podcast. JOSE LUIS IÑARRA ERRETOREA UDALAITZEN (bideoa. 1971) podcast

PODCAST

Udalaitzen, 1971-10-12

              Jose Luis Iñarra Arrasaten 1941-1976 tartean erretore izandakoa hil zela 35 urte bete ziren iragan urriaren 2an. Hamar egun geroago 40 urte egin ziren, Udalaitzeko gurutzeak bedeinkatu zirela, “Jan da Lo” taldearen eskutik antolatutako zeremonia jendetsu batean.

Egun hartaz ”Jose Luis Iñarra. Mondragoeko parrokua” liburuan (2006) idatzi genuen Eusebio Iñarrak eta biok. Beheko lerroaldeak bertatik atera ditut.

Bestalde, egun hartan Udalaitzeko tontorrean grabatutako irudiak ere jarri ditut, helbide honetan:

http://www.youtube.com/watch?v=PposI5CxjXc

Iñarraren nortasuna hobeto ezagutzeko baliagarriak zaizkigu bi testigantzak.

”Bertsoetarako zaletasuna dela eta, egoki zeritzon guztietan eta modu apalean bazen ere, bere trebezia erakusten zuen lagunen artean. Horren adibidea da, 1971ko urriaren 12an Udalaitzeko tontorrean gurutzeak bedeinkatu zirenekoa da. Angel "Erregetxo" Balzategi eta "Jan da lo" taldearen sortzailearen eta hildako mendigoizaleen oroimenez burutu zeremonian, Iñarrak meza emateaz gain bertsoak ere kantatu zituen:

Mendizaleen kirola au da
mistika baten eredu:
Begiz ikusi, muñez ausnartu

ludiko ainbat edergailu.

Izar ta eguzki, mendi ta baso
izotz, elur ta iristu...
Goiko Jaunaren altasunaren
erakusgarri ditugu.

Gaurko Mez ontan ezin aztu nik
"Erregetxo"-kin batean,
Luis Zabaleta, Pako Azpiazu
illak mendi kirolean
Bata Intxortan, bestea, berriz
joan zitzaigun Gorbean
Orain hiruok lagun ditugu
Jaungoikoaren aurrean.

Iru lagunen mendi kirola
iru lagunen erio-otza,
oiekin nasi artu zuk, Jauna
mendizaleen otoitza.
Gurutz aurrean egiten degu
iru lagunen oroitza
aien antzera, mistika baten
murgil gaitezen bakoitza.

Ona hemen Jauna, gure eskeintza
ogi ta ardo bizigarri,
Zuk gau batean egin zenduen
oparien oroigarri.
Gure eskeintz au biurtuko da

zer aldakuntz arrigarri-

ogia GORPUTZ,

ardoa ODOL 
gure gogo asegarri. 

Udalaitzen, 1971-10-12

Jose Luis Iñarrak hildako hiru mendigoizaleak ezagutzen zituen, eta hiruekin landu zuen adiskidantza. Luis Zabaleta eta Pako Azpiazu mendiko istripuz hil ziren eta Angel Balzategi minbiziz, bere omenezko gurutzea jaso baino hilabete erdi bat lehenago. Iñarrak lagundu zion gaixoaldian eta bere heriotzan honako bertso hauek eskaini zizkion Udalaitzera jai eta igande guztietan igotzen zen lagunari. Gurutzean inprimatu ziren bertsoak:

Jai ta igandero

ez jan ta ez lo-

tontorrik tontor

Udalatx puntaraño-

Orain gorago

Zeru gaillurreraño

igorik dago 
Gure "Erregetxo"

"Udalaitz Zaleak"
taldekideetako batzuekin

Urte hartaz geroztik ere Jose Luis Iñarra, arnas estuka eta neka-neka eginda iritsi arren, Udalaitzeko tontorrera igotzen zen ospakizunetara. 

Eta hildakoenganako oroitzapena eta otoitzaz gain bertsolaritzarako bere artea ere eskaintzen zuen hara bildutakoen aurrean. "Udalaitz Zaleak" taldearekiko Iñarraren atxikimendua erabatekoa izan zen. Areago, taldearen himnoa izatera heldu zen abestia Iñarrari zor zaio, egilea bera ez bada ere. Manuel Lekuonak idatzi zuen bertsoa, Arrasateko erretorearen eskariz”

1976-10-2an hil zen

Jose Luis Iñarrari buruz gehiago jakin nahi duenak jo dezala:

Euskaraz

Gazteleraz

Argazkiak eta bideoa: Eusebio Iñarra

LUIS ARMENGOU ETA JULIO GALARTA, MARGO IRUDI BATEK LOTUTA

Viteri Fundazioko irakaslea izan zen Luis Armengou XX. mendearen hasieran, marrazki eta beste zenbait espezialitate artistikotan. Goi mailako irakasle izateaz gain oso margolari ona zen. Irakaskintzarako zituen dohainetaz gero eta lausotuagoak geratzen ari diren erreferentziaz bakarrik badakigu ere,  Armengouren eskuetatik ateratako arte-lan batzuek ongi adierazten dute egilearen maila. Arrasaten baditugu horietako batzuk eta gaur dakardanak bere istorio txikia badu.

Irudietako baserria Arrasateko Popillo baserria da. Lehen margoa datatua dagoen egunetan hala esaten zitzaion baserriari baina lehenago Ortueta izenarekin ezagutzen zen. Nondik Popillo izena? Jakina den bezala, XIX. mendearen bukaeran bi ola-lantegi ziren Arrasaten –Ziarrola eta Zaldibarkoa- eta azken hori Ortueta baserriaren ondoan zegoen. Bi olek bat egin zuten 1906an Union Cerrajera sortzeko.

Zaldibarko olan Gregorio Agirregabiria Ortueta baserrikoak egiten zuen lan, urtzagintzan. Normala zenez, beltz-beltza eginda ateratzen zen beharretik eta larruzko aurreko mantalarekin erantzi gabe baserrirako bidea hartzen zuen iluntzero. Inguruko umeek ikusten zutenean, “Ointxe jatok popiltto baltza” oihukatzen ei zuten. Diotenez, hortik dator Popilo izena.

Luis Armengouk 1909an margotu zuenean, Tomas Iribecampos Uribe (1884-Etxaburu baserrikoa) eta Josepa Laspiur Irazabal (1884- Angiozarko Gongeta baserrikoa) harrapatu zituen baserrian. Tomas Popillora ezkondu zen, Kandida Agirre Agirregabiriarekin. Eta Josepak baserri hartan egiten zuen lan, Luis Armengouk hilezkortu zuenean.

 

Mende erdi inguru geroago, Juanito Iribecampos Agirrek –Armengouren margo irudia bazela ezagutu zuenean- Julio Galartari enkargatu zion haren kopia bat. Eta gaurko bigarrena dugu. Zuhaitz genealogikoari begira, Juanitoren birraitona izan zen lehen “Popiltto” hura. 

Ortueta baserria, Popillo geroago, egun Roneoko etxeak diren orubean zegoen.  Jabea Villafrancako Kondea zen – Unión Cerrajerako akzionadun inoprtanteenetakoa bihurtuko zena- eta orubea UCEMek erosi zuen, Roneo jartzeko. Toribio Agirre enpresako orduko zuzendari nagusiak Iribecampos sendiari hilabeteko epea eman zion etxea uzteko.

1934ko URRIAREN 5: KRONIKA BAT

Liburu ez argitaratuaren azala

Urriaren 5eko data esanguratsua da Arrasaten. Urteetan gora eginda, 1934an jartzen gara, Urriko Iraultzaren egunean, hain zuzen. Egun hartan Jesus Trincado UGTko kideak esku hartu zuen gertaeretan. Eta berak kontatu zidan bere esperientzia hura, elkarrekin burutu genuen bere biografian. “Bizi izan juat” liburuan (2000) garbi utzi nahi izan zuen bere ikuspuntua. Ondoko lerroetan bere hitzak jartzen ditut, hain zuzen ere liburu haren espainierazko bertsio ez argitaratuan agertzen diren moduan.

“Seis meses más tarde, el 5 de Octubre, ciento diez jóvenes del pueblo fuimos detenidos y llevados al penal de Guadalupe, acusados de tentativa de revolución. El movimiento se veía venir desde la víspera. Yo volvía del cine acompañando a la chica a la que quería convencer para que fuera mi novia.

En el camino nos cruzamos con mi ayudante de la fábrica y otros miembros de UGT. A las seis de la mañana del día siguiente oí las primeras explosiones. Estaban lanzando artefactos hechos a mano desde el tejado de una casa cercana al cuartel de la guardia civil. Fui a la Casa del Pueblo. Para entonces tenían presos a un montón de carlistas a fin de que no cogieran las armas. Antes de llegar a la sede socialista oí un tiro y nada más entrar me encontré con Celestino Uriarte hablando con un compañero acerca de que se le había disparado la escopeta por no saber manejarla. Uriarte puso la escopeta en

mis manos y me envió a la Plaza del Pueblo.

Olarte kalea. San Francisco elizaren ezkerraldean,
Marcelino Orejaren etxea

 Yo no tenía enemigos, o por lo menos eso era lo que creía. Estando en la Plaza, vi a un amigo de los tiempos de la escuela de Txorta, Pedro Azkarraga, dirigiéndose al Círculo, siendo carlista como era. Me acerqué a él y le informé en el portal de la situación del momento. Le aconsejé que se fuera a casa. Y eso fue lo que mi amigo hizo, después de despedirnos con un abrazo. Cuando a las ocho de la mañana enviaron el relevo, me dirigí a la Casa del Pueblo y una vez allí me remitieron junto a otros a detener a Marcelino Oreja, el “jabalí”.

Fui con precaución, pues pensaba que estaría con sus guardaespaldas. Semanas atrás, Oreja había dicho que los de UGT íbamos a comer hierba, y desde entonces las cosas no pintaban muy bien para él. Pero cuál fue nuestra sorpresa cuando lo vimos bajar por las escaleras con su mujer... y casi nos convenció de que era un ángel gordo y sin ningún peligro.

Casa del Pueblo zegoen eraikina

Poco más tarde supe que, junto a Oreja también se encontraban en la secretaría Dagoberto Resusta y Ricardo Azkoaga. El hecho de mezclar a estos dos últimos con el director de la fábrica me causó estupor, pues allí podía ocurrir cualquier cosa. Hablé con Celestino Uriarte y le di razones para no mantener a los tres juntos. Tras escuchar mis palabras Uriarte me ordenó que trasladara a Dagoberto y Ricardo a otro lugar. Justamente iba a hacerlo cuando apareció Juanito Sanverde avisando que desde Vitoria se acercaban tres camiones de soldados.

Alborotados por tal aviso, en la puerta del Trinquete se organizó una especie de representación teatral de resistencia disparatada, y entre algunos volcaron un camión para escudarse tras él y organizar la defensa de la Casa de Pueblo. No se dieron cuenta de que con aquella acción estaban construyendo una ratonera para todos nosotros. Entonces apareció el peligroso fanático, trayéndose con él a los tres detenidos, y preguntó a Celestino:

–¿Qué vamos a hacer con éstos?

–Llévalos de nuevo y...

Celes no sabía nada de estrategia militar, ni siquiera había hecho el servicio militar.

Ante el repugnante crimen, quedé sumido en la desesperación, sin palabras, pues la ola me había pillado en medio de la intervención armada y a pesar de que quise actuar como un hombre, mi esfuerzo no sirvió de nada. Sentí profundamente la muerte de Dagoberto; el recuerdo de Dago me transportaba al día de mi primera comunión, pues fue el autor de la única foto que me hicieron en la celebración.

La muerte de Oreja no me resultó tan dura, ya que siempre había arremetido contra los trabajadores y yo, desde mi afiliación a UGT, no podía aceptar una actitud tan despreciable. El despido de Lafitte había que achacárselo a Oreja. En cambio, al saber que Ricardo Azkoaga había podido escapar, me embargó la alegría. Creo que Azkoaga me apreciaba y, si mal no recuerdo, fue él quien habló bien de mí en el Consejo de Administración diciendo que tenía capacidad para desempeñarnuevas y mejores tareas. Dos muertes y, ante todo, una frustración: estaba claro que el camino de la violencia no nos llevaría a ninguna parte.

Herriko plaza, bere kioskoarekin

Al parecer, aquel desgraciado día de Octubre, y mientras yo hacía guardia, estuvieron vigilándome desde las ventanas y balcones de Erdiko Kale e Iturriotz. Tres personas presentaron denuncia contra mí, diciendo haberme visto armado con un fusil. Uno de ellos, cuyo nombre no voy a citar pero sí diré que quedó exento del servicio militar por ser el único soporte familiar, no sabía distinguir entre un fusil y una escopeta de caza de dos cañones del calibre 12. El segundo, que por entonces era un muchacho, confundió un Mauser y una escopeta.

El tercero era Ignacio Chacón, ingeniero de la fábrica. Era católico y apostólico y nunca hubiera pensado que podría reaccionar tan ciegamente en mi contra. Vino a la cárcel de Guadalupe a preguntarme si cierto plano que habían requisado a alguien del pueblo era obra mía. Al parecer, según el profesor de dibujo, exceptuándome a mí, en el pueblo no había nadie capaz de hacer un plano tan exacto, y eso era lo que quería comprobar. Así las cosas, debido a mi paternidad sobre un plano, algo que nunca pudieron demostrar, me clasificaron entre las nueve personas más peligrosas del pueblo.

Después de aquella descabellada acción del 5 de Octubre, huimos al monte, temerosos de los soldados que llegaban desde Vitoria. Pero al día siguiente, al no contar con infraestructura alguna para resistir, nos entregamos, pues los incidentes se habían desbordado repentinamente.

Antes de enviarnos al fuerte de Guadalupe, nos retuvieron unos días en la cárcel del pueblo. Al mismo tiempo, llevaron al fuerte desde Bilbao a un buen número de presos comunes, con la intención de mezclarlos entre nosotros y hacernos la estancia lo más dura posible”

ROSALIA ORMAETXEA TROJAOLA, ARAMAIOKO EMAGINA

Rosalia 1935ean

Emagina izan zen Aramaion eta gutariko asko haren eskuetan iratzarri ginen bizitzara. Rosalia izena aipatzea nahikoa da –berrogei urtetik beherakoak salbu, noski- aramaioarrek emakume prestu eta langilearen irudia gogoratzeko.

Udal lanetan herriko emagin bezala 1935eko maiatzaren 2an hasi zen, sei ehun pezetako soldatarekin, hiru hilez behin kobratzeko, behin aldia eman ondoren. Titulu ofiziala Valladolideko Unibertsitatean atera zuen, 1934ko abenduaren 18ko data duen diploman irakur daitekeen bezala. Egun batzuk lehenagokoa da, praktikante izateko gaitasuna eskaintzen zion titulua. Garai hartan Rosaliak 27 urte zituen.

Valladolideko ikaskide eta irakasleekin. Hirugarrena ezkerretik, 2gn lerroan

Lanari, ordea, bi hilabete lehenago ekin zion. Eta hori dakigu, lanean hasteaz bat Rosaliak koaderno bat ireki zuelako, atenditzen zituen kasu guztien zehaztasunak jartzeko. Eta lehen erditzearen data, 1935ko martxoaren 8koa da; egun hartan, Saturralde baserriko andreak umetxo bat erditu zuen: Jesus Mari Elexalde, urte batzuk geroago Aramaioko erretore izateaz gain historiegile eta herriko seme kutuna izango zena.

Niri dagokidan apuntea

  

Zenbat erditze izan ziren, 1967ko abuztuaren 19ko azken apuntera arte? Zirkulua ixtearren esan dezaket, azken zerbitzua Paulotxoko baserrian bizi zen Pura Vinagrerentzat izan zela. Gure amei eskainitako laguntzaz jaio ginenon gaineko lehen datuak Rosaliaren koadernotxoetan aurki ditzakegu. Hor dituzue, niri dagozkidanak,  duela 62 urteko irailaren 27an izkiriatuta.

Emaginaren titulu ofiziala

Rosaliak eten egin behar izan zuen bere betebeharra, hain zuzen ere 1937ko martxoan, faxistak Aramaiora sartu zirenean. Baina 1940an herrira itzuli ahal izan zuen, eta lanari berrekin zion, modu ez ofizialean karguari dagokionez, egoera politiko berriak ezabatu baitzuen emaginaren eskubidea. Hala ere, udal agintariak Rosaliaren zerbitzuaren ontasunaz jabetuta, nonbait, irregulartasun administratiboan segitu ahal izan zuen erizainak, harik eta udal kargua berreskuratzea exigitu zuen arte.

Horrela, 1947ko martxoaren 17an, udal praktikantearen ordezko lanetarako lanpostua eskatuz  Rosalía Ormaetxearen eskabidea irakurri zen Udal plenoan eta  korporazioak aho batez onartu zuen Rosaliaren aldeko informeak igarotzea lurraldeko administrazioari. Eta ondorioz, Arabako Osasun Zerbitzuak behin-behingoz ontzat eman zuen eskabidea 1948 ekainaren 18an, une haietan egiten ari zitzaion depurazio-txostenak esango zuenaren zain. Azkenik, 1949ko azaroaren 30ean modu ofizialean izendatu zen Rosalia, Etxe-Laguntza Publikoko Aramaioko Praktikantea.

Historia dokumentuetan jaso behar da, espekulatuko ez bada. Rosalia Ormaetxeak, oharkabean ere, historia apur bat idatzi zuen bere apunteetan. Aramaioar mordo batek jakin dezake apur bat gehiago bere buruaz, Rosaliak utzitako koaderno  horiei esker.

Argazkiak: Maria Jesus Altuna Elexpuruk utzita.

 

 

FELIX ARANO ARRASATEN (1902-1927) Pedro Viteri eta bere ekarpena gogoratuz

 Atal batzuk eskaini nahi dizkiot txoko honetan XX. mendeko Arrasateren garapen integralean zerikusi handia izan zuen maisuari. Eta hori zein izan zen jakin badakigu: Felix Arano. Noski, nik idatzitakoa bakarrik bilduko dut, Aranori buruz gehiago eta zabal idatzi baita, eta nire asmoa “Hots begi danbolina” blogean sail bat irekitzea da, besterik gabe, nire ekarpenekin. Batzuk dagoeneko argitaratuta daude eta beste zenbaitzuk atalez emango ditut.

FELIX ARANO ARRASATEN (1902-1927)

PEDRO VITERI ETA BERE EKARPENA GOGORATUZ

LEHEN BALANTZEA.1903

FELIX ARANO. MAISU ERAGILEA (2tik lehena)

FELIX ARANO. MAISU ERAGILEA (2tik bigarrena)

ARABAKO MAISUAK ARANORENGANA

ARANO MAISUARI OMENALDIA. 1925 

ARANO ARRASATEKO SEMEKOTZAT. 1925

FELIX ARANOREN HERIOTZA. 1929

TERESA GARCIA MAISTRA GOGORATUZ

  ====.====

Pedro Viteri zenari eskainitako monumentuak oso egoera txarrean dagoela salatu izan da berriki, eta hala da. Arrasateko kultura eta hezkuntza-mezenasek gure herrian utzitako ondareren azken aztarnak poliki-poliki desagertzen ari zaizkigun uneotan pentsatu behar dugu, behintzat kontsolamendurako zirrikituren bat utzi behar dugu-eta, haren bitartez ereindako haziak oraindik ere uzta ematen duela, eta altxor inmaterialaren jarioak bizirik segitzen duela.

Aukera izan dudan guztietan defendatu dut hezkuntza sistemaren askatasuna, edozein herriren garapena prestakuntzaren zutabeetan sustatu behar dela konbentzituta. Pedro Viterik horren gisako sentimenduzko erakusleak utzi zituen han eta hemen barreiatuta eta maiz aitortu dut XX. mende osoko eta baita gaur eguneko arrasatear garapenaren sustraietan Viterik ipinitako hazia antzeman daitekeela. Viterik adierazi zuen izpiritutik zuzenean edan zutenak betiko joan baziren ere, haien ondorengoek garbi asko utzi zuten arrastoa arrasatear belaunaldi gazteagoetan, gureganaino iritsiz.  

Aspaldi lurreratu zuten Viteriren obra hoberen adierazten zuen eraikina. Modernitateak bestelako argazkiak behar bide zituen!

Eraikin hartatik igarotako ehundaka arrasatear gazteren izpiritua, ordea, oraindik ere bizirik dagoela esango nuke. Bitez lerro haiek omenaldi txiki bat, Viteri Fundazioaren sorburutik maisu izandako Felix Aranorentzat. Eta, noski, haren lekukotasuna gure egunetaraino heltzerik posible egin duten argazkiko herritarren moduko guztientzat.

Irakaslearekin dauden ikasleak honako hauexek direlakoan nago. Goiko ilaratik hasita eta ezkerretik eskuinera: Luis Ibañez de Opakua “Txomin Txiki”, Ugarte “Goiru”, Jose Letona, Pio Altuna “Txaparro”, Modesto Leibar “Txanpon”, Felix Balanzategi, Roman Etxebarria “Arkauz”, Javier Berezibar “Montxon”, Paco Gonzalez “Listero”, Gregorio Gorosabel, Angel Arana “Txako”, Felipe Abarrategi “Mardo”, Ricardo Herrero, Jose Arizaga “Txanbolin”, Jose Jauregi, Jose Mª Armengou, Berezibar “Montxon”, Damaso Azkoaga “Garbantxo”, Jesus Barrena, Angel Zeziaga, Jesus Trincado, Beltran, Carlos Garro, Juan Etxebarria. Eta maisua, noski, Felix Arano.

 Argazkian Aranoren eskuinean dagoen mutikoa Jesus Trincado da. Beraren gaineko bizitza argitaratu nuen “Bizi izan juat” liburuan, 2000 urtean. Handik ateratzen dut ondoko zatitxoa, hain zuzen ere argitaratu gabe daukadan espainierazko bertsiotik eskuratuta. Trincado 1908an jaio zen eta argazkia atera zutenean 10 urte inguru izango zituen.Trincadok dio:

“De la Escuela Vieja pasamos a la de Txorta, la escuela dirigida por Elías “Txorta” Aspiazu, pero para cuando yo ingresé el nuevo responsable era Francisco Urrutia. No parece que hice ningún progreso notable, pues mi padre habló con D. Félix Arano, de la Escuela Viteri, para que me admitiera en su centro. Don Félix era, sin duda, el profesor más célebre. Nos hacía leer el Quijote de Cervantes, así como las fábulas de Samaniego e Iriarte. Y él se sentaba entre nosotros, como si fuera uno más, al objeto de que todos juntos reflexionáramos sobre las moralejas de aquellas historias. “La zorra y las uvas”, “El burro y el tesoro”, “Los animales con peste”...De todas ellas extraíamos algo positivo, como cuando acusaron al pobre burro de haber extendido la peste, sin haber realizado el interrogatorio indispensable y decisivo al león y la pantera. “¿Vosotros creéis que a los poderosos se les acusa de algo?” preguntaba el agudo Don Félix. 

Supongo que, a fin de evitar disgustos, éste actuaría con prudencia a la hora de utilizar tales métodos de enseñanza, pues los ojos de numerosos vecinos estaban puestos en el maestro liberal, esperando a que algún día diera un patinazo. Tampoco mi padre estaba muy de acuerdo con la metodología de Arano, ya que para él lo mejor era prolongar al máximo mi inocencia respecto al lado oculto de la vida, sabedor de que siempre me quedaría tiempo para hacer fechorías.

En la escuela de Arano, solíamos tener fiesta el jueves de la primera semana en que llegaban las golondrinas. El maestro nos decía que era una razón para estar contentos y dicho día recitábamos cantos y poesías para honrar a la naturaleza. En mi opinión, aquel señor sabio abrió una ventana a la sensibilidad en nuestro interior”(1)

Pedro Viteriren gaineko informazio gehiago:

http://www.euskonews.com/0461zbk/gaia46102eu.html

http://www.euskomedia.org/PDFFondo/05617001.pdf

http://www.euskonews.com/0457zbk/gaia45701es.html

---

(1) “Bizi izan juat” nire liburuaren (2000) erdarazko itzulpen ez argitaratua.

GERRA AURREKO EMAKUME ABERTZALEEI OMENALDIA ARAMAION

Gerra aurreko Aramaioko emakume abertzaleei omenaldia egin zien herriko EAJk 1979ko irailaren 16an. Andra Mari baselizara hurbildu ziren eta egoki prestatutako eginkizunekin nolabaiteko eskerrona azaldu zitzaien,  gerra zibileko ondorio latzak urte luzez pairatu zituzten emakume adoretsu haiei. Ekitaldiaren arlo politikoan Joseba Azkarraga eta Andoni Monforte EAJko parlamentariek hitz egin zieten bertaratutakoei.

Gaurko ekarpentxo honek emakume haiek unetxo batez gure gogoan edukitzeko balio dezake. Lehen argazkian, denak identifikatzerik ez dudala izan aitortuz, ikusten ditugu, eskuinetik hasita: Paula Letamendi (soineko beltz eta zuria) Fernanda Letamendi,Timotea Kortabarria, Antonina Elexpuru –oraindik bizi dena 101 urterekin!- Domeke Elexpuru, Patxike Ayastuy (ume bateaz) Teodosia Salaberri, Angeles Beitia (eskuetan jertse bat daukana) Dominika Ibabe, Felisa Rodero. 

 

Bigarren argazkian, berriz, honakoak azaltzen dira:  Cirilo Mondragon – ekitaldiaren aurkezlea- Miren Ormaetxea, Felipa Etxebarria, Mertxe Mondragon –antolatzaileetariko bat- Margari Ayastuy, Patxi Ayastuy –beste antolatzaile bat- eta Crucita Ayastuy.

 

Egun hartan, etxeko ezkuturen batean urtetan gordetako ondoko dokumentua ere erakutsi zion norbaitek, ikusi nahi izan zuenari. Gerra piztu baino hiru hilabete lehenagoko kuota baten erreziboa da, 

 hain zuzen Aramaioko Emakume Abertzale Batzarena. Ordainduko zuten azkenetarikoa izango zen 1936ko apirileko hura.

 

Aste honetan hogeita hamabi urte beteko dira ekitaldi hura izan zenetik. Han egon ginenok ezin dugu ahaztu bertan bizi izandako emozioa.

GURE MAISUAK GOGORATUZ

Historia finkatzea ezinbesteko ariketa da herrien martxa normaltasunez gara dadin. Gure inguruan gertatzen denari erreparatuz, badirudi historiaren gaineko erredakzioa oso konplexutasun handiko betebeharra dela, han eta hemen burututako astakeria eta gaiztakeriak kontaezinak baitira.

Horregatik txalogarria da, “Gure maisuak gogoratuz” tituluko liburuaren inguruan egin den lana. Eskerron, edonon. Horixe dio, gutxi gora behera, erdal esaera batek eta helburu hori ere eduki dute gogoan aipatu liburuaren egileek, garai bateko memoriak idaztean. Arrasateko Eskola Profesionalean Industri Ofizialtza eta Maisutza 1958-64 tartean ikasi zuten ikasle batzuei egotzi behar zaie meritua, hain liburu eder eta interesgarri eskaintzekoa, alegia.

Anton Elorza, Ramon Urrizalki eta Jose Luis Osinaga adiskideekin minutu batzuk konpartitzea nahikoa izan dut, lantegian jarri duten indarra, ilusioa eta kemena nolakoak izan diren antzemateko. Gauzak interesarekin hartzen direnean emaitza ona izaten da, eta horixe bera gertatu zaie aipatu lagunei: oso ekarpen bikaina erdietsi dute.

Eskola Profesionalak ibilbide emaritsua izan zuen bere sorreratik, lehendik zetorkiona –Biteri Eskola, Aprendiz Eskola- ongi aprobetxatzen jakin zuelarik. Historian kate mailak lotuz burutzen da bidea, eta Eskola Profesionalaren ideiak ongarri bizigarria izan zuen 1943an abian jarri zenetik. Horrexegatik eta eskolatik igarotako irakasle eta ikasleei esker, urtetako lorpen ederraz mintza gaitezke egun.

Liburuaren egileek oroitzapen dokumentala eta animikoa jarri dute dantzan testua osatzeko. Garbi dago bihotzak toki garrantzitsua izan duela haren egituraketan baina beti ere errealitatearen osagarritzat hartuta. Hain funtsezkoa den objetibotasuna dario liburuak, osotasunari kalitatezko maila eskaintzen diona.

Liburuak toki berezia du jada Arrasateko historia txikiaren arasetan. Gure iraganaren arlo bat finkatzen digu xehetasun ugarirekin, eta aukera paregabea eskaintzen du ertzez beteriko ezkutuetan murgil egin dezagun. Oso gustura irakurtzen da, eta –gainera- erreferente gisa erabil daiteke, dituen hainbat datu interesgarriri esker.

“Gure maisuak gogoratuz” dio liburuaren tituluak eta egia esatera, denok izango ginateke maisu atzera begira apur bat gure iragana finkatzen ahaleginduko bagina. Azken finean, izan ginelako izango dira.