ROSALIA ORMAETXEA TROJAOLA, ARAMAIOKO EMAGINA

Rosalia 1935ean

Emagina izan zen Aramaion eta gutariko asko haren eskuetan iratzarri ginen bizitzara. Rosalia izena aipatzea nahikoa da –berrogei urtetik beherakoak salbu, noski- aramaioarrek emakume prestu eta langilearen irudia gogoratzeko.

Udal lanetan herriko emagin bezala 1935eko maiatzaren 2an hasi zen, sei ehun pezetako soldatarekin, hiru hilez behin kobratzeko, behin aldia eman ondoren. Titulu ofiziala Valladolideko Unibertsitatean atera zuen, 1934ko abenduaren 18ko data duen diploman irakur daitekeen bezala. Egun batzuk lehenagokoa da, praktikante izateko gaitasuna eskaintzen zion titulua. Garai hartan Rosaliak 27 urte zituen.

Valladolideko ikaskide eta irakasleekin. Hirugarrena ezkerretik, 2gn lerroan

Lanari, ordea, bi hilabete lehenago ekin zion. Eta hori dakigu, lanean hasteaz bat Rosaliak koaderno bat ireki zuelako, atenditzen zituen kasu guztien zehaztasunak jartzeko. Eta lehen erditzearen data, 1935ko martxoaren 8koa da; egun hartan, Saturralde baserriko andreak umetxo bat erditu zuen: Jesus Mari Elexalde, urte batzuk geroago Aramaioko erretore izateaz gain historiegile eta herriko seme kutuna izango zena.

Niri dagokidan apuntea

  

Zenbat erditze izan ziren, 1967ko abuztuaren 19ko azken apuntera arte? Zirkulua ixtearren esan dezaket, azken zerbitzua Paulotxoko baserrian bizi zen Pura Vinagrerentzat izan zela. Gure amei eskainitako laguntzaz jaio ginenon gaineko lehen datuak Rosaliaren koadernotxoetan aurki ditzakegu. Hor dituzue, niri dagozkidanak,  duela 62 urteko irailaren 27an izkiriatuta.

Emaginaren titulu ofiziala

Rosaliak eten egin behar izan zuen bere betebeharra, hain zuzen ere 1937ko martxoan, faxistak Aramaiora sartu zirenean. Baina 1940an herrira itzuli ahal izan zuen, eta lanari berrekin zion, modu ez ofizialean karguari dagokionez, egoera politiko berriak ezabatu baitzuen emaginaren eskubidea. Hala ere, udal agintariak Rosaliaren zerbitzuaren ontasunaz jabetuta, nonbait, irregulartasun administratiboan segitu ahal izan zuen erizainak, harik eta udal kargua berreskuratzea exigitu zuen arte.

Horrela, 1947ko martxoaren 17an, udal praktikantearen ordezko lanetarako lanpostua eskatuz  Rosalía Ormaetxearen eskabidea irakurri zen Udal plenoan eta  korporazioak aho batez onartu zuen Rosaliaren aldeko informeak igarotzea lurraldeko administrazioari. Eta ondorioz, Arabako Osasun Zerbitzuak behin-behingoz ontzat eman zuen eskabidea 1948 ekainaren 18an, une haietan egiten ari zitzaion depurazio-txostenak esango zuenaren zain. Azkenik, 1949ko azaroaren 30ean modu ofizialean izendatu zen Rosalia, Etxe-Laguntza Publikoko Aramaioko Praktikantea.

Historia dokumentuetan jaso behar da, espekulatuko ez bada. Rosalia Ormaetxeak, oharkabean ere, historia apur bat idatzi zuen bere apunteetan. Aramaioar mordo batek jakin dezake apur bat gehiago bere buruaz, Rosaliak utzitako koaderno  horiei esker.

Argazkiak: Maria Jesus Altuna Elexpuruk utzita.

 

 

FELIX ARANO ARRASATEN (1902-1927) Pedro Viteri eta bere ekarpena gogoratuz

 Atal batzuk eskaini nahi dizkiot txoko honetan XX. mendeko Arrasateren garapen integralean zerikusi handia izan zuen maisuari. Eta hori zein izan zen jakin badakigu: Felix Arano. Noski, nik idatzitakoa bakarrik bilduko dut, Aranori buruz gehiago eta zabal idatzi baita, eta nire asmoa “Hots begi danbolina” blogean sail bat irekitzea da, besterik gabe, nire ekarpenekin. Batzuk dagoeneko argitaratuta daude eta beste zenbaitzuk atalez emango ditut.

FELIX ARANO ARRASATEN (1902-1927)

PEDRO VITERI ETA BERE EKARPENA GOGORATUZ

LEHEN BALANTZEA.1903

FELIX ARANO. MAISU ERAGILEA (2tik lehena)

FELIX ARANO. MAISU ERAGILEA (2tik bigarrena)

ARABAKO MAISUAK ARANORENGANA

ARANO MAISUARI OMENALDIA. 1925 

ARANO ARRASATEKO SEMEKOTZAT. 1925

FELIX ARANOREN HERIOTZA. 1929

TERESA GARCIA MAISTRA GOGORATUZ

  ====.====

Pedro Viteri zenari eskainitako monumentuak oso egoera txarrean dagoela salatu izan da berriki, eta hala da. Arrasateko kultura eta hezkuntza-mezenasek gure herrian utzitako ondareren azken aztarnak poliki-poliki desagertzen ari zaizkigun uneotan pentsatu behar dugu, behintzat kontsolamendurako zirrikituren bat utzi behar dugu-eta, haren bitartez ereindako haziak oraindik ere uzta ematen duela, eta altxor inmaterialaren jarioak bizirik segitzen duela.

Aukera izan dudan guztietan defendatu dut hezkuntza sistemaren askatasuna, edozein herriren garapena prestakuntzaren zutabeetan sustatu behar dela konbentzituta. Pedro Viterik horren gisako sentimenduzko erakusleak utzi zituen han eta hemen barreiatuta eta maiz aitortu dut XX. mende osoko eta baita gaur eguneko arrasatear garapenaren sustraietan Viterik ipinitako hazia antzeman daitekeela. Viterik adierazi zuen izpiritutik zuzenean edan zutenak betiko joan baziren ere, haien ondorengoek garbi asko utzi zuten arrastoa arrasatear belaunaldi gazteagoetan, gureganaino iritsiz.  

Aspaldi lurreratu zuten Viteriren obra hoberen adierazten zuen eraikina. Modernitateak bestelako argazkiak behar bide zituen!

Eraikin hartatik igarotako ehundaka arrasatear gazteren izpiritua, ordea, oraindik ere bizirik dagoela esango nuke. Bitez lerro haiek omenaldi txiki bat, Viteri Fundazioaren sorburutik maisu izandako Felix Aranorentzat. Eta, noski, haren lekukotasuna gure egunetaraino heltzerik posible egin duten argazkiko herritarren moduko guztientzat.

Irakaslearekin dauden ikasleak honako hauexek direlakoan nago. Goiko ilaratik hasita eta ezkerretik eskuinera: Luis Ibañez de Opakua “Txomin Txiki”, Ugarte “Goiru”, Jose Letona, Pio Altuna “Txaparro”, Modesto Leibar “Txanpon”, Felix Balanzategi, Roman Etxebarria “Arkauz”, Javier Berezibar “Montxon”, Paco Gonzalez “Listero”, Gregorio Gorosabel, Angel Arana “Txako”, Felipe Abarrategi “Mardo”, Ricardo Herrero, Jose Arizaga “Txanbolin”, Jose Jauregi, Jose Mª Armengou, Berezibar “Montxon”, Damaso Azkoaga “Garbantxo”, Jesus Barrena, Angel Zeziaga, Jesus Trincado, Beltran, Carlos Garro, Juan Etxebarria. Eta maisua, noski, Felix Arano.

 Argazkian Aranoren eskuinean dagoen mutikoa Jesus Trincado da. Beraren gaineko bizitza argitaratu nuen “Bizi izan juat” liburuan, 2000 urtean. Handik ateratzen dut ondoko zatitxoa, hain zuzen ere argitaratu gabe daukadan espainierazko bertsiotik eskuratuta. Trincado 1908an jaio zen eta argazkia atera zutenean 10 urte inguru izango zituen.Trincadok dio:

“De la Escuela Vieja pasamos a la de Txorta, la escuela dirigida por Elías “Txorta” Aspiazu, pero para cuando yo ingresé el nuevo responsable era Francisco Urrutia. No parece que hice ningún progreso notable, pues mi padre habló con D. Félix Arano, de la Escuela Viteri, para que me admitiera en su centro. Don Félix era, sin duda, el profesor más célebre. Nos hacía leer el Quijote de Cervantes, así como las fábulas de Samaniego e Iriarte. Y él se sentaba entre nosotros, como si fuera uno más, al objeto de que todos juntos reflexionáramos sobre las moralejas de aquellas historias. “La zorra y las uvas”, “El burro y el tesoro”, “Los animales con peste”...De todas ellas extraíamos algo positivo, como cuando acusaron al pobre burro de haber extendido la peste, sin haber realizado el interrogatorio indispensable y decisivo al león y la pantera. “¿Vosotros creéis que a los poderosos se les acusa de algo?” preguntaba el agudo Don Félix. 

Supongo que, a fin de evitar disgustos, éste actuaría con prudencia a la hora de utilizar tales métodos de enseñanza, pues los ojos de numerosos vecinos estaban puestos en el maestro liberal, esperando a que algún día diera un patinazo. Tampoco mi padre estaba muy de acuerdo con la metodología de Arano, ya que para él lo mejor era prolongar al máximo mi inocencia respecto al lado oculto de la vida, sabedor de que siempre me quedaría tiempo para hacer fechorías.

En la escuela de Arano, solíamos tener fiesta el jueves de la primera semana en que llegaban las golondrinas. El maestro nos decía que era una razón para estar contentos y dicho día recitábamos cantos y poesías para honrar a la naturaleza. En mi opinión, aquel señor sabio abrió una ventana a la sensibilidad en nuestro interior”(1)

Pedro Viteriren gaineko informazio gehiago:

http://www.euskonews.com/0461zbk/gaia46102eu.html

http://www.euskomedia.org/PDFFondo/05617001.pdf

http://www.euskonews.com/0457zbk/gaia45701es.html

---

(1) “Bizi izan juat” nire liburuaren (2000) erdarazko itzulpen ez argitaratua.

GERRA AURREKO EMAKUME ABERTZALEEI OMENALDIA ARAMAION

Gerra aurreko Aramaioko emakume abertzaleei omenaldia egin zien herriko EAJk 1979ko irailaren 16an. Andra Mari baselizara hurbildu ziren eta egoki prestatutako eginkizunekin nolabaiteko eskerrona azaldu zitzaien,  gerra zibileko ondorio latzak urte luzez pairatu zituzten emakume adoretsu haiei. Ekitaldiaren arlo politikoan Joseba Azkarraga eta Andoni Monforte EAJko parlamentariek hitz egin zieten bertaratutakoei.

Gaurko ekarpentxo honek emakume haiek unetxo batez gure gogoan edukitzeko balio dezake. Lehen argazkian, denak identifikatzerik ez dudala izan aitortuz, ikusten ditugu, eskuinetik hasita: Paula Letamendi (soineko beltz eta zuria) Fernanda Letamendi,Timotea Kortabarria, Antonina Elexpuru –oraindik bizi dena 101 urterekin!- Domeke Elexpuru, Patxike Ayastuy (ume bateaz) Teodosia Salaberri, Angeles Beitia (eskuetan jertse bat daukana) Dominika Ibabe, Felisa Rodero. 

 

Bigarren argazkian, berriz, honakoak azaltzen dira:  Cirilo Mondragon – ekitaldiaren aurkezlea- Miren Ormaetxea, Felipa Etxebarria, Mertxe Mondragon –antolatzaileetariko bat- Margari Ayastuy, Patxi Ayastuy –beste antolatzaile bat- eta Crucita Ayastuy.

 

Egun hartan, etxeko ezkuturen batean urtetan gordetako ondoko dokumentua ere erakutsi zion norbaitek, ikusi nahi izan zuenari. Gerra piztu baino hiru hilabete lehenagoko kuota baten erreziboa da, 

 hain zuzen Aramaioko Emakume Abertzale Batzarena. Ordainduko zuten azkenetarikoa izango zen 1936ko apirileko hura.

 

Aste honetan hogeita hamabi urte beteko dira ekitaldi hura izan zenetik. Han egon ginenok ezin dugu ahaztu bertan bizi izandako emozioa.

GURE MAISUAK GOGORATUZ

Historia finkatzea ezinbesteko ariketa da herrien martxa normaltasunez gara dadin. Gure inguruan gertatzen denari erreparatuz, badirudi historiaren gaineko erredakzioa oso konplexutasun handiko betebeharra dela, han eta hemen burututako astakeria eta gaiztakeriak kontaezinak baitira.

Horregatik txalogarria da, “Gure maisuak gogoratuz” tituluko liburuaren inguruan egin den lana. Eskerron, edonon. Horixe dio, gutxi gora behera, erdal esaera batek eta helburu hori ere eduki dute gogoan aipatu liburuaren egileek, garai bateko memoriak idaztean. Arrasateko Eskola Profesionalean Industri Ofizialtza eta Maisutza 1958-64 tartean ikasi zuten ikasle batzuei egotzi behar zaie meritua, hain liburu eder eta interesgarri eskaintzekoa, alegia.

Anton Elorza, Ramon Urrizalki eta Jose Luis Osinaga adiskideekin minutu batzuk konpartitzea nahikoa izan dut, lantegian jarri duten indarra, ilusioa eta kemena nolakoak izan diren antzemateko. Gauzak interesarekin hartzen direnean emaitza ona izaten da, eta horixe bera gertatu zaie aipatu lagunei: oso ekarpen bikaina erdietsi dute.

Eskola Profesionalak ibilbide emaritsua izan zuen bere sorreratik, lehendik zetorkiona –Biteri Eskola, Aprendiz Eskola- ongi aprobetxatzen jakin zuelarik. Historian kate mailak lotuz burutzen da bidea, eta Eskola Profesionalaren ideiak ongarri bizigarria izan zuen 1943an abian jarri zenetik. Horrexegatik eta eskolatik igarotako irakasle eta ikasleei esker, urtetako lorpen ederraz mintza gaitezke egun.

Liburuaren egileek oroitzapen dokumentala eta animikoa jarri dute dantzan testua osatzeko. Garbi dago bihotzak toki garrantzitsua izan duela haren egituraketan baina beti ere errealitatearen osagarritzat hartuta. Hain funtsezkoa den objetibotasuna dario liburuak, osotasunari kalitatezko maila eskaintzen diona.

Liburuak toki berezia du jada Arrasateko historia txikiaren arasetan. Gure iraganaren arlo bat finkatzen digu xehetasun ugarirekin, eta aukera paregabea eskaintzen du ertzez beteriko ezkutuetan murgil egin dezagun. Oso gustura irakurtzen da, eta –gainera- erreferente gisa erabil daiteke, dituen hainbat datu interesgarriri esker.

“Gure maisuak gogoratuz” dio liburuaren tituluak eta egia esatera, denok izango ginateke maisu atzera begira apur bat gure iragana finkatzen ahaleginduko bagina. Azken finean, izan ginelako izango dira.

DRAGOIAK BATAILOIA

Azken gerra zibilaren sorreratik aste honetan hirurogeita hamabost urte betetzen ari dela, interesgarria iruditu zait Dragoiak Batailoiari buruzko aipamen bat egitea, eskuetaratu zaizkidan argazki batzuk aitzakia hartuta. Erretratuen kalitatea ona ez bada ere, gerra madarikatu hartan euren ilusioa –eta askotan bizitza- erre zuten gizon haien oroipenean baliagarri gerta daitezkeelakoan nago eta bitez, beraz, horretarako.

Gerra zibilak eztanda egin zuenean, Arrasatetik faxistei aurre egiteko atera zirenak, gehien bat, EAJ eta PSOE alderdietako militanteak ziren, edo behintzat hurbilak. Francoren indarrek Arrasate eta Gipuzkoa osoa 1936ko irailean hartu ondoren, batailoiak osatu ziren, estu-estu identifikatuta alderdien programekin, eta Arrasateko sozialista asko –diotenez, 200 bat izatera heldu zen- Dragoiak zeritzan batailoian alistatu ziren. Batailoiko konpainia bat osatu zuten arrasatearrek.

Dragoiak Batailoiak Bizkaiko frontean borrokatu zuen batez ere, eta liskar haietan kide ugari galdu zituen.

Behin diktaduraren garroetatik libratuta, bizirik zirauten gizon haietako batzuk bildu egin ziren Arrasaten bertan, borrokan eroritakoak gogoratzeko. Ordukoak dira bi argazkiak, eta lagun batzuk identifikatu ahal izan ditut. Norbaitek zuzendu nahi balit edota falta den izenen bat eman nahiko balu, eskerrik asko, aldez aurretik.
1.argazkia: Goitik hasita, ezkerretik eskuinerantz: Juan Okina, Avelino Abarrategi; Tomas Ruiz de Alegria, Jose Aperribay, Gabino Aranburu, Eugenio García, Felix Oroiz; Senen Gordejuela, Valentin Tristan, Fermin Arabaolaza, Miguel Mentxaka, Fausto Iturri, Jose Riviere; Carlos Egidazu, Santiago del Valle, Felipe Vitoria eta Serapio Urretxu.
2. argazkia: Goitik hasita, ezkerretik eskuinerantz: Jose Aperribay, Avelino Abarrategi, Gabino Aranburu, Eugenio García, Felix Oroiz, Luis Martinez, Gabino Aranburu, Atilano Ramos, Jose Zeziaga, Bixente Ferrer, Gregorio Azkoaga; Fausto Iturri, Jose Riviere, Teodoro Garcia, Jose Agirrebengoa, Antonio Casado; Serapio Urretxu, Zosimo Olmedo, Francisco “Kiko” Tristan, Luis Balanzategi.

TELLAMENDIKO GURUTZEA BERRIRO ZUTIK 1977an

Uztailaren 17an 34 urte beteko dira Telamendiko gurutzean ekitaldi ederra burutu zela. Hain zuzen, 1977ko egun hartan, aramaixoarrok eta kanpoko jende asko bertaraino igota, 1935etik bailarari begira ageri zen gurutzeari ohore egin zioten. Zer zela-eta?

Gertatu zen, 1977ko urtarrilaren lehenean guardia zibilek gurutzea bere oinetik atera zutela lehergailu baten bitartez. Eta herritarron ekimenez martxoaren 5ean ostera jaso zen bere tokian. Baina berriztapenaren inguruko ekitaldia uztailaren 17an egin zen.

 
Istorioak, diodan bezala, 1935ean du hasiera. Urte hartako abuztuaren 9an idazki bat bidali zuen Jose Mari Azkarraga “Lurgorri”k Udaletxera, beraren eta zenbait auzokideren izenean. Idazkian, Tellamendin gurutze bat jasotzeko baimena eskatzen zuen. Eta, baiezkotan, abuztuaren 25erako iragartzen zuen inaugurazio eta bedeinkapenaren ekitaldia. Horretarako egitarau aproposa planteatzen zion Udalari:

“Goizeko 9´30etan, Meza abestua Andra Mariko baselizan; 11´15etan bedeinkapena Tellamendiko tontorrean; hitzaldiño batekin, “Lurgorri”k berak eskainia; 13etan, bazkaria Andra Mariko zelaian; 16etan Aramaioko ezpata dantzari beteranoek eta gorulariek eskainitako saioa; jarraian, erromeria, ilundu arte”

Bi egun beranduago Udalak onartu egin zuen eskabidea. Une haietan, EAJren zinegotziak 1934ko abuztutik zigortuta zeudenez gero –Kontzertu Ekonomikoaren alde egiteagatik- Alberto Unda zen alkatea, eta zinegotziak Valentin Lasaga eta Juan Bengoa. Idazkaria, berriz, Simon Landa.

Gerra piztu zen 1936an eta Aramaiora ere haize berriak iritsi ziren. Valentin Lasaga alkate zelarik, 1939ko abuztuan Udalak agindu zuen “quitar una placa de la Cruz de Tellamonte escrita en vascuence” Idazkari berria Constancio Fernandez zen.

Plaka hark honela zioen: “AGUR. Belamendiko gurutz deuna. Aretxabaletan egin eta aramayotarrak jasorikua. Zabaldu egizu ibar onetan gizarte pakea eta zoriona. JEL. 1935gko. Irailaren 15n” Plaka Eibarko Peli Larrañagak eskaini zuen. Hain zuzen, Jose Mari Azkarraga eta Peli Larrañaga frankistek 1937an fusilatu zituzten, Larrinagako kartzelan; “Lurgorri” abenduaren 16an eta Peli 17an.

Argitu behar da, 1935ean ezin izan zutela, iragarrita zegoen bezala, eguraldiaren arrazoiengatik gurutzea inauguratu, irailaren 15era arte.

Berrogeita bi urte geroago, 1977ko urtarrilaren lehenean aramaixoarrok gurutzea haizetik ikusi zuten, guardia zibilek lehertuta. Orduko alkateak, Julian Unzueta, atentatu horren gaineko azalpenak eskatu zizkien Legutianoko kuartelekoei. “Bai, gu izan gara” erantzun zitzaion.

Egun hartako udal plenoan, besteak beste, “Gurutzea lehen bait lehen bere tokian berrezartzea” erabaki zen. Hala egin zuen aramaixoar talde batek, martxoaren 5ean.

Inaugurazioa, berriz, uztailaren 14an izan zen. Eguraldi zoragarriak lagun ehundaka lagun bildu ginen, askatasun eta bakearen ikurra izan nahi zuen gurutzeraino.

===========..===========

1. Argazkia: Gurutzea 1935ean ipini zuen lagun taldea: Ormaetxea anaiak (Ramon, Imanol, Benito eta Luziano) Julian Zilaurren, Antonio Plazaola, Zirilo Mondragon, Pedro Juarez, Ignazio Kortabarria eta Jose Mari Azkarraga “Lurgorri”
2. Argazkia: Gurutzea birjasotzen, 1977ko martxoaren 5ean
3. Argazkia: Gurutzea, bi plakarekin.
4. Argazkia: Meza, 1977ko uztailaren 17an

Ez dut lortu ahal izan, guardia zibilek leherkaia ipini zuten unean ateratako argazkirik. 

Jose Mari Azkarraga “Lurgorri”ri buruz gehiago irakurri: http://www.euskomedia.org/PDFAnlt/mono/lurgorri/00005095.pdf

Argazkiak: JMVM

JUANITO VEGA, ARRASATEKO IGERILEKUKO ARDURADUNA

Uztaileko beroak bainu hartzera gonbidatzen gaitu. Dena den, aurrera baino lehen diodan ez naizela oso bainu zalea, ez behintzat hondartzan edo igerilekuetan. Donostian bizi izan nintzen bost urteetan eta Gipuzkoako hiriburuan lanean aritu izan naizen hamaseietan nekez kontatuko zaizkit La Kontxan eginiko dozena erdi bat bainu-aldi.. Eta Uribarri-Ganboako uretan ere –mende erdi luze horien bazterretan- ezagutu nahi nuke zenbat izan diren nire murgilketak! Bi digiturekin nahikoa izango nuke.

Baina ez naiz beti orain bezain lehor zale izan. Izan ziren garaiak, Arrasateko igerilekua ia egunero erabiltzen nuela, uztailean batez ere. UCEMen sasoi onak ziren, 1960 ingurukoak, arrasatear gehienok aprobetxatu genituenak, eskura ipintzen zitzaizkigun abantailez baliatuta. Horietako bat Zaldispeko igerilekua zen, gizakumeontzat bakarrik irekia. Toallan bildutako bainujantzi eta txanoa beso azpian hartuta, murgil egitera zuzentzen ziren gure urratsak, inbidiaz begiratzen ziguten emakumeen amorrurako. Moral hertsiko ondorio ulergaitzak, gaur eguneko begiekin aztertuta!

Eta bainu aldi haietaz oroitzen naizen guztietan, izen propio bat etortzen zait gogora: Juanito Vega. Bera zen gure erreferenterik nagusienetakoa udako hiletan. Juanitoren esku zegoen igerilekuan ordubetetxo bat ala gehixeago aritu ahal izatea... Eta ahaleginak egiten genituen denok gizon haren borondatea irabaztearren.

Gaur txoko honetara ekarri nahi izan dut Juanito Vega, arrasatear askok oroituko baitu oraindik gizon hura, aurten gugandik hogeita hamasei urte betiko joan zena.

Juanito 1917ko abuztuaren 29an jaio zen Arrasaten. Aita Valladolidekoa eta ama nafarra zituen. Guretzat ezagun egiten hasi orduko Unión Cerrajeran ari zen lanean, biltegian. Baina lehen Cometal izeneko burdindegi-enpresan ihardun zuen, hain justu, igerilekuaren atze aldeko eraikinean, gero Eskola Politeknikoa eta gaur egun ospitalea izango zena. Etxebizitza ere lantegiaren ondoan zeukan Juanitok.

Unión Cerrajerak 1948ko uztailaren 24an inauguratu zuen igerilekua baina Juanitok artean Cometalen ziharduen. Beraz, ez zen igerilekuko lehen arduraduna izan. Vega 1951an hasi zen UCEMen beharrean eta orduantxe eskaini zioten udako hileetan igerilekuko ardura bere gain hartzea. Ordudanik eta bere heriotzara arte Juanito izan zen igerilekuko irudi zentrala. Egiazko giza-instituzioa. Iragan ekainean, beraz, Juanito gure udetan orduak markatzen hasi zela hirurogei urte bete dira.

Ziur nago, “piszina”tik igaro ginen denok dugula Juanitorekin gertatutako anekdotaren bat kontatzeko. Nik gaur ez dut niri jazotakorik azalduko, Juanitori berari baino.

UCEMen sartu berria zen, eta artean igerilekura lantegiko gizonak eta langileen semeak bakarrik sar zitezkeenez gero, aurrerantzean bere semeak –Agustin eta Juan Pedro lau urteko bikiak- eraman ahal izango zituela adierazi zitzaion. Sasoiko lehen egunean hara eraman zituen bi semeak, igerian erakutsi ahal izango zielarik. Bikiak uretara sartu zirenean... mutikoek igerian arrainak bezala zekitela ikusi zuen Juanitok. Hura ustekabea! Nola zen posible? Umeak estutu eta aitortu egin zioten, igerilekuaren atze aldeko burdin hesitik salto egiten zutela gauez. Eta igerian ez ezik baita tranpolinetik botatzen ere ederki zekitela erakutsi zioten, ahoa bete hortz geratu zen aitari.

Juanito Vega Arrasateko pertsonaiarik ezagunenetakoa izan genuen mende laurden batez, bere nolakotasunak igerilekuan erakutsi zizkigularik. Izaera bizikoa azalean –haiek ziren errietak!- bihotz handikoa genuen, umeekin -goiko argazkian Edurne Arana bilobarekin ageri da- eta nagusiekin. Bihotzak eztanda egin zion 1975eko urtarrilaren 13an.

Argazkiak: Maritxu Vega