![]() |
| Rikardo Azkoaga "Axal", 1961ean |
![]() |
| "Niño del Barrio" |
Arrasate eta Aramaioko historia txikiaren zehazkizunak eskaintzen ahaleginduko den espazio xumea da HOTS BEGI DANBOLINAK. Eta Pedro Ignacio de Barrutia, Aramaion jaiotako arrasatearrak XVIIIan idatzi bezala, "emaytera dator, milla barrion". Hala bedi.
![]() |
| Rikardo Azkoaga "Axal", 1961ean |
![]() |
| "Niño del Barrio" |
2026KO SAN JUAN JAI OSASUNTSUAK ARRASATEARROI!!!
Ondoko hauxe da duela 80 urteko jaiak gogoratzen dizkiguna
Beste behin agertzen gara txoko honetara San Juan jaietako berriekin, batez ere han eta hemen barreiatuta dauden albistetxoak bildu guran. Laurogei urte eman dira gaur azaldutako ospakizunak izan zirenetik… eta munduak aurrera jarraitzen du, lasai asko. Eman nahi zaien garrantzia dute albisteek eta horrela aztertu behar da ekarpentxo honena. Dena den, funtsean… antzerako ardatz berdintsuen inguruan mugitzen gara.
Azpimarratzekoa da, aurreko urtean bezala, 1946ko esku egitarauaren udal koadernotxoaren aurrealdea Julio Galarta pintoreari enkargatu zitzaiola. Eta Galartak perspektiba kaballera artistikoaz baliaturik irudi ederra osatu zuen. Baina goazen egitarauarekin, 1946ko ekainaren 22,23,24,25 eta 29 egunetan burutu zena. Honela irakur zitekeen, eskuko koaderno hartan:
Ezer gutxi esan dezaket jai hartaz, oso albiste bakanak heldu baitzaizkigu… Arrasate eternitate batez urrundua zegoen (eta dago) Donostiako prentsatik. Eta iritsi zaizkigunak kirol arlokoak ditugu. Begira:
Pilota partiduei dagokienez, Trinketean (gero Gurea izango zena) jokatuak, 23koan: Bolinaga eta Mondragones II arrasatearrek 22-10 irabazi zioten Etxabe IX eta VI bikoteari; Mondragones izan bide zen onena. Eta bigarren partiduan Zugadi eta Uranga 22, Unamuno eta Murua 14. San Juan egunekoan, berriz, Zurdo de Mondragon eta Arriaran II 22, Felipe eta Mallabiako Txikito, 15. Onena Arriaran. Bigarren partiduan, Peru eta Txara 22, Olaskoaga eta Etxabe VIII 13.
Futbol partiduei begira, bitxikeria bat gertatu zen. Programatua zegoen norgehiagoketa bat ekainaren 23rako Deportivo Alaves eta Arrasateko selekzio baten artean. Baina hiru egun lehenago babazorroak Madrilen Federazioko Txapeldunak gertatu ziren… eta ospakizunetan galdu bide ziren. San Juan egunean, ordea, publiko ugari bildu zen urtebete lehenago inauguratutako Iturripe futbol zelaira. Bilboko Athletic eta Donostiako Real Sociedad aritu ziren, eta donostiarrak izan ziren garaileak 3-0. Honako futbolariak aritu ziren:
Athletic: Lezama; Bergaretxe, Gainza; Zelaya, Bertol (kapitaina), Nando; Bilbao, Irarragorri, Venancio, Albizua eta Sañudo.
Real Sociedad: Sebitas; Etxaniz, Gabilondo; Garbizu, Patri
(kapitaina), Markuleta; Perez, Campos, Vazquez, Ontoria eta Pedrin.Camposek sartu zituen bi gol eta eta Vazquezek bat. Arrasateko Patri Egidazu futbolari handiak jaso zuen herriko agintarien eskuetatik jokoan zegoen garaikurra.
Gainerako ekitaldi eta ospakizunei buruz ezer gutxi idatzi zen. Carmelo Ballester gotzainaren presentziak jende asko eraman zuen elizkizunetara, hori bai, eta musika bandak jo eta ke aritu ziren goiz-goizetik. Ordudanik, laurogei urte eman dira.
JAI EGITARAUKO MERKATAL ZENBAIT IRAGARKI
SAN JUAN JAIEI BURUZ GEHIAGO
1885
https://txemax3.blogspot.com/2022/06/san-juan-jaiak-1885ean.html
1918
https://txemax3.blogspot.com/2024/06/san-juan-jaiak-1918-kronika-oso-bat.html
1925
https://txemax3.blogspot.com/2025/06/arrasaten-duela-ehun-urte-1925-ekaina.html
Himnoak
https://txemax3.blogspot.com/2011/06/san-juan-himnoak-arrasaten.html
![]() |
| Pedro de Ayalaren San Juan Bataiatzailea, XVI. mendekoa |
![]() |
| Uribarri Ganboako eliza 1930ean |
| Uribarri Ganboako erretaula |
Pedro de Ayalaren estiloa oso nabarmena da, erromanismo aurreratutik errealismo barrokorako duen bilakaeragatik. Esteban Velasco gasteiztarraren eta Azpeitiko Juan de Antxietaren lantegien eragina ikus daiteke bere lehen lanetan. Erromanismoa Europako manierismoaren (Berpizkunde amaierako) mugimendu piktoriko eta eskultorikoa zen, batez ere Rafael eta Migel Angelen eraginpean. Geroago, Gregorio Fernandez artista gaztelarraren lanetik zuznean edanez barrokoaren lehen zantzoak erakusten dizkigu Ayalak.
![]() |
| Uribarri Ganboako San Juan Bataiatzailea |
Pedro de Ayala Gasteizen jaio zen 1569an eta
1646an zendu zen Arabako hiriburuan. Juan de Ayalaren biloba eta Frantzisko de Ayalaren semea zen. Aitona izan genuen eskultore erlijiosotako
saga honen aitzindaria. Pedrok Gasteizko familiaren tailerrarekin jarraitu
zuen.
Jose Mari Urangari esker
dakigu Pedro de Ayala 2.000 dukatetan itxi zuela Arrasateko errataularen lana
1628an, eta 1630eko San Migel egunerako amaituta egon behar zuen. Datu horien
arabera, Pedro de Ayalak Arrasateko eta Uribarri Ganboako erretaulak sasoi
berdinean burutu zituen. Horregatik ez da harrigarria, Uribarrikoan ere San
Juan Bataiatzailearen irudia aurkitzea.
![]() |
| XVI.eko San Juan Bataiatzailea behin Udaletxetik berreskuratuta |
1913an errataula kendu
zenean San Juan Bataiatzailearen irudia zokoratu bide zen, eta errataula berrian
beste batek ordeztu zuen herriko zaindaria. Parrokiaren berriztatzeko obrak amaitu ondoren 2000. urtean
argitaratutako “Una interesante e inacabada historia” liburuan irakurtzen den
moduan, XVII. mendeko San Juanen irudia “pesimamente almacenada y
milagrosamente salvada en el desescombro de los camarotes del Ayuntamiento…” behin
errestauratuta “exhibiendo los avatares de su historia, vuelve a presidir,
después de casi un siglo de ausencia, la iglesia que lleva su nombre”
Beraz, parrokiaren buruko bi beirateen arteko San Juan irudia da, Pedro de Ayalak 1628-30 bitartean egindako errataularen pieza bakarra.
Argazkiak: JMVM , “Una interesante e inacabada historia” liburutik eta Arabako Artxiboa
Horietako bat, nik ezagutzen dudan lehena, 1918ko azaroaren 13ko bileran azaldu zen Arrasateko udaletxean. Alkatea Juan Goñi zen, eta zinegotziak: Bonifazio Maidagan, Andres Etxebarria, Segundo Etxebarria, Pantaleon Leibar, Jose Maria Ugarte, Gregorio Garcia, Kristobal Bedia, Juan Martin Arejola-Leyva, Jose Azkoaga, Esteban Garay eta Domingo Arzamendi.
“Leída la moción de los Señores Arzamendi, Garcia y Maidagán referente al empleo del vascuence en las sesiones, el Sr. Arzamendi usó la palabra para manifestar que en apoyo de la proposición se limitaba a exponer su criterio de que ningún Sr. Concejal se opondría a que en las discusiones se emplee el vascuence por aquellos miembros que saben expresar sus ideas con mejor acierto en este idioma que en el castellano, ya que todos los Sres. Concejales que componen la actual Corporación conocen el idioma vascongado, y termina suplicando la toma en consideración.
El Sr. Arejola-Leyva dijo que la moción leída, al proponer la tolerancia del empleo del vascuence en las sesiones, se basa en la constitución del actual Ayuntamiento, en el que todos los Sres. Concejales conocen la lengua regional, pero como la ley concede el derecho de ser concejal a todo ciudadano, sepa o no el vascuence, quiere saber qué alcance tendría el acuerdo que se trata de tomar, si llegara a constituirse un Ayuntamiento integrado por uno o más ciudadanos que no supieran hablar el repetido idioma, pues le consta que las Corporaciones municipales que han implantado tal innovación lo han hecho a base de intérpretes.

El Sr. Arzamendi manifestó que reconocía el derecho que le asiste a todo ciudadano para obtener la investidura de Concejal, pero debiendo ser vecino de Mondragón el que aquí pueda tener tal representación, cree que casi está obligado a saber vascuence. Que el día que fuera un hecho el caso apuntado por el Sr. Arejola-Leyva serviría de intérprete el Secretario de la Corporación, que según el informe de la Comisión de Gobernación que se ha leído deberá saber dicho idioma.
El Sr. Garay expuso que la minoría nacionalista se hallaba conforme con el espíritu de la moción, pero que se deseaba llegar aún más allá, y en su virtud presentó la siguiente enmienda: que se hable indistintamente en vascuence o en castellano, tal como mejor cuadre al Concejal que desee hacer uso de la palabra.
El Sr. Presidente opinó que la obligación es la de hablar en castellano, por ser la lengua oficial, y que la moción teniendo esto presente, proponía la tolerancia de emplear el vascuence y no el derecho.
Tras breve discusión, el Sr. Garay pidió votación para la enmienda presentada, y preguntado por si se acuerda que se emplee indistintamente el castellano o el vascuence en las sesiones, dijeron SI Sres. Echevarría, Garcia, Bedia, Arejola, Azcoaga. Maidagán, Garay y presidente.
Dijeron NO, Sr. Arzamendi
En su virtud, la moción fue aprobada, con la enmienda votada. El Sr. Arzamendi explicó su voto, manifestando que hallándose identificado con la proposición por él firmada y apoyada, disentía del espíritu de la enmienda por lo que se vio obligado a votar en contra”
Bizitza luzea euskarari! Errealitateak ez zuen hain irudi politik margotu eta euskarak atzerapena jasan zuen handik aurrera. II Errepublikak ere ez zuen abantailarik ekarri euskararen presentzia areagotzeko udal bizitzan. Baina, 1975z geroztik, trantsizioaren osteko hamarkadek... egonkortu eta bermatu al dute euskararen osasuna gure erakundeetan?
Argazkiak: Xabier Usobiaga
210224
Diodan, ezer baino lehen, Pradere ez zela fabrikatzaile, merkatari edo salerosle hutsa baizik. Eta badirudi erlojuak Frantziatik ekartzen zituela, behintzat daukagun adibideari erreparatuz gero. Adituek diotenez, Franche-Comté lurraldeko erloju fabrikatzaileak oso maila onekoak ziren eta Pradererenak handik ekarri ei ziren.
Euskal Herriko gizarte maila ahaltsuetan maiz ikus zitezkeen aparailuak ziren eta horregatik pentsa daiteke Jose Pradere inportatzaile izan zela. Iritsi zaiguna, beraz, “comtoise”
Hori bai, denei inportatzailearen izena ipintzen zitzaien, eta hortik Pradere abizenaren hedapena gustu oneko hiritarren artean. Bi metro eta hamahiru zentimetroko aparailua da eta intxaurezko zuraz dago eginda.
1898ko urriaren 13an hil zen Jose Pradere, baina negozioek aurrera segitu zuten semearekin. Horrela, 1914an “Euskal Arte eta Gipuzkoako industrien lurralde erakusketa” Eibarren antolatutara joandako Arrasateko bi erakusleen arteko bat “Pradere y Compañia” izan zen “ fabricación de batería de cocina y cubiertos de mesa”. Diodan, halaber, beste erakuslea Leonardo Alberdi izan zela, “instalación de muelas de esmeril de primera calidad”
Pradere izan da Arrasateko industriaren historia hurbilean pisu espezifiko interesgarria izan zuen sendia. Gera bitez aurreko lerroak horren lekuko gisa.
PRADERE DULTZAINA EGILEA
https://txemax3.blogspot.com/2024/01/jose-pradere-arrasateko-dultzaina-egilea.html
Maiatzaren 15ean Arrasateko Kulturaten inauguratutako erakusketa izan da Julio Galarta Pintorearen Lagunak Elkartearen azken ekitaldia. Elkarteak desegitea erabaki zuen arestian. Lanean Julioren heriotza bera baino lehen ari baginen ere, ofizialki 2012ko maiatzaren 11n ipini zen martxan elkartea eta hamabost urteotan sekulako lana burutu du Julio Galartaren obraren inguruan.
Desegitearen ondorioz, Arrasateko pintorearen ondarea herriko Udalari eman zaio eta aurrerantzean horri egokituko zaio, Julio Galartaren izen eta izanari behar bezalako jarraipen eta erabilpena ematea. Sei ehun baino gehiago margo lanek osatzen dute dohaintza.
Zazpi erakusketa izan dira 2012tik eratutakoak, eta oraingoaren katalogoan elkartekideek honako agurrarekin eman diote azken puntu euren lanari.
ESKERRIK ASKO, JULIO
Galarta zendu zela urtebetera idatzi genuen haren legatu artistikoa arrasatear herriaren ondare kulturala aberasteko uztea zela margolariaren desiorik minena. Eta zorionez, Arrasateko Udala eta JGPLEren arteko itunaren bitartez legatu aberatsa esku publikoetara igarotzen da. Galarta pozik egongo litzateke.
Udalak jasotako koadroen zati bat duen erakusketa berri honek loraldiz ixten du elkarteak 2011tik aurrera burututako lana, margolariaren ondare izugarria inbentariatzea, katalogatzea eta ezagutaraztea helburu izan duena. Oraingo honetan omenaldi txiki bat eskaini nahi izan diegu Juliok bere pintzelekin erretratatu zituen lekuei. Gure ingurune geografikoa maite zuen eta bere pintzekekin jasotzen zuen han eta hemen, kanpora egindako bidaiek eskainitako margotzeko moduko bazterrak alperrik pasatzen utzi gabe.
Erakusketa honek Julio Galartaren kolorearekiko grina neurtzeko aukera ematen digu, zalantzarik gabe bere artearen ezaugarririk esanguratsuena. Bizitza bete-betean maite zuen pertsona bat zen, Julio, margolaritzari eskainitakoa keinu guztietan poza aurkitzen zuena, eta hori guztia agerikoa da erakusketa honetan. Zorionez, erreferentzia ugari ditugu artista xume baina erraldoi honengana hurbiltzen gaituztenak.
Lagun maitea omentzeko gure lana amaitu dugu, eta ahalegin honetan eskua luzatu diguten guztiei -bai norbanakoei baita erakundeei ere- eskerrak emanez bukatzen dugu, Bihoakio eskerron berezia Julioren sendiari, bere ondare baliotsua elkarteari gogo onez eman baitzion artista hil eta berehala. Altxorra hazten joan da partikularren dohantza gehiagorekin. Eskerrik asko, halaber, Arrasateko Udalari, herriak emandako margolaririk ospetsuenaren ametsa errealitate bihurtzeagatik.
Hemendik aurrera, Julio Galartaren ondarea Arrasateko herriarena dugu. Geu guztioi dagokigu hura hazi arazten segitzea.
| 2011ko erakusketa |
Esta nueva exposición con parte de los cuadros que recibe el Ayuntamiento viene a cerrar con broche de oro el trabajo que desde 2011 ha realizado la asociación, dirigido a Inventariar, catalogar y dar a conocer la ingente obra del pintor arrasatearra. En esta ocasión hemos querido dedicar un pequeño homenaje a aquellos lugares que Julio retrató con sus pinceles. Amó nuestro entorno geográfico y lo plasmó, sin desperdiciar la oportunidad que sus viajes al exterior le brindaban con escenarios dignos de ser pintados.
Se trata de una muestra que nos permite calibrar la pasión de Julio Galarta por el color, seguramente la característica más significativa de su arte. Julio fue una persona que amó la vida en toda su extensión, que gozó en su entrega a la pintura, y ello lo podemos apreciar en esta exposición. Somos unos afortunados por contar con tantas referencias que nos acercan al artista sencillo pero inmenso que fue.
Terminamos la labor llevada a cabo desde nuestra admiración por quien fuera nuestro amigo, y lo hacemos agradeciendo a todos los que nos han apoyado en el intento, tanto personas físicas como entidades. Un reconocimiento muy especial a la familia de Julio, quien tras el fallecimiento del artista donó el valioso legado a la asociación. Tesoro que ha ido creciendo con otras aportaciones. E, igualmente, agradecimiento al Ayuntamiento de Mondragón por hacer realidad el sueño del pintor más afamado que ha dado la villa.
A partir de ahora la obra de Julio Galarta pasa a ser propiedad de los mondragoneses. Nos corresponde a todos seguir revalorizándola.
Argazkiak: JMVM
![]() |
| Garibayren jaiotetxea (Lekuonaren marrazkia. 1872) |
![]() |
| Esteban Garibay |
![]() |
| Pedro Biteri |
![]() |
| Miguel Madinabeitia |
JOSE PRADERE ARRASATEKO DULTZAINA EGILEA
https://txemax3.blogspot.com/2024/01/jose-pradere-arrasateko-dultzaina-egilea.html