miércoles, 11 de julio de 2018

ARAMAIOKO GOTZAIN FRANKISTA



Tomas Aspe Uribe gotzaina
Badakit titulu gogorra irudituko zaiola norbaiti Aramaioko gotzain bakarra mugatzeko. Badakit Tomas Aspe Labiena baserriko semeak merituak egin zituela inoizko aramaixoarrik ospetsuenetakoen ondoan egoteko, Bizente Goikoetxea, Martin Alzaga eta beste batzuekin. Badakit ere dena erlatiboa dela eta garaian garaiko zirkunstantziak gogoan eduki behar direla inor definitzeko. Baina ez da egia txikiagoa giza norbanakoen mugaketa egiteko orduan ahaztu egiten zaizkigula batzuetan haren alderdi batzuk eta bidezkoa da den-denak agerian uztea, ikertutako pertsonaiaren gaineko ideia zehatza egiteko. 

Asko idatzi da Aramaioko seme honen gain. Eta baliagarri zaigu haren biografia mugatzeko. Noan, oraingo honetan, Tomas Aspe Uribe aramaioarrari buruzko datu gehigarri batzuk ematera,pertsonaia koka dezagun. Labiena baserrian jaio zen, 1885eko abuztuaren 9an eta Frantzisko  izena jarri zioten pontean. Hamalau urterekin frantziskotarra sartu zen, eta 1903an Boliviara aldatzea eskatu zion Ordenari, eta 1910ean apaiztu zen. Lehen urteak irakaskintzara dedikatu zen eta 1929an Cochabambako administratzaile apostoliko izendatu zuten. Bi urte geroago, berriz, eliz barruti hartako gotzain egin zuten, eta kargu horretan 1942ra arte egon zen. Bitartean La Paz hiriburuko administratzaile apostolikoa ere izan zen. 

Baina bat-batean, 1942an gotzaingoari utzi zion eta Buenos Aireseko legenardunentzako ospitalera sartu zen eta bertan bizi izan zen 1962ko urtarrilaren 22an hil arte. Legenar gaixotasunak jota zegoen.  Boliviako Gobernuak “Andeetako Kondor Ordena” domina eman zion 1960an eta urte berean Espainiako Gobernuak “Zalduna eta Isabel Katolikoaren Gurutze Handia” izenekoa. Aramaioko herriak omenezko ekitaldi bat eratu zuen 1962ko uztailean Azkoagako gotzainaren izena eta irudia goratzeko. 

Aspe Uribe gotzaina Aramaiora itzuli zen 1938ko uztailaren 25ean, Budapesten Kongresu Eukaristikoan parte hartu ondoren. Orduan ere Aramaioko herriak eta, oro har, Arabak omenezko ekitaldi erlijiosoa antolatu zuten Azkoaga auzoan. Egun hartan Aspe gotzainak honako aitorpenak egin zituen, hara bildutako agintari eta senitartekoei eskainitako bazkarian: 

“Hoy festividad del Apóstol Santiago, el hijo
1938-07-25eko omenaldia Azkoagan
del Trueno, hemos de dedicar nuestro recuerdo más sentido a la santa cruzada española, que tan cierta emoción en el mundo ha producido, y que Dios ha deparado a España, precisamente para que nos purifiquemos de nuestras imperfecciones en el bautismo de la sangre, y salvemos la civilización cristiana del rodillo de la barbarie, como antes lo fuimos durante siglos de la infidelidad y durante un siglo, fuimos baluarte contra las sectas. La Cruz y la espada fueron siempre aquí unidas, siempre dispuestas a servir los intereses divinos y nunca envainada sin honor.
 

Yo brindo por el Pelayo del siglo XX, por nuestro querido e invicto Caudillo Franco, digno cachorro del león español, que no estaba muerto sino que dormía, y ha levantado ahora su robustez toledana, y dejando oir su rugido de trueno, asombra al mundo por su Ejército incomparable y por esas boinas rojas, símbolo de las Tradiciones de la españa Grande, y por esas camisas azules, injertadas en el tronco de la tradición y ganosas de nuevos cauces de prosperidad patria” 

Ideia horiekin ez da harritzekoa, Tomas Aspe Uribe azkoagarra Franco jeneral kolpistak Madrilen errezibitu izana,  hura Boliviara abiatu baino lehen.

Bai, Aramaioko gotzaina frankista zen.

Argazkiak: JMVM

miércoles, 4 de julio de 2018

EUSKAL ANTZERKIA ARRASATEN, 1935


EAJren antzezleak, 1935ean
Batzuetan komentatu dut Arrasateko euskal antzerki zaletasuna ez dela gaurkoa. Iragan  mendearen lehen herenean, batez ere 1931 eta 1936 bitarteko urteetan, ilusioz aritu ziren arrasatearrak, gehien bat EAJko kideak, neskak zein gizonezkoak euskarazko testuak taularatzen.  Gaur horren adibide bat eman nahi dut, 1935ekoa, urte hartako maiatzaren leheneko ospakizunen artean egitarau aproposa prestatu baitzuten Euzko-Gaztedikoek. 

1935eko apirilaren 25ean Euzkadi egunkarira zekarren ondoko albistea “Garbi” izenpetzen zuenak: 

“Urtero bezela, aurten ere bertako euskal langileak asi dira Lanaren Eguna ospatzeko jayak gertatzen. Bertan egunean izango diren jayetatik gañera aurreko egunetarako antolatzen dabiltz antzerki-jai ikusgarri aundi bat, Arrasaten gutxitan ikusi dan bezelakoa. 

“Eriotz-Bide” iru ekitaldiko antzerkia, oraintxe euskerara biurtua, Avasc-eko apaiz jaun agurgarri batek, Bedia antzokian lenengo aldiz egingo dute Euzko-Gaztediko antzezlari trebeak. Antzerkia aukera-aukerakoa da langilien jai egunerako, ba ikaskizun aundiak daukoz langile arazotzaz. Onetaz gañera, Euzko Abesbatza gertatzen dabil abesti batzuk eta olako eres ta antzez jai egitarau ederrakin ez dago zer esanik egun ortan Bedia antzokia guztiz bete-bete egingo dana. 

Joxe Markiegi euskaltzalea
Kronikak  argi pixka bat ematen digu garai hartako euskal antzerkiari dagokionez. “Eriotz Bide”  zeritzana alemanetik itzulitako obra zen. Nor genuen kronikako “Avasc-eko apaiz jau agurgarri” hura? Eta zer zen Avasc? Euskal antzerkiaren historia txikian berezko hizkiz agertzen zaigun apaiz hura Joxe Markiegi Olazabal zen, Arrasateko apaiz laguntzailea, 1936an frankistek fusilatuko zituztenetako bat. Markiegik Paul Humpert-en “Der Todes´ Weg” deritzana euskaratu zuen eta “Antzerti” bildumako 38-39 zenbakietan argitaratu zen 1935ean. Eta zer adierazten zuen AVASC-ek? Agrupación Vasca Acción Social Cristiana. Bertako kide aktiboa genuen Joxe Markiegi debatarra, bere urterik mamitsuenak Arrasaten eman zituena. 

Benantzio Gaztañares
Apirilaren 30ean, Bedia antzokia izan zen abertzale eta antzerki zaleen topagunea, gaueko 8´30etan. Beteta ageri zen aretoa.
Lehenik ELAko abestaldearen ekitaldia izan zen, Luzio Markaideren zuzendaritzapean. Jarraian, iragarrita zegoen antzezlanaren lehen bi atalak eman ziren eta atsedentxo baten  ondoren hirugarrena. 

Obrak Errusiako nekazari, langile eta soldaduen arteko harreman zailak islatzen zituen. Belgikan 1932-35 urteetan berrehun bider inguru antzeztu zen obra, aurreneko aldiz Arrasaten eman zen euskaraz, eta antzezleak Euzko Langile Alkartasuna (ELA)ko militanteak ziren. Eszenografia eta antzezleen karikaturizazioa Antonio Armengouren ardura izan zen. Ekitaldi osoaren erantzukizuna, berriz, Benantzio Gaztañares euskaltzalearen esku egon zen. 

Eszenatokian kide hauek egon ziren antzezlanetan: Joseba Uriarte (Mikel) Luzio Markaide (Jon) Estepan Etxebarria (Gorka) Diego  Arregi (Don Martin) Paulo Arregi (Sajarov) Bittor Murgia (Anton Oker) Benito Etxebarria (Matxin agurea) Sabin Arrieta (Alex) Paul Galdos (Bolin) Felipe Okina (Hileff) Pedro Zumelaga (Gorky) eta beste pertsonaia batzuk, Bizente Barrutia, Joseba Agirre, Xabier Gorosabel, Roman Bidaburu, Eugenio Uranga eta Santos Zeziaga izan ziren.

Argazkiak: JMVM







domingo, 1 de julio de 2018

ALBINA MADINABEITIA ETA JOSE MARDONES

Albina Madinabeitia
Albina Madinabeitia Arizaga Arrasateko biolin jole ospetsuari buruzko ekarpen berri bat egin dut, oraingoan Urrezko Zeledonen blog orrian. Duela laurogeita hamar urte Gasteizen eskainitako emanaldi baten inguruan doa gaia.

Albinak txiki-txikitatik erakutsi zuen biolinerako zaletasuna eta aurki nabarmendu zen bere arteaz. Horrela estatuko eszenategi garrantzitsuenetan aritu zen, kritika espezializatuaren txaloak jasoz.

Oraingo idazki honek 1928ko abuztuaren 4ra eramaten gaitu eta Jose Mardones abeslari liriko handiaren ondoan ikusten dugu Albina Gasteizko Nuevo Teatro zeritzanean. Munduko baxurik onentzat hartutakoa arabarrarekin goi mailan egon zen arrasatearra.

Hona hemen artikulua:

miércoles, 27 de junio de 2018

MAALA FUTBOL ZELAIAREN INAUGURAZIOA. 1923



Arrasateko Maala futbol zelaia 1923ko
Arzamendi alkatea, 3. ezkerretik
ekainaren 24an inauguratu zen modu ofizialean. Herriko futbol taldea zazpi urtez desagertuta egon ondoren lehengo zelaia, Etxaluzekoa, ahaztua zegoen herritarren oroimenean. Mondrak 1922an ekin zien ostera norgehiagoketei eta aurrenetako arerioa “Club Deportivo Alavés” izan zen, 1923ko otsailaren 11an, talde gasteiztarrak izen horrekin jokatzen zuen lehen partiduan. Baina Maalako inaugurazioa ez zen eman urte hartako San Juan egunera arte.
 

Futbol zelai berriaren inaugurazioaren gaineko informazioa ematen digun Gasteizko “La Libertad” egunkarian, 1923ko ekainaren 25ean irakurtzen da:

 “Con muy buena entrada se jugó ayer en el hermoso campo de Maala el primer partido de foot-ball que había organizado el “Club Deportivo” de ésta con motivo de las fiestas de San Juan Bautista. A las cuatro y media fueron bendecidos el campo y la bandera por el celoso Arcipreste de la localidad don José Joaquín Arín, con asistencia del Alcalde, demás autoridades y clero parroquial.

A las cinco, bajo las órdenes del árbitro
Jose Barrena Amilibia
señor Estimborg, del Colegio Guipuzcoano, se alinearon los equipos de la siguiente manera:

Real Sociedad de San Sebastián: Seuville; Carrasco, Galdós; Rukuku, Olaizola, Portu; Benito, Sansi, Urbina, Barrena y Tato.

Selección distrito Vergara: Múgica; Duñabeitia, Bustunduy; Mestreitúa, Basurto, Antón; Germán, X, Elexpuru, Mocoroa y Chachi. 

La primera patada la dio, como inauguración, el alcalde don Domingo Arzamendi. Salió la Real, resultando el primer tiempo muy soso, terminando con un goal para la Real, obra de un formidable “chut” de Sansi. El segundo tiempo fue más reñido y se vieron jugadas hermosas en los dos equipos, terminando con dos goals para la Real y dos para la Selección. A poco de empezar el segundo tiempo tuvo que retirarse Sansi, sustituyéndole Caro, que tuvo la desgracia de chocar con Elexpuru, hiriéndose en la frente” 

Ikusi ahal izan dugun moduan, Errealeko taldean Barrena arrasatearra ari zen artean. Urte hartan bertan utziko zion donostiarrekin jokatzeari eta Club Deportivo Mondragonera itzuliko zen. Baina futbola ez zen amaitu partidu harekin. Astelehenean, 25, bigarren partidua egin zen Maalako zelaian eta kasu hartan Mondrak - Athleticeko jokalari batzuek indartuta- Errealaren aurka jokatu zuen. Partidua 7-1 amaitu zen.Eta egun haietako kronikek diotenez, jokalari donostiarrak bikain ibili ziren Arrasaten egon ziren bi egunetan.

Maalako futbol zelaia irekita egon zen 1945eko San Juan egunera arte.

Argazkiak: JMVM

Arrasateko futbolari buruz gehiago:

JOSE BARRENA
http://1949arrasate.blogspot.com.es/2018/01/jose-barrena-arrasateko-futbolari_16.html

ANGEL ARREGI 
https://txemax3.blogspot.com.es/2017/07/angel-arregi-futbol-izar-arrasatearra.html

IMANOL ZEZIAGA "DIVINO I" 
https://txemax3.blogspot.com.es/2017/11/imanol-zeziaga-arizaga-divino-i.html 

JOSE MARTINEZ DE UBAGO 
https://txemax3.blogspot.com.es/2017/09/jose-martinez-de-ubago-arrasateko.html 

PATRI EGIDAZU 
https://txemax3.blogspot.com.es/2017/05/patri-egidazu-patri-kopako-finalista.html

JESUS ERRASTI "LAWTON"
https://txemax3.blogspot.com.es/2017/03/jesus-errasti-arrasateko-lawton.html 

JOXE ERRASTI  
https://txemax3.blogspot.com.es/2017/12/jose-errasti-arrasateko-futbol.html

MONDRA: 1912 



CLUB DEPORTIVO MONDRAGON. 1912


MONDRAREN LORPENIK HANDIENA (2)