XIV etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak
XIV etiketadun mezuak erakusten. Erakutsi mezu guztiak

urria 07, 2023

ARRASATE/ARAMAIO: XIV. eta XV.eko MUGARRI HISTORIKO ODOLTSUAK. SANGRIENTOS HITOS HISTÓRICOS. 5/5


Arrasate eta Aramaioren arteko harremana betikoa izan da, edo behintzat historia dokumentatuak erreferenteak utzi dizkigunetik. Bi herrietako artxibo eta agiri ofizialak arakatuz gero pasadizoen multzoak egundoko tamaina hartzen du. Logikoa, guztiz, elkarren ondoan bizi diren bi giza kolektiboren islapena baita.

Oraingo ekarpen honetan, ordea, gai konkretu batu helduko diot. Aramaio eta Arrasateko biztanleek, XIV eta XV. mendeetan ahaide nagusien liskar eta auzien kariaz jasan zutena azaldu nahi dut, gain giroki bada ere. Oso interesgarria iruditzen zait garai hura, eta sarritan aritu izan naizen arren, txoko honetan ere utzi nahi dut haren testigantza, gero eta konbentzituago bainago hiritarrek beren iragana ezagutzeko eskubidea dutela, eta historia zaleok saiatu behar garela ahalik eta informazio gehien zabaltzen.

Oraingo lantegi honetan nire liburu batean idatzitakoa berreskuratuko dut. “Aramaio eta Arrasate. Historiak lotutako bi herri / Dos pueblos unidos por la historia” (Arabako Foru Aldundia. 2003) da oinarria, bost kapitulutan.

La relación entre Arrasate-Mondragón y Aramaio ha sido de siempre, o al menos desde que la historia documentada nos dejó referencias. Si repasamos los archivos y documentos oficiales de los dos pueblos, el conjunto de sucesos adquiere una gran dimensión. Lógico, porque es el reflejo de dos colectivos humanos que limitan geográficamente.

En esta contribución, sin embargo, abordaré un tema concreto. Quiero reflejar, aunque sea de manera rápida, lo que los habitantes de Aramaio y Mondragón sufrieron durante los siglos XIV y XV por las querellas y pleitos entre los denominados parientes mayores. Ese período me parece muy interesante, y aunque ya lo he dado a conocer en otros soportes y publicaciones, quiero dejar mi testimonio también en este rincón. Cada vez estoy más convencido de que los ciudadanos tenemos derecho a conocer nuestro pasado, y que los amantes de la historia debemos tratar de difundir la mayor cantidad de información posible.

En este objetivo, recuperaré lo que escribí en uno de mis libros. "Aramaio y Arrasate. Dos pueblos unidos por la historia / Dos pueblos unidos por la historia" (Diputación Foral de Álava. 2003) en cinco capítulos.

1.- Bañeztarrak eta Gurayatarrak / Los Bañez y los Guraya

2.- Aramaio eta Oñatiko jauntxoak / Los señores de Aramaio y Oñati

3.- Arrasate erretzearen aurrekoak / Previos a la quema de Mondragón

4.- Arrasateko erreketa - La quema de Mondragón

5.- Gorrotoak ez zuen atsedenik izan - El odio no descansó


Arrasate zeharo kixkalita geratzeak ez zituen gorrotoaren txingarrak amatatu, inondik ere ez. Aurrera segitu zuten batzuek eta besteek desenkontruaren zurrunbilo latzean, eta oinazeak Aramaio eta Arrasateko bazterrak bete zituen. Goi jauntxoen arteko ikusiezinak herri xehea ordaindu zuen, eta horrek bi herrietako biztanleen bizitza arruntean modu negatiboan eragin zuen.

El hecho de que Mondragón quedara absolutamente destruido no apagó los rescoldos del odio, ni mucho menos. Unos y otros siguieron adelante en el terribe torbellino del desencuentro, y el dolor llenó los rincones de Aramaio y Mondragón. El pueblo llano pagó la confrontación entre los señores, lo que repercutió negativamente en la vida de los habitantes de ambos pueblos.




 






ILustrazioa: García de Salazar eta Ekain
Argazkia: JMVM


iraila 11, 2023

ARRASATE/ARAMAIO: XIV. eta XV.eko MUGARRI HISTORIKO ODOLTSUAK. SANGRIENTOS HITOS HISTÓRICOS. 4/5


Arrasate eta Aramaioren arteko harremana betikoa izan da, edo behintzat historia dokumentatuak erreferenteak utzi dizkigunetik. Bi herrietako artxibo eta agiri ofizialak arakatuz gero pasadizoen multzoak egundoko tamaina hartzen du. Logikoa, guztiz, elkarren ondoan bizi diren bi giza kolektiboren islapena baita.

Oraingo ekarpen honetan, ordea, gai konkretu batu helduko diot. Aramaio eta Arrasateko biztanleek, XIV eta XV. mendeetan ahaide nagusien liskar eta auzien kariaz jasan zutena azaldu nahi dut, gain giroki bada ere. Oso interesgarria iruditzen zait garai hura, eta sarritan aritu izan naizen arren, txoko honetan ere utzi nahi dut haren testigantza, gero eta konbentzituago bainago hiritarrek beren iragana ezagutzeko eskubidea dutela, eta historia zaleok saiatu behar garela ahalik eta informazio gehien zabaltzen.

Oraingo lantegi honetan nire liburu batean idatzitakoa berreskuratuko dut. “Aramaio eta Arrasate. Historiak lotutako bi herri / Dos pueblos unidos por la historia” (Arabako Foru Aldundia. 2003) da oinarria, bost kapitulutan.

La relación entre Arrasate-Mondragón y Aramaio ha sido de siempre, o al menos desde que la historia documentada nos dejó referencias. Si repasamos los archivos y documentos oficiales de los dos pueblos, el conjunto de sucesos adquiere una gran dimensión. Lógico, porque es el reflejo de dos colectivos humanos que limitan geográficamente.

En esta contribución, sin embargo, abordaré un tema concreto. Quiero reflejar, aunque sea de manera rápida, lo que los habitantes de Aramaio y Mondragón sufrieron durante los siglos XIV y XV por las querellas y pleitos entre los denominados parientes mayores. Ese período me parece muy interesante, y aunque ya lo he dado a conocer en otros soportes y publicaciones, quiero dejar mi testimonio también en este rincón. Cada vez estoy más convencido de que los ciudadanos tenemos derecho a conocer nuestro pasado, y que los amantes de la historia debemos tratar de difundir la mayor cantidad de información posible.

En este objetivo, recuperaré lo que escribí en uno de mis libros. "Aramaio y Arrasate. Historiak lotutako bi herri / Dos pueblos unidos por la historia" (Diputación Foral de Álava. 2003) en cinco capítulos.

1.- Bañeztarrak eta Gurayatarrak / Los Bañez y los Guraya

2.- Aramaio eta Oñatiko jauntxoak / Los señores de Aramaio y Oñati

3.- Arrasate erretzearen aurrekoak / Previos a la quema de Mondragón

4.- Arrasateko erreketa - La quema de Mondragón

5.- Gorrotoak ez zuen atsedenik izan - El odio no tuvo descanso

Arrasate betiko geratu zen historian inprimatua 1448ko sutearekin. Aurrekariek hondamendia iragartzen bazuten ere, urte hartako San Juan eguneko bezperan gertatutakoa beldur eta izu guztien gainetik igaro zen. Eta, gorrotoak piztutako kalapita guztietan gertatzen den bezala, denak izan ziren galtzaileak, herri xehea batez ere.

Mondragón quedó impreso para siempre en la historia con el incendio de 1448. Aunque los precedentes ya predecían un desastre, lo ocurrido en vísperas del día de San Juan de aquel año superó todos los temores y terrores. Y, como ocurre en todos los conflictos provocados por el odio, todas las partes salieron perdiendo, especialmente el pueblo llano.







Ilustrazioa: Lope García de Salazar 

apirila 22, 2023

ARRASATE/ARAMAIO: XIV. eta XV.eko MUGARRI HISTORIKO ODOLTSUAK. SANGRIENTOS HITOS HISTÓRICOS 1/5

 


Arrasate eta Aramaioren arteko harremana betikoa izan da, edo behintzat historia dokumentatuak erreferenteak utzi dizkigunetik. Bi herrietako artxibo eta agiri ofizialak arakatuz gero pasadizoen multzoak egundoko tamaina hartzen du. Logikoa, guztiz, elkarren ondoan bizi diren bi giza kolektiboren islapena baita.

Oraingo ekarpen honetan, ordea, gai konkretu bati helduko diot. Aramaio eta Arrasateko biztanleek, XIV eta XV. mendeetan ahaide nagusien liskar eta auzien kariaz jasan zutena azaldu nahi dut, gain giroki bada ere. Oso interesgarria iruditzen zait garai hura, eta sarritan aritu izan naizen arren, txoko honetan ere utzi nahi dut haren testigantza, gero eta konbentzituago bainago hiritarrek beren iragana ezagutzeko eskubidea dutela, eta historia zaleok saiatu behar garela ahalik eta informazio gehien zabaltzen.

Oraingo lantegi honetan nire liburu batean idatzitakoa berreskuratuko dut. “Aramaio eta Arrasate. Historiak lotutako bi herri / Dos pueblos unidos por la historia” (Arabako Foru Aldundia. 2003) da oinarria, bost kapitulutan.

La relación entre Arrasate-Mondragón y Aramaio ha existido siempre, o al menos desde que la historia documentada nos dejó referencias. Si repasamos los archivos y documentos oficiales de los dos pueblos, el conjunto de sucesos adquiere una gran dimensión. Lógico, porque es el reflejo de dos colectivos humanos que limitan geográficamente.

En esta contribución, sin embargo, abordaré un tema concreto. Quiero reflejar, aunque sea de manera rápida, lo que los habitantes de Aramaio y Mondragón sufrieron durante los siglos XIV y XV  por las querellas y pleitos entre los denominados parientes mayores. Ese período me parece muy interesante, y aunque ya lo he dado a conocer en otros soportes y publicaciones, quiero dejar mi testimonio también en este rincón. Cada vez estoy más convencido de que los ciudadanos tenemos derecho a conocer nuestro pasado, y que los amantes de la historia debemos tratar de difundir la mayor cantidad de información posible.

En este objetivo, recuperaré lo que escribí en uno de mis libros. "Aramaio y Arrasate. Dos pueblos unidos por la historia / Dos pueblos unidos por la historia" (Diputación Foral de Álava. 2003), en cinco capítulos.

1.- Bañeztarrak eta Gurayatarrak / Los Bañez y los Guraya

2.- Aramaio eta Oñatiko jauntxoak / Los señores de Aramaio y Oñati

3.- Arrasate erretzearen aurrekoak / Previos a la quema de Mondragón

4.- Arrasateko erreketa - La quema de Mondragón

5.- Gorrotoak ez zuen atsedenik izan - El odio no tuvo descanso

Bañeztarrak eta gurayatarrak genituen Arrasaten, nolabait laburtzearren ganboarrak eta oñaztarrak ordezkatzen zituztenak. Bi leinu horiengan jar daiteke mendetan Arrasate eta Aramaioko gizarte txikietan jaio, hazi eta ongarritutako gorrotoa.

Los Bañez y los Guraya son las familias o clanes que, por decirlo de manera simple, representaban en Mondragón las facciones gamboina y oñacina. En esos dos grupos reside el odio que nació, creció y se retroalimentó durante siglos en nuestras minúsculas sociedades mondragonesa y aramaiotarra.











 




Ilustrazioa: Lope García de Salazar
Argazkiak: JMVM






martxoa 21, 2012

SALESANDARRAK





Liburuaren aurrealdea
Oso liburu polita iritsi zait eskuetara duela gutxi. Liburu formatuko testu argitaragabea da, tirada murritzekoa, baina sekulako aberastasuna gordetzen duena. “Salesandarrak” du titulua eta Aramaioko “Salesan” baserriko sendiari dago eskainia. Nork eta, sagako kide langile burutsua den Antonio Unzueta fraide karmeldarrak, alegia. Zorionak eta eskerrik asko, Antonio! Zuk bakarrik dakizu zenbat ordu –goxo, seguru baietz!- eman dizkizun liburuaren prestaketak. Merezi izan duela garbi dago. Behintzat, irakurri dudanak gure herriko historia txikiaren bidexketatik gora egitea lagundu dit, eta gainera modu atseginean.

Julian Unzueta, Salesango oraingo ugazaba
Baserriaren historiak XIV. mendera arte eramaten gaitu, eta hori ez da normalean edozeinek esan dezakeena. Are gutxiago, etxeak ez badu bere kideen artean historiaz interesatua izan den inor. Aramaion, zorionez, badira euren iraganari dokumentuen bitartez eutsi dioten baserriak eta horietakoa da Salesan.

XVI. mendeko Domingo Vergara Salezan  eta eguneko Julian Unzueta Etxebarriaren artean “Salesan” baserriko ugazabak gogor aritu izan dira aziendari eusten ez ezik zabaltzen eta sendotzen ere. Ez dakit horregatik izan ote den Antoniok idazkirako hautatutako titulua, ezen “salesandarrak” dira istorioaren protagonista zuzen eta nagusiak. Azpimarratu behar da, Aramaioko historian neurriz nabarmentzen diren kide ugari eman dituela Salesan baserriak eta horiexena da egunera arteko mugarri historikoen meritua.

Aramaioko biztanleek badute liburu honekin non bilatu, mendetan gora joanda erruz ageri diren zehazkizun interesgarriak. Zutabe honi dagokion neurrian, ahaleginak egingo ditut azpimarragarrienak  aletzen eta ezagutarazten.