uholdeak etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
uholdeak etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

ekaina 05, 2024

ARRASATE EURIPEAN. 1895. TRINIDADEKO URAK



Kontzezinoko komentura (ezkerrean) heldu zen ura
Uholde historikoak izan dira historian zehar Arrasaten, kalte material eta baita hildakoak utzi dituztenak. Gaurkoak, berriz, arinki zauritu zuen herriaren martxa eta ez zuen nire arreta irabaziko Miguel Madinabeitia kronistak  bere idazkietan jaso izan ez balu. “La Voz de Guipúzcoa”ra idatzi zuen egunkariaren herriko korrespontsalak 1895eko ekainaren 9an bertan, igandea: 

“Estando celebrándose los remates de arbitrios a cosa de las cuatro y media de esta tarde, se ha observado de repente en el salón de actos un movimiento que presagiaba algo de aterrador, y en
efecto, una manga de agua, traidora si se quiere, porque el día estaba casi sereno y que ha debido bajar desde Salinas de Léniz, ha inundado la fábrica de cerrajería, el prado de Zaldivar y sus alrededores, arrastrando consigo árboles corpulentos y otros objetos cuya vista causaba espanto en el numeroso público que se ha agolpado a contemplar la avenida. Los barrios que divide el río Deva han quedado por consiguiente incomunicados con el resto de la población. 

El golpe de vista que presenta la vega de Mondragón contemplada desde el alto de Inchaurrondo, es espantoso, y las hermosas y bien cultivadas huertas que radican a orillas del Deva han debido sufrir sensible daños. Recuerdo, como si fuera hoy, que la avenida del 30 de junio de 1834 fue mayor, porque entonces las aguas lamían el muro o portal de Iturrioz, mientras que hoy no han avanzado más acá de la puerta de la iglesia del convento de la Concepción, esto es, unos 40 metros menos que hace 61 años. A la hora en que escribo, seis de la tarde, la inundación decrece y quiera Dios que no tengamos que lamentar alguna desgracia personal” 

Biharamunean beste idazki bat bidali zuen Madinabeitiak egunkari berdinera, informazio zehatzagoa eskainiz: 

“La precipitación con que escribí ayer por aprovechar el correo, me hizo incurrir en el error material de decir que la manga de agua que produjo la inundación, había descargado en Salinas de Léniz, siendo así que lo fue en el Valle Real del mismo nombre, y jurisdicciones de Arechavaleta y Escoriaza. Por desgracia, los sucesos son de más consideración de lo que yo me había figurado en un principio, los destrozos causados en ésta por la avenida de ayer en heredades y huertas, así como también en la fábrica de cerrajería de los señores Bergarajáuregui, Rezusta y Cia., que no podrá funcionar en unos días, con grave perjuicio de la empresa y no menor de los obreros, que acostumbran a echar el resto en esta quincena para procurarse algunos ahorros con que pasar las fiestas de su patrón San Juan Bautista. 

Además, la riada ha arrancado de cuajo un puente vecinal llamado de Zalduzpe, construido en 1884, y destrozado en mucha parte el llamado de la Concepción, que sirve de tránsito a la fuente pública de dicho nombre. No ha habido, por fortuna, desgracias personales que lamentar” 

Euri jasa haiei “Trinidadeko urak”  esan zitzaien Arrasaten, ekainaren 9an Trinidadeko jaia ospatzen baitzen igande hartan. Istorioarekin amaitzeko, diodan “El Noticiero Bilbaino” egunkariak ere eman zuela ekainaren 11an euri jasaren berri, “Q” hzikiaren atzean ezkutatzen zenaren bitartez. Bilboko egunkari horren korrespontsala ere izan zen Madinabeitia urtetan. Miguel eta “Q” hura berdinak al ziren? Gutxi gora behera zehaztapenetan bat etorri ziren bata eta bestea. “Q”-k, ordea, Madinabeitiak eman ez zuena gehitu zuen bere kronikan: 

“En una casería penetró el agua hasta la cocina, donde alcanzó un nivel de dos metros, Fue preciso sacar de la casería algunas vacas para que no perecieran ahogadas” 

Ziurrenik, aipatutako baserri hori "Popillo" ala "Ortuoste" izango zen,biak - elkarren ondoan- Deba errekako goierara


 ARRASATEKO UHOLDEEI BURUZ GEHIAGO:
 

Argazkia: Mendia bilduma

maiatza 03, 2011

UHOLDEAK ARRASATEN 1942an



“Behin izan ziren “ nire blogean ondoko eskutitz hau publikatu nuen, aurtengo apirilaren 5ean. Jesus Trincadok Marcos Vitoria bere lagunari, Toulousen izan zuen bisita baten berri ematen dio, eta –besteak beste- sasoi hartako Arrasateren gaineko albiste batzuk zerbitzatzen dizkio.Uholdearekin erlazionatutakoa bakarrik aldatu dut hona.
Toulouse 17 Noviembre 42
Querido amigo Marcos:
... El 19 del pasado, cuando llegué a casa a esta misma hora (11 noche) me encontré carta de casa, en la que entre otras cosas me decía que cómo les habían enterado que el día 19 pensaba llegar aquí Aniceto Aranzabal, que es uno que está casado con la hija de Carrikirri, y que por una combinación de trenes se vería obligado a pasar noche aquí, y su deseo sería ver a alguno del pueblo. Y se habían acordado de mí y por ello me pedían si me sería posible hiciera por salirle a la estación y llegaría en el tren de Port Bou de llegada hacia la noche, acompañado de otro industrial de Barcelona.
Como me di cuenta que precisamente era el día 19, inflé mi pinchazo y me presenté a la estación a las 11 ½, y el tren llegaba a las 12´20. Como yo no me acordaba de quién se trataba, me dispuse en plan de vocear el nombre en la puerta de salida a la menor duda, pero en cuanto vi su tipo de la raza de aquel Jose Mari Canuto del cuarto de Modelos(1), le hice una erritar acogida vasca, a la que correspondió con igual entusiasmo.
Llegó sólo, sin saber jota de francés, y después de fracasar su hospedaje en el Gran Hotel, cercano del Cristina, dejamos allí sus maletas y nos dedicamos seguidamente a buscar un alojamiento caminando sin cesar hasta las tres y media inútilmente. Tenía que seguir su itinerario a las 7 de la mañana y ello no nos permitía llegar a pie hasta mi casa para descansar. Así nos pasamos la noche sentados en los locales de la estación hablando sobre tantas cosas ocurridas, mientras él se esforzaba por explicarse el raro concepto que se tiene de nuestra nacionalidad ya que en dicho hotel requisado por los rubios, se nos dijo que nadie podía permanecer ni en el restaurant por la noche, y mucho menos siendo españoles.
Como luego, conforme al cartel de anuncios, el tren había sido retrasado a las 18´30 horas, nos vinimos ya de mañana a casa y charlamos más ampliamente. Me explicó que aquello se encuentra cambiado de gentes, cosas y costumbres, completamente. También me subrayó que la cuestión de recibimientos había cambiado... ya que apenas si detenían a nadie, fuera de algún caso para corta duración. Yo le dije que bien pudiera ser efecto de circunstancias.
... La tromba de agua (2) debió de ser algo de terror ya que el golpe fue hacia la una de la madrugada y se llevaba animales, puentes, árboles y algunas casas lindantes como el molino de antes de Escoriaza (3), puente de la Concepción etc. A la hermana de José Letona (Luisa) que se casó con Francisco de Hilarión(4) (maestro) se le ahogó una niña de 3 años (única víctima)
... Sin otro particular, recibe un abrazo de tu amigo

Trincado

=======================.
Honetaraino eskutitza. Oharretan jartzen dudan bezala, Trincadok aipatutako uholdea 1942ko abuztuaren 28an gertatu zen. Larri kolpatu zuen Arrasate eta ume bat ito zen. Ez zen neskato izan –eskutitzean dioen moduan- mutikotxoa baizik: Jose Ignacio Mendizabal Letona, 1939ko uztailaren 17an jaiotakoa.
Mendizabal-Letona sendia San Frantzisko elizaren osteko etxe batean bizi zen, Aramaio erreka aldamenean. Hirugarren solairua zen eta ura eraikineko atarteraino heldu zenean ganbara aldeko leihatila batetik ateratzeko prestatu bide ziren, Tobias Landaluze harakinaren alboko etxera igarotzeko. Une larri haietan Jose Ignacio izutu omen zen eta guraso eta beste anaia-arrebekin egon beharrean eskaileretatik behera egin zuen atarteraino. Sartzen ari zen urak harrapatu eta, hain justu landaluzetarren etxeraino eraman zuen umea. Bertan aurkitu zuten, itota.
Francisco Mendizabalen semea zen Jose Ignacio. Hura Arrasateko maisu izan zen gerra aurretik eta baita gerra piztu ondoko hilabete batzuetan Aramaioko udal idazkaria. Semearen istripua gertatu zenean, berriz, Fuenmayorreko Udaletxean ziharduen idazkari lanetan.
Donostiar prentsaren dekanoa genuen La Voz de España arakatu dut albistearen bila, baina ez dut aipamenik ere aurkitu. Barztelonako “La Vanguardia”n, berriz, ondokoa irakurri dut, abuztuaren 29ko zenbakian: “En San Sebastian quedaron inundadas varias calles, Fermin Calbeton, Arbizu y Zuloaga. Los rios de la provincia llevan un cauce dos metros superior a lo ordinario. No se tienen noticias de que haya habido desgracias personales”
Garbi dago hainbeste aldiz esan duguna: Arrasate oso urruti geratzen da Donostiatik.

Argazkian: Jose Ignacio Mendizabal mutikoa (Mendizabal-Letona sendiak utzita)


(1)Union Cerrajerakoa
(2) Arrasate larri jo zuen uholdeaz ari da. 1942ko abuztuaren 28an gertatu zen.
(3) Eskoriatza jartzen du baina, uste dut, Bolinetekoaz ari dela, hots Aretxabaleta esan behar zuela deritzait Eskoriatzaren ordez
(4) Francisco Mendizabal