MONDRAGON FUTBOL CLUB. 1935. TXAPELDUN

Inoiz idatzi dut futboleko praktika ofiziala etena izan zuela Arrasaten 1926an, eta  zenbait urtetako isiltasunaren ondoren 1934an ostera ekin zitzaion kirolaren inguruko egituraketari, eta urte hartako maiatzaren 25ean bilera izan zen lehengo arduradunen eta ibilbide berriari heldu nahi zioten gazteen artean. Horrela, besteak beste, han zeuden Jose Azkoaga, Jose Letona, Santos Sologaistoa eta Esteban Etxebarria, iragana eta etorkizuna ordezkatuz. 

 

1935eko ekipoa, Maala futbol zelaian (1)

 Club Deportivo Mondragónek, artean Maala futbol zelaiaren kudeatzailea, terrenua espektakulu desberdinetarako alokatzen zuen, batez ere San Juan jaietako zezen plaza eta zirkoren bat jartzeko, eta hortik ateratako diruarekin klubaren mantenu apurra finantzatzen zuen. Bestalde, 1934an bertan, futbol talde bat osatu zuen klubak zenbait gazterekin eta badirudi batzuen kalitatea nahiko altua zela; horren adibidea da 1934ko abuztuan Gasteizen aritu zirela Arrasateko taldearen lau jokalari – aurkitu dudan albisteak ez ditu izenak ematen - Amadeo Gartzia de Salazar Alaveseko entrenatzaile ospetsuaren aginduetara. 

“El domingo hubo una prueba de valores guipuzcoanos. Mondragón a la vista. No sería difícil que dos de los que fueron probados – nos hablan de un medio ala e interior derecha- llegasen pronto a un acuerdo con el Deportivo” 

Handik gutxira, modu ofizialean hasi ziren entrenamenduak Maala futbol zelaian.  Eta futbol taldea itxura hartzen joan zen, zaleen artean ilusioa piztu araziz. Mondragón F.Cren zuzendaritza batzordea osatu zen 1935eko maiatzean, eta lehendakari moduan Florentino Gonzalez Bedia hautatu zuten. Berarekin batera honako hauek zeuden: Jesus Bastida, lehendakari ordea; Eusebio Urrutia, idazkaria; Rufino Azkoaga, idazkari ordea; Esteban Etxebarria kontablea; Fortunato Bedia diruzaina; Rikardo Gorosabel, Roman Fernandez, Balentin Gonzalez, Jose Mari Ansoategi eta Jenaro Ibarra bokalak.

Urte hartan Mondrak txapelketa batean hartu zuen parte, “La Noticia” egunkariak antolatuta. Bergarako barrutiko ekipoak honakoak izan ziren: Eibarko El Gallo, Elgoibarko Amaikak Bat, Bergarako Club Deportivo Vergara eta Arrasateko Mondragón Futbol Club. Zaleek gori-gori jarri zuten norgehiagoketaren giroa eta partidurik gehienak Maalan jokatu ziren.  Futbolak, bestalde, denetarako ematen bide zuen eta, bestela, irakur dezagun ondokoa, “La Voz de Guipúzcoa”ren Arrasateko korrespontsalak idatzia, 1935eko maiatzaren 19ko kronikan: 

“En el diario organizador alguien ha dicho que el C.D.Vergara vencerá hoy al Mondragón F.C “por encima de todo”…  Si es broma puede pasar / y si es invención también/ mas quien haya de arbitrar/ tendrá que hacerlo muy bien.

Al “Gallo” de Eibar lo han colocado ya en plan de gran vencedor del torneo. Y para él es todo el trigo. Nosotros reconocemos su valía pero como también conocemos el poder de los nuestros – el domingo último estuvo a punto de dejarlo sin espolones- la verdad, encontramos un poco prematuro e indigesto darle tanto grano. 

Los árbitros de este torneo prefieren castigar a las mujeres que a los jugadores… Y hemos leído que uno de ellos dedicó sus atenciones el próximo pasado domingo a una joven y simpática señorita, hija de un médico. ¡Claro – pensaría- para nuestra profesión, nada mejor que la amistad de un médico!

 Gertatu zen urte hartako San Juan jaietarako ez ziola Mondrak Maalako futbol zelaia Udalari alokatu nahi izan. Eta Udalak erabaki behar izan zuen jaietan zezenketarik ez antolatzea, nahiz eta zezenetako espektakuluak urteroko egitarauaren oinarria izan ohi zen. Baina futbolak agintzen zuen eta Mondra txapelketa polita egiten ari zen eta ezin zuen zelaia alperrik sakrifikatu. Gauza da txapelketaren amaierara El Gallo eta arrasatearrak berdinduta heldu zirela. Eta finala jokatu behar izan zuten, Maalan, San Juan jaien barruan. Partidua, ordea, atzeratu egin zen… behin eta berriz eta, azkenik,  uztailaren 14an jokatu zen. 

Mondragón F.C-ek 3 El Gallo 2. Bere lehen titulua irabazi zuen, beraz, data hartan Arrasateko ekipoak baina modu ofizioso batean, ez baitzen txapelketa Gipuzkoako Federazioaren babespean eratu. Garaikurra eraman zuten irabazleek… Arrasateko Udalak eskainia. A! Eta “sarrailgileen” hiru golak "Txapas"ek sartu zituen. Eguneko heroia izan zen.  Partiduaren kronikak zioen:

“Ya tenemos en el Club local al campeón del distrito de Vergara. El triunfo conseguido el domingo sobre los eibarreses le da derecho a ocupar ese primer puesto de la clasificación,  con todos los honores.

Poco futbol bueno, pero mucha emoción. Fueron los eibarreses los primeros en marcar y esto ya bien avanzado el segundo tiempo. Diez minutos después, Zabala obtiene el empate y a los pocos momentos el mismo jugador se apunta el segundo tanto.  Una desgraciada intervención de uno de los defensas locales dio origen al segundo gol del “Gallo” que es el nuevo empate. Mondragón ataca con fe buscando la victoria y es Zabala otra vez quien en las postrimerías del “match” aprovechando una buena oportunidad, logra el tercer goal, que definitivamente es el del triunfo.

Los vencedores recibieron en el campo la copa donada por el Ayuntamiento y el entusiasmo de los “hinchas” La alegría por el triunfo alcanzado fue general y se manifestó espléndida durante todo el resto de la jornada. ¡Mondragón, campeón! ¡Hurra!”

1935eko ekipoa, Maala futbol zelaian (1)

(1) Ekipo haren kideak: Panadero, Amozarrain, Aranbarri, Legarre, Egaña, Kinke, Pereira, Putxulu; makurtuta, Guridi, Etxebarria, Pereira (botikina) eta Zabala "Txapas"

Argazkia: JMVM 

ARRASATEKO FUTBOLARI BURUZ GEHIAGO:

FUTBOLA ARRASATEN.ISTORIOAK

TXALEKOREN ASTOA

 

Duela mende luze bateko istoriotxo bat dakart gaur txoko honetara, udal langile batekin jazoa, edo, hobe esanda, bere astoarekin. “Bizi izan juat” liburuan idatzi nuen, Jesus Trincado arrasatearraren ahoan ipiniz, 1910-15 inguruko oroitzapenak zirela eta:

“Angel Txaleko Madinabeitia kale garbitzailearen turutak atera nau nire pentsamenduetatik. Kurtze Txiki, Oxina, San Josepe edota Bedoñatik bertatik ere entzun dezakete horren abisua. Gizontzar bikaina, bere asto-gurdiarekin doa Beheko Portaletik behera, eta kaleetako zikinak ez ezik etxeetako traste zaharrak ere biltzen ditu, zerbitzua eskupekoren batekin eskertzen zaiolarik. “Txaleko”k Tomas Aldape du laguntzaile fina eta hark etxeko hondakinak gurdira botatzen dituen bitartean, Tomasek bere isuskixa-rekin kaleak garbitzen ditu, poliki-poliki. Astelehenetan Azokako bazterrak dituzte helburu, bezperako zikinkeria ur-tutu malguarekin desagerrarazten dutelarik”

Jesus Trincadok berak “Txaleko” marraztu zuen nire libururako, eta kale garbitzailearekin batera Aldape eta astoa ere sartu zituen ilustrazioan. Ez dakigu nola zeritzan astoa. Baina eztabaidagai bilakatu zen gizaraxoa, 1918ko maiatzaren 24ko udal saioan, ondoko apunteetan irakur daitekeen moduan. Angel Madinabeitia udal langileak, besteak beste, soldata igoera eskatu zuen, baina eskariari ez zioten udal agintariek erantzunik eman, hurrengo urteko aurrekontuetan egokitzerik izango ote zen aztertuko zutela erabakiz. Baina arazoa, “Txaleko”ren astoarekin etorri zen:

“Enseguida leí (idazkaria) otra instancia del mismo, renunciando a continuar cuidando el burro, por la subvención que se da de una peseta diaria, por serle imposible al precio actual de los piensos.

El Sr. Inda dijo que, habiendo motivo, procedía elevar la subvención. El Sr. Presidente (Arzamendi) advirtió que habiendo conferenciado con el recurrente, le ha manifestado no poder mantenerlo por menos de 1´50 al día. El Sr. Garay propuso, como vía de ensayo, alimentarlo por administración durante una temporada, y por persona ajena; el Sr. Inda opinó en contra de este sistema que resultaría perjudicial para el erario, volviendo a insistir en que se le dé mayor subvención; el Sr. Arejola-Leyva se extrañó de que venga renunciando al cuidado del burro, cuando en término de un año próximamente, se elevó la subvención desde 0´65 a 1 peseta diaria, y que la forma y redacción del escrito tienen todas las trazas de una imposición, que no debe tolerar el Ayuntamiento, de éste ni de otro empleado, por lo cual es de parecer debe obrarse sin miramientos, por el lado que resulte más ventajoso para los intereses municipales”

Azkenik, ez zirela ados jartzen ikusita, Domingo Arzamendi alkateak mahai gainean utzi zuen eskabidea, zinegotzi bakoitzak bere aldetik asto baten mantenuak zenbat diru suposa zezakeen denboraz ikertu ahal izateko. Bien bitartean, nork elikatu zuen astoa?

Argazkia (Jesus Trincadoren marrazkia): "Bizi izan juat" JMVMen liburuan

ARAMAIORI BURUZKO MUGAKETA LIRIKOA. Ricardo Becerro de Bengoa

Literatura ekoizpen zabala utzi zigun Ricardo Becerro de Bengoa gizakume polifazetikoak. Sarritan ekarri ditut txoko honetara, aramaioar jatorriko arabarraren ekarpeneko adibideak, eta oraindik ere biltegian baditut beste zenbait, aukera izanez gero nire irakurleei hurbildu nahi nizkiekeenak. Gaurko hau, “La Ilustración española y americana” aldizkarian publikatu zuen, 1900eko uztailaren 30ean.  Urte hartako uda denboraldi zaporetsua Aramaion disfrutatu ondoren eman zuen Becerro de Bengoak bere amaren herrian barreneko txangoen berri.

“Muchas mañanas parece que la tierra concluye a nuestros pies, porque la niebla oculta todo el valle y por entre las cumbres de los montes de Oriente, que dan sobre Escoriaza y Arechavaleta, y que parece surgen del medio del Océano, irradian  los hermosos resplandores del luminar del día. El efecto de sus rayos se nota bien pronto, porque la niebla, partiéndose en jirones, pasa rozando las altas y desnudas cimas calcáreas, y como por arte maravilloso se difunde en los límpidos espacios.

Por el sendero asciende un pastor que nos trae abundante riquísima leche cruda y que dejada con su tarraza por algunos minutos entre los helechos y argomas, donde el rocío se está evaporando, adquiere incomparable frescura. Cada excursión nos ocupa luego durante toda la mañana. Nada hay tan interesante como subir a la meseta que forma la cima de la eminente peña de Amboto, fantástica mansión de Doña Urraca, y desde cuyo elevado mirador se goza, en todas las direcciones en que se mire, uno de los panoramas más asombrosos del mundo. Otro día subimos a Tella-Monte, sobre Ibarra, para visitar más arriba la campa de Larrazabal, lugar del Aquelarre de las brujas vascongadas, y la piedra del obispo (Ipisco-arriya) lugar de la batalla entre los vizcaínos y el Obispo de Calahorra, invasor, en la que perecieron éste y los ochandieses, hijos de Amandarro.

Si no escasea el tiempo, el paseo se prolonga por las cimas hasta los estrechos pasos por donde serpea oculto el camino de Santa Agueda, mansión hasta ayer tan animada y hoy entristecida por el crimen contra el eminente Cánovas. Otras veces vamos por Ipurdiotz a los derrumbaderos de las peñas de Echagüe; y si estamos a tiempo, a su afamada romería”

Orain arteko deskribapenak garbi adierazi du Becerro de Bengoak ez zuela hitz egiteagatik hitz egiten. Bazekien zer zen hura guztia, eta Aramaioko bazterretarako bere atxikimendu afektiboak luma bihotzarekin idaztera eramaten bazuen ere, egileak oso ondo ezagutzen zuen Aramaio eta bere ingurua.  Baina idazki haren amaiera, mundiala iruditzen zait.

“Las excursiones a Aranguio, Cruzeta, Monte de Albina, Altos de San Cristóbal, Gureya, Ascoaga, Turrión, Uncilla y Valle del Deva entretienen diversas jornadas. No hay caserío donde no encontremos limpia y abundante mesa; ni revuelta del monte sin frescos manantiales, ni días sin brisa constante en la montaña, ni huertas sin variadas frutas, ni gentes de más sencillo y cariñoso trato; ni hay, en fin, muchos lugares donde el clarete de la Rioja eterificado, limpio y fresco ofrezca al excursionista bálsamo más reparador, ni espíritu mejor inspirador de la oratoria, de la poesía y de la música que estas alturas y este agujero, que todo es a la vez, en admirable disposición artística, el Valle de Aramayona”

Nik ez dakit nola erreakzionatuko den aramaioar arrunta bere herriaren gaineko aurrekoaren gisako mugaketa lirikoa irakurtzean. Nik, behintzat, uhin sideralen bitarteko keinua luzatu diot Becerro de Bengoari, eskerrak emanez, ibilaldian guri gozatu arazteaz gain XIX. mendeko aramaixoarren gogoa marraztu baitu bere idazkiñoan. 

RICARDO BECERRO DE BENGOA ETA ARAMAIO

BECERRO DE BENGOA ARAMAIOZ MAITEMINDUA

https://txemax3.blogspot.com/2012/07/becerro-de-bengoa-aramaioz-maitemindua.html

ARAMAIO, BECERRO DE BENGOAREN DESKRIBAPENEAN (3tik/1)

https://txemax3.blogspot.com/2013/01/aramaio-becerro-de-bengoaren.html

ARAMAIO, BECERRO DE BENGOAREN DESKRIBAPENEAN (3tik/2)

https://txemax3.blogspot.com/2013/02/aramaio-becerro-de-bengoaren.html

ARAMAIO, BECERRO DE BENGOAREN DESKRIBAPENEAN (3. 3tik)

https://txemax3.blogspot.com/2013/03/aramaio-becerro-de-bengoaren.html

 

RICARDO BECERRO BENGOA, ARAMAION 1900an

https://txemax3.blogspot.com/2011/05/ricardo-becerro-bengoa-aramaion-1900an.html

 

ARRIOLAKO NESKAK, BECERRO DE BENGOAK MARRAZTUTA

https://txemax3.blogspot.com/2019/01/arriolako-neskak-becerro-de-bengoak.html

 

SOLA HERRIA KUBAN

Sola sendiak Kuban utzitako arrastoari buruz behin baino gehiagotan aritu naiz txoko honetan. Eta gaur gaira itzultzen naiz, Kubako lagun batek aukera eman baitit, Karibeko uhartean argitaratu berri duen liburu eder baten aitzakiaz. “Sola en la memoria histórica de Cuba” du izenburua Eduardo Pascual Miranda Valdesek berak idatzi eta bidali didan liburuak. Biziki estimatu diot.

Idatzi nuen 2014an:

“Sola-Iradi sendiak bere adarrak hedatu zituen Kubako gizartean, negozioetan, administrazio publikoan eta lanbide liberaletan. Agian ospetsuena José Sixto de Sola Bobadilla (1888- 1916) izan zen, kazetari eta legegizona, errepublikazale kubatar amorratua, “Cuba Contemporánea”  aldizkariaren sortzailea. Leopoldo Sola Iradiren semea zen; beraz, Francisco Sola Nanclaresen biloba. Jose Sixto, zortzi urterekin, Arrasatera ekarri zuten (1) aitona-amonaren etxera – ordurako aitona hila zen-  berezko bere osasun makaletik Europako medikuekin suspertuko ote zen esperantzan”

 Erreferentzia ematearren gogora dezadan, Francisco Sola Nanclares arrasatearra abokatua zela eta Karibeko uhartean egin zuela karrera lege gizon bezala eta azukre ustiaketan. Kuban ezkondu zen Maria Iradirekin eta XIX. mendearen bigarren erdialdean Arrasatera itzuli zen. Francisco Sola izango da, Arrasaten Sola Jauregia bezala ezagutu dugun eraikina egin zuena, 1868an.

Jose Sixto Sola Bobadilla, beraz, aitonaren etxean egon zen Arrasaten artean umea zela, eta Karibera itzultzean egundoko karrera loratsua burutu zuen. Pentsalari eta Kubako independentziaren zalea zen. Honela dio Solak “Cuba contemporánea” aldizkariaren  bere idazki batean, 1916an:

“Como yo soy hijo de Cuba republicana, como lo eres tú, como lo somos todos los de la Revista… porque en la repúbica y no en la colonia hemos formado realmente nuestros cerebros de hombres…”

Baina gaurkoa ez doa Jose Sixtoren ingurutik, bere anaia Frantziskoren aldera baizik. Eta arrazoia honako hauxe da: Frantziskok eman zion sendiaren izena Kubako bazter bati, eta bertan hazi zen herri berri bat.

Frantzisko Jose Sola Bobadilla La Habanan jaio zen 1884ko maiatzaren 15ean eta ingenieritza zibila ikasi zuen New Yorken eta La Habanako Unibertsitatean. Hamaika lantegi desberdinetan aritu zen, gehien bat erakunde publikoetan, Kubako gobernurako eta baita La Habanako udalerako ere. Horrezaz gain, 1920an Central Sixto Sugar Companyren sortzaile eta lehendakaria izan zen.

Solako tren geltokia 1925ean

Azken enpresa horren sortzaile nagusia izan zen, beste anai batekin: Leopoldo. Biek Charles Richard Burford ifarramerikarrari erosi zizkioten, Sierra de Cubitas izeneko lurraldean, Camagüey probintzian. Lurralde hartan 1917an altxamendu armatua izan zen, batez ere ifarramerikar lur jabeen kontra eta horren ondorioz etorri zen aipatu Burford jaunari Frantzisko Solak lurrak erosi izana.

Eta ordudanik toki hari Sola deitura eman zitzaion. Terreno haietatik ferrokarrila igaroarazi zen, Sola herria Camagüey hiriburuarekin lotzen zuena, eta hortik La Habanara. Horrek guztiak balio erantsi handia eman zion tokiari. Horrela, Frantzisko Sola Bobadillak terrenoak erosi zizkion 1919an Burfordi, hirurogei hektarea inguru. Eta bertan, urte hartako maiatzaren 26an, Sola herria jaioarazi zuen. Bertan ziren kainaberategiak Burford ifarramerikarraren kudeaketan utzi zituen Solak.  Hektarea berriak birplantatu ziren kainaberarekin eta aurki  merkatal-bizitza hasi zen, telefono, farmazia eta bi medikurekin.

Eduardo Pascual Mirandaren liburuan irakur dezakegu:        

“Los hermanos Leopoldo y Francisco José de Sola y Bobadilla fueron los socios comerciales del proyecto de la Compañía Azucarera Central Sixto siguiendo la tradición azucarera de su abuelo (1) El proyecto se pensó realizar en el kilómetro 115 del ferrocarril del Norte de Cuba, región correspondiente al actual poblado de Sola. Estuvo motivado fundamentalmente por la conclusión del tramo del Ferrocarril del Norte de Cuba entre Morón y Nuevitas en 1919, y la compra de terrenos del dueño del proyecteo Francisco José de Sola y Bobadilla a Mr. Charles Burford el 9 de mayo de 1919 para la construcción de un central azucarero”

Eta geroago azaltzen du:

“En sus inicios el proyecto se llamó Sola, por los apellidos de los socios comerciales, pero luego Francisco José de Sola decidió nombrarlo Sixto en honor a su hermano el Dr. José Sixto de Sola y Bobadilla, abogado y personalidad de ámbito nacional, fallecido el 6 de febrero de 1916”

Begira nondik, Kuban ere Arrasaterekin lotuta dagoen toki bat dugu. Karibeko harribitxia bisitatzen duen interesatuak badaki, beraz.

                                     

           (1)   Frantzisko Sola Nanclares arrasatearrari buruz ari da.

  GEHIAGO ARRASATEKO SALA SENDIARI BURUZ

https://txemax3.blogspot.com/2018/12/arrasateko-solatarren-jauregia-1868an.html

                              KUBAKO SOLARI BURUZKO BIDEOA

https://www.tvcamaguey.icrt.cu/es/noticias-de-camaguey/sociedad/sola-cien-anos-en-tierras-rojas

Argazkiak: "Sola en la memoria histórica de Cuba" liburuan

Bideoa: Camagüey TV