalera eramatea eta Gazteluondon beste apalago bat jarri zen (1). Horixe zen, 1907ko udal bilkuran aztertzen ari zen arkua. Jarrai dezagun eta dakusagun zer proposatu zuen Obretako Batzordeak:

“ En vista de ello, propone al Ayuntamiento la adopción de los siguientes acuerdos:

Primero. Derribar el arco de Gazteluondo, y su pared inferior, dejando en pie el superior.

Segundo.  Fijar para el levantamiento del plano del edificio de la casa nº 1 de Gazteluondo los puntos indicados a continuación: el primero se fijará en el mismo ángulo norte actual, y el segundo doblando al este, a los nueve metros, en la misma división de la huerta con la vía pública. Después el interesado tendría cuidado de dejar el chaflán proporcional que cita el artículo 273 de las ordenanzas.

No obstante V.S. acordarán.  Mondragón 1 de junio de 1907. El presidente Benito Abarrategui. Vocal, Evaristo Aspe.

“ Tomó la palabra el Sr. Garay para manifestar su oposición al derribo del arco, por considerar que como monumento histórico vale muchísimo, puesto que crea recuerdos de lo que en algún tiempo fue nuestra villa.

El Sr. Resusta (D. Higinio) le contestó diciendo que es muy bueno conservar tales recuerdos, mientras no haya necesidad de tocarlos, pero si la hay es preciso mirar siempre a lo que tiene más importancia. En el presente caso es indudable que derribando el arco y uniendo las fachadas con arreglo a las ordenanzas ganará mucho el aspecto de toda la plazoleta; muchísimo más que conservando el arco, porque en este caso es imposible dar buena junta a las dos fachadas y resultará deslucido el ornato y perjudicado el propietario, con la irregularidad del ángulo,  lo cual no debe consentir la Corporación, sino al contrario, dar facilidades a los propietarios.

No conformes con este criterio algunos señores Concejales, el Sr. Presidente propuso resolver el dictamen de la Comisión por votación ordinaria y hecha la pregunta de si se aprobaba o no, dijeron sí  los señores Resusta (D. Dagoberto), Abarrategi, Aspe, Resusta (D. Higinio) y el presidente. Dijeron no los señores Garay, Aramburu, Bedia y Goñi”

Urte hartan Arrasateko alkatea Jose Maria Herrasti zen eta zinegotziak, Esteban Garay, Dagoberto Resusta, Andres Inda, Benito Abarrategi, Andres Aranburu, Ruperto Bedia, Juan Goñi, Evaristo Aspe, Higinio Resusta eta Jose Uribarren. Arkua kentzea erabaki zen egunean bi zinegotzik kale egin zuten. Eta horrela amaitu zen, Gazteluondoko  hirugarren bertsioko arkuaren bizitza. Hobeto esanda, arkuaren eskuin aldeko ormak 1932ra arte iraun zuen zutik, inguru haietan heziketa-zentro bat eraikitzea udalak erabaki arte.

(1) Beraz, Portaloiko arkuaren antzinatasuna 1768koa da.

Argazkiak: Mendia bilduma, JMVM

maiatza 03, 2024

1808ko MAIATZAREN 2an MADRILEN HIL ZEN ARRASATEARRA. Pablo Antonio Ondarza


Lanean jarriz gero beti deskubritzen da zerbait. Batzuetan interesgarria izan daiteke, kasu bakanetan oinarrizkoa ere bai, eta askotan bitxia suertatzen zaio aurkikuntza egiten duenari. Azken sail horretan sartuko nuke gaurko protagonistaren istorioa eta, neurri batean, bitxikeriak protagonista bera jendarteratzen laguntzen dit. Sarrerako argazki bezala Frantzisko Goyaren margo lan bat jartzea ez da Zeraingo jatorrizko artista estimuan dudalako. Bukaeran ikusiko du irakurleak baduela bere lojika.
Oso gutxi ezagutzen nuen Pablo Antonio Ondarza arrasatearrari buruz, eta nekien apurtxoa Jose Mari Urangari zor nion, bere ”Mondragón. Trayectoria y anecdotario” liburuan honela jartzen baitu, herriko seme ospetsuen kapituluan: 

“Ondarza (Pablo Antonio) Teniente de Alcalde de Madrid. Del Consejo Real de Hacienda. Uno de los nombres que ha tenido la Plaza de España de Mondragón es el suyo” 

Auñamendi Entziklopedian, berriz, honako hauxe irakur daiteke:

"Diputado General de Guipúzcoa, del partido tercero, desde las Juntas de Azpeitia de julio de 1797"

Eta informazio horrekin, koronabirusak etxean geratzera behartutako aldi hartako goiz batean, bilakuntzari ekin nion. Hasteko, diodan, bataio erregistroko datuen arabera, Pablo Antonio Ondarza Ozaeta 1733ko urtarrilaren 25ean jaio zela Arrasaten. Gurasoak  Domingo Ondarza Learriartu eta Josepa Ozaeta Biziola izan ziren, biak arrasatearrak. Domingo hauteslea izan zen Arrasaten 1737 eta 1753an; beraz, herriko milaristen artean zegoen. Horregatik ez da harrigarria Pablo Antonio semea goi mailako ikasketak egin izana.

Informazio sakonagoren bila Historiaren Errege-Akademiaren artxiboetara jo nuen, eta deskribapen aberats batekin egin nuen topo:
 
“Ondarza y Ozaeta, Pablo Antonio de. Mondragón (Guipúzcoa), 25.I.1733 – Madrid, 19.VI.1808. Magistrado y consejero de Castilla.  

En 1758 solicitó que se le señalara pleito para ser aprobado como abogado. Contrajo matrimonio en Madrid el 5 de mayo de 1761 con María Ruano y Moreno, natural de Mocejón, con la que tuvo tres hijos: Manuel, que fue consejero de Castilla, Eusebia y Marcelo, presidente del Tribunal Mayor de Cuentas.
 
Comenzó su carrera judicial desempeñando en 1774 una tenencia del corregimiento de la villa de Madrid, con sueldo anual de 22.000 reales. Un decreto despachado el 15 de abril de 1775 le concedía los honores de alcalde de Casa y Corte. Ese mismo año ingresó en la Sociedad Económica Matritense. Otro decreto de abril de 1776 le adjudicaba una plaza de ministro togado del Consejo de Hacienda, vacante por fallecimiento de José Lardizábal. El sueldo anual correspondiente a esta plaza era de 44.000 reales. Más tarde fue miembro de la Junta de Juros y de la Suprema de Apelaciones de Correos"

 1775ean Madrileko alkate ordea izan genuen, ondoko iragarkian ikus daitekeen bezala. Alkatearen gaixotasuna zela eta, lehendakaritza egokitu zitzaion 1775eko urriaren 2ko zezenketa batean:


Segi dezagun arrasatearraren gaineko Errege-Akademiaren deskribapenarekin:

"Desde 1778 y hasta 1784 fue fiscal de la Junta de Comercio y Moneda. Sirvió interinamente la Subdelegación de la Real Lotería y fue uno de los ministros que compusieron la Junta para el establecimiento del Banco Nacional de San Carlos, así como de la que se formó para examinar un plan dirigido al fomento de las islas de Ibiza y Formentera. Se encargó de la visita y arreglo del Real Almacén de Cristales de Madrid, que verificó de conformidad a la Orden Real del 19 de septiembre de 1788. 

A comienzos de 1792 obtuvo los honores, sueldo y antigüedad del Consejo Real. Este sueldo, según su título del 26 de enero, era de 55.000 reales. La plaza efectiva de consejero de Castilla, que juró el 15 de abril, la consiguió el 25 de febrero de 1799. Carlos IV, alegando su avanzada edad y achaques, jubiló, el 15 de agosto de 1802, a algunos consejeros de Castilla y camaristas, entre ellos a Ondarza. Cuando en marzo de 1808 mandó Fernando VII que volviese a su destino de consejero, no pudo hacerlo a causa de su debilitada salud”

Arrasatearra 1771an ezkondu zen Madrilen, Maria Ruanorekin eta hiru seme-alaba izan zituzten. Horietako bat, Marcelo Ondarza Ruano, Karlos IV erregeak Fiskala izendatu zuen Asturiaserako. Frantsesen aurka nabarmendu zelako Erresumako Gobernu Batzorde Gorenak Kanarietako Audientziaren arduradun nagusi bezala aukeratu zuen. Eta, halaber, Erresumako Ogasun Batzordeko Idazkariaren karguan ihardun zuen urte luzez.

Baina Pablo Antoniorekin jarraikiz, sasoi hartan Euskal Herri osoko elkarte
prestigiodunetakoaren kidea zen Pablo Antonio 1778tik,  Euskal Herriko Adiskideen Elkartearena, alegia, Madrileko sailean. Diodan, garai hartan Arrasaten elkarte bereko beste bi kide zirela: Monterrongo Kondea- unean Santiago Elias Aranguren- eta Jose Angel Aranguren haren loba.
 

Miguel Madinabeitia historialariaren apunteetako ohar batean irakurtzen da herriko Udaletxearen kostoari buruz:

“El costo total de las obras del Concejo ascendió a 210.891 reales y 8 maravedies, sin incluir el escudo de armas que costeó un vecino (yo creo que seria D. Pablo Antonio de Ondarza)…,”

Pablo Antonio 1808an hil zen, Madrilen. Frantsesak zeuden Espainiako hiriburuan eta urte hartan madrildarren errebolta handia eman zen, okupatzaileen kontra. Goya pintoreak entzutetsu egin zuen bere koadroak urte hartako maiatzaren 2an zer gertatu zen eskaintzen digu. Egun hartako giro latzaren lagintxo bat besterik ez da. Koadrokoak ez ezik, askoz lagun gehiago hil zen egun hartan Madrilen, eta horietako bat Pablo Antonio Ondarza arrasatearra izan zen. “El Dos de Mayo de 1808 en Madrid” liburuan (Juan Perez de Guzman) honela irakurtzen da: 

“Don Pablo Antonio de Ondarza, natural de Mondragón, en Guipúzcoa. Del Consejo de S.M en el Supremo de Castilla. Fue herido en el combate de la calle del Sacramento, casa de Religiosas de este nombre, donde vivía, al salir para ejercer la misión pacífica de su autoridad entre los combatientes. Retirado a su casa, murió el 19 de junio (Partida parroquial de San Miguel y San Justo fol. 224 vto.)

Beraz, 1808ko Madrilgo erreboltaren ondorioz arrasatear bat balek larriki zauritu eta horren ondorioz hil zen.


Argazkiak: wikipedia eta JMVM

abendua 08, 2021

FUTBOLA ARRASATEN. Gerra osteko giroa (1939-40)


Gerrak dena hondatzen du, batez ere gerra zibilak. Giza harremana ez ezik, edozein gizarteren egitura bera ere printzatzen du gatazka armatuak, eta 1936-39 gerrak zauri sakonak utzi zituen euskal gizartean eta, jakina, arrasatearrean.  Kirolaren praktika desagertzeraino heltzen da armek hitz egiten duten bitartean, eta haren berreskurapena ez da samurra. Gure herrian ere halaxe jazo zen eta urteak eman ziren normaltasunerako bidean kokatu arte.

Ikusi genuen aurreko batean nolakoa genuenArrasateko futbola 1936ko altxamendu faxista baino lehen. Eta gaurkoan 1939ra arte egingo dut jauzi, tiro hotsen ondoko egunsenti ilun eta goibel hartan herriko futbol zaletasunari nolako tratamendu eman zitzaion ikusteko. Eta egingo dut, Jose Mari Uranga herriko historialariaren eskutik, bera lehen pertsonan mintza baitzitekeen, zuzen zuzeneko protagonismoa izan baitzuen suspertzearen prozesuan. Urangak idatzi zituen orri batzuk 1939ko Arrasateko kirol egoerari buruz. Argitaratu gabe geratu ziren eta, behintzat, blog honetan ezagutzera ematean Jose Mariri eskerroneko keinu bat egin nahi diot. Bere idazkiaren zatirik mamitsuenak aukeratu ditut: 

“Por entonces era yo Presidente de la Congregación de los Luises que abarcaba a gran parte de la Juventud local, y desde esta plataforma trabajábamos en aglutinar en lo posible a la juventud dividida… y una de las actividades que podían conducir a ello era la reanudación de las actividades deportivas y particularmente las futbolísticas, y promovimos la idea de la creación de una sociedad, Club Deportivo Mondragón. Había funcionado y con éxito entre 1933/1936 el Mondragón Futbol Club que fue arrollado por la vorágine de la guerra y sus directivos, jugadores, etc. habían corrido las más diversas suertes. 
 
Jose Mari Uranga
Entre tanto había desaparecido todo, materiales, vestimentas etc. El campo de futbol de Maala estaba sin porterías, vallas ni ningún vestigio de su brillante pasado deportivo y solo servía para que apacentase una vaca que, en aquella época de escasez de alimentos cubría en parte las necesidades de los propietarios de una parte del terreno, la familia de la viuda de D. Dagoberto Resusta de “Villa Amparo”. La otra parte era propiedad de Elma.

El sentimiento de responsabilidad ante la juventud local me llevó a realizar varias gestiones, pero ante el difícil panorama que teníamos delante, no encontramos a ninguna persona que pudiera hacerse cargo de la presidencia de una entidad futbolística local; fueron varias las personas que rehusaron aceptar. Sin embargo había jóvenes de reconocida capacidad que estaban dispuestos a ayudar. Ante este panorama me puse al frente de la organización y así, bajo mi presidencia, agrupé en la junta a: Juan José Murua, Vicepresidente; José Ayala, Contador; Valentín Gonzalez, Secretario; Juan Mari Sampedro, Administrador  Vocales: Agustín Arregui, Félix Arzamendi, Fortunato Bedia, Agustín Azcoaga, Esteban Pagoaga, J. Ruiz de Azua “Larriño” 

Beraz, Jose Mari Uranga Club Deportivo Mondragonen lehendakaria izan zen 1939-41 bitartean. Eta irakurtzen ari garen datuei erreparatuz ez ziren garai onak, ez alajaina. Sarritan esan ohi dut Urangari ez zitzaiola behar zuen aitortza egin. Gizon hark Arrasateko gizartearen alde burututako ekintza guztiak zaku batean sartuko bagenitu, ohorezko arrasatearren ekipoan egongo litzateke, bat ere zalantzarik gabe. Baina goazen aurrera, Jose Mariren lumatik:  

“Confeccionamos un reglamento que fue aprobado por los organismos competentes. Abrimos libros legalizados así como el registro de socios e iniciamos el cobro de cuotas. Hasta 1927 había funcionado un Club Deportivo Mondragón, y desde 1933 a 1936 un Mondragón F.C, con éxito y solvencia, pero como le pilló la guerra con todas sus consecuencias y a su fin pudieron haber quedado algunas cuentas pendientes no quisimos cargarnos con posibles “muertos” y es por lo que arrancamos como nueva sociedad sin vinculación alguna lo pasado, pero a la vez recuperando el primitivo y glorioso nombre del histórico Club Deportivo Mondragón. 

Solicitamos ayudas a entidades de diverso tipo, con resultado vario, pero entre estas ayudas y los cobros de cuotas nos aseguramos un modesto arranque económico. Nos cedieron en uso el departamento de Juntas en el Círculo Tradicionalista (Calle del Medio, 28) que a la sazón dependía de la jefatura de la F.E.T, donde montamos la modesta “oficina” y celebrábamos nuestras reuniones. También fue nuestro domicilio social. Sacábamos unas pesetas a través de un sistema de alcance local, novedoso y primitivo de quinielas. Consistía en acertar los resultados de los partidos de fútbol con el resultado completo de goles posible en cada partido. El boleto se cobraba una peseta y se depositaba en los buzones precintados situados en diversos bares y se retiraban a las horas de comienzo de los partidos. Los recuentos reunían a bastante gente alrededor de la mesa escrutadora durante las noches de los lunes. Tuvo mucho éxito aunque su funcionamiento daba mucho trabajo a los comisionados especialmente dedicados a ello. 

 
Manolo Salgado, entrenatzailea

Nos federamos en la Federación de Fútbol. Conseguimos, sin ningún género de reparos, el permiso de Elma para el uso gratuito de su parcela de terreno, mientras no la necesitasen algún día para una posible ampliación de sus pabellones industriales, lo que vino en 1943. La familia de “Villa Amparo” salvó la condición de que siguiera apacentando  en aquel terreno la vaca. Verdaderamente no disponían de otro terreno para ello. Pero por razones sanitarias estaba prohibido que las vacas apacentaran en terrenos de juego deportivos. Por ello y por la dudosa compensación económica del mantenimiento de la vaca, optaron, con mucha prudencia por su parte y con gran satisfacción por la nuestra, por suprimir los servicios de la vaca y así nos hicimos con toda tranquilidad, usuarios únicos y gratuitos de los terrenos del histórico campo de Maala. 

A través de una gestión directa con D. José Añibarro, Union Cerrajera nos instaló las porterías y unas vallas detrás de ésas, hasta los ángulos del córner. Compramos redes, balones y el material más indispensable y comenzaron los entrenamientos. Tuvimos la gran suerte de contar entre nosotros, como trabajador de Unión Cerrajera, al que había sido uno de los buenos defensas del Baracaldo F.C, Manolo Salgado, a quien encargamos la dirección y preparación de nuestro equipo, quien aceptó y ejerció brillantemente durante toda la temporada con los más óptimos resultados” 
Urangaren eskuko diseinua


Taldearen izen ofiziala ez zen urtetan oso garbi geratu. Urangak dioen bezala, gerra aurretik Club Deportivo Mondragón eta Mondragón Club de Fútbol bezala ezagutu zen Arrasatekoa. Hala da, bai, baina Urangak dioenaren kontra, 1939ko azaroan Gipuzkoako Federazioak abiarazi zuen txapelketan Mondragón Futbol Club bezala ageri zen Arrasatekoa. Joxe Letonaren “Pequeña historia del fútbol en Mondragón” liburuan ere ez dago oso garbi zein izenarekin amaitu zen 1936ko uztailera arteko aldia.  Nolanahi ere, Urangaren esanetara geratzen naiz, dioenean aurreko diru desfaseren bati beldur egonkortu egin zutela Club Deportivo Mondragón deitura. Medioetan, ordea, normalean “el Mondragón” esaten zitzaion, besterik gabe. Izen propioak hasi dira agertzen eta Jose Añibarro ezaguna bazaigu ere, Manolo Salgado prestatzaileari buruz ez dakigu ezer, Urangak dioen moduan Barakaldoko jokalaria izan bide zela ezik. 

“Alquilamos a José Balanzategui los bajos del Arrabal de la Magdalena, 29 y pusimos allí una ducha, estantes… y lo convertimos en almacén, vestuario común tanto para jugadores como árbitros. Antes se lavaban donde y como podían; aun así, dado el agobio que se formaba en el local algunos optaban por lavarse lo mayor en el río, cerca del puente de la Magdalena. 

En la temporada 1939-40 organizamos un campeonato del distrito; hicimos reuniones en Deva, Eibar y particularmente Elgoibar con aficionados y jugadores de los diversos pueblos. Nos costó mucho vencer la abulia que dominaba en todos los pueblos, pero con nuestras optimistas campañas de prensa y reuniones logramos que se restauraran las sociedades futbolísticas de Deva, Elgoibar, Azcoitia, Eibar y Vergara, incorporándose también un equipo del Alavés de Vitoria, además de Beasáin, Villafranca, Tolosa y Pasajes. 

Todo ello ocurría durante el verano de 1939 y había que prepararse para otoño. Para empezar fijamos un partido amistoso a jugar en la tarde de un domingo en Maala, con la Unión Deportiva Eibarresa, y se hizo la adecuada propaganda. Como no teníamos vestimenta propia y en el Sanatorio de Santa Agueda tenían dos equipos de enfermos, completos de equipajes, hicimos una gestión para que nos cedieran la de un equipo. Tuvo éxito la gestión y nos autorizaron gentilmente, y el mismo domingo por la mañana, acompañado del vicepresidente Juan José Murua, fuimos los dos, por supuesto que a pie, y ambos volvimos con los sacos de vestimenta cedidos a condición de devolverlos limpios el martes siguiente. Contratamos a una mujer de limpieza , y en efecto, con el chófer de ellos, Rufino, que solía venir todos los días con sus recados a Mondragón, hicimos la entrega. Les gustó aquella formalidad, que resultó muy interesante para nosotros ya que tuvimos que repetirla durante varias semanas, hasta completar nuestros propios equipajes. 
 
Zutik: Treviño Putxulu, Korkuera Sologaistoa, Madriles, Castor; Makurtuta: Vitoria, J.M.Aranburu, Domingo Aranburu, Heriz, Madariaga (delegatua), Azkargorta (buru zapiarekin)

Por la tarde, cuando llegaron los eibarreses, cayó un fuerte chaparrón que nos puso muy nerviosos. Retrasó a parte del público, pero media hora más tarde pudo celebrarse con asistencia de bastante público. Ganamos el partido y, lo que era más importante, el público sacó muy buena impresión del equipo, y una vez abonados los gastos de los eibarreses, saldamos con superávit económico que se invirtió en adquirir material. 

El equipo lo formaban, básicamente: Ricardo Pereira, Benito Echevarria, Fortunato Bedia, Ramón Arambarri, Román Fernandez, Luis Arana “Cano”, Angel Arregui “Legarre”, Castor Uribe, Agustín Zabala, Paco Azpiazu, Imanol Ceciaga “Divino”, Domingo Aramburu, Jesus Azcargorta, Jose Mari Aramburu, Pedro Sologaistoa. Y en algunos partidos probaron suerte los achavaltarras Galdos “Arlen” Errasti y Gabilondo 

Trabajamos con incansable tesón y fuimos premiados con el título de Campeones de la competición y a fin de temporada, una vez saldadas todas las cuentas, hasta nos sobró un poco de dinero… menos de cien pesetas. Pero es que, además de una brillante temporada, habíamos vestido al equipo con dos juegos completos y equipado suficientemente del resto de material necesario” 

Jose Mari Urangak gehiago idatzi zuen 1939-40 futbol giroari buruz baina gaurkoz hortxe utziko dugu. Agian hurrengo batean zehazkizun zabalagoak eman nitzake, testuingurua apaintzeko interesgarriak baitira. Noan orain,  urte hartako prentsak zekarrena ikustera. Bada daturen bat - izenekoa- Urangak esandakoarekin ados ez dagoena, baina ez diot garrantzirik ematen, denborak ikuspegia aldaraz baitezake oharkabean. Jose Marik aipatu du Gipuzkoako Futbol Federazioak txapelketa bat antolatu zuela, eta begira zer dakarren La Voz de España egunkariak, 1939ko azaroaren 3an: 

“Habiendo sido deseo constante de esta Federación llegar a reorganizazión de la misma, anhelo que se ha manifestado desde 1936 ( noviembre) con la organización de partidos benéficos, más tarde con la organización de las Brigadas de Navarra, y por último con las competiciones de 1938-39, es ahora de sumo interés el organizar las distintas categorías al igual de cómo lo estaban antes del Glorioso Movimiento Nacional… 

Hacemos un llamamiento a todos los clubs que pertenecieron a la primera categoría regional en 1935-36 y a aquellos que perteneciendo a entidades responsables y solventes deseen participar en este Campeonato que comenzará muy en breve denominado de la primera categoría B. Los clubs que citamos son: Deportivo Roca, de Irún; Deportivo Touring, de Rentería; Euskalduna, de Renteria; Deportivo Trincherpe, de Pasajes de San Pedro; Elgoibar F.C, de Elgoibar; Deportivo Gallo, de Eibar; Unión Deportiva Eibarresa, de Eibar; Mondragón F.C, de Mondragón; Unión Club, de Vergara;  Anaitasuna, de Azcoitia, o quien le sustituya; Club Gimnástico Ataún, de Tolosa, campeón de 1938-39; Beasáin F.C de Beasáin; Arco Iris, de Tolosa” 

Txapelketa jokatu zen eta Unión Deportiva Mondragón izenarekin egin zuen talde arrasatearrak.  Eta Urangak aurreratu duen moduan, txapeldun geratu zen Beasaingo ekipoarekin batera. B Sail hartan U.D.Mondragonekin honako taldeak aritu ziren: Beasain, Txapel Gorri, Bergara, Elgoibar, Vasconia, Roca, Amaikak bat, Anaitasuna eta Eibar. 

Liga hura amaituta Kopari ekin zitzaion, honako ekipoen artean: U.D.Mondragón, Deportivo Alaves, Deportivo Rentería, Real Unión, Eibar, Txapel Gorri,  Castillo, Real Sociedad, Vasconia, Gimnastico Ataun, Beasain, Anaitasuna, Deportivo Vergara, Deportivo Trintxerpe. 


Arrasateko taldeari Alavesa egokitu zitzaion lehen zozketan. Ez zen posible izan eta arrasatearrak kanporatuta geratu ziren. Alavesa gehiago zen eta Ligan ere maila gorago batean ari zen.  Lehen partidua Mendizorrotzan jokatu zen 1940ko apirilaren 7an, eta Alavesa garaitu zuen norgahiagoketa: 4-1.  El Pensamiento Alaves egunkariak, biharamunean: “El Mondragón ha mejorado notablemente desde la última vez que le vimos. Principalmente su medio centro y la defensa, son una cosa pero que muy seria, sobre todo para un once de segunda categoría. Además tiene coraje y entusiasmo, lo que le hace ser un equipo muy difícil de vencer” Arrasateko jokalariak hauexek izan ziren: Etxebarria; Gabilondo, Aranbarri; Uribe, Egidazu, Azkargorta; Aranburu, Zabala, Galdos, Zeziaga eta Sologaistoa. 

Bigarren partidua Maalako zelaian izan zen zazpi egun geroago, eta emaitza 0-2 izan zen, gasteiztarren alde. Beraz, U.D.Mondragón taldeak lehiaketa utzi behar izan zuen, burua goian. Eta horrela amaitu zen 1939-40 denboraldiaren amaiera. Hurrengoak ustekabeak ekarriko zituen. Baina hori beste baterako gaia da. Amaitzeko, diodan Jose Mari Urangak U.D.Mondragoneko lehendakari izateari 1940ko uztailean utzi ziola.

  Argazkiak: JMVM
 
ARRASATEKO FUTBOLARI BURUZ GEHIAGO EZAGUTZEKO - PARA CONOCER MÁS SOBRE EL FUTBOL DE MONDRAGÓN