Arrasateko historian emakume gutxi
izango da, Albina Madinabeitiaren ospe mailara iritsi direnak. Estatu osora
irradiatu zuen biolin jole handiak bere kalitatea gazte-gaztetatik, eta oso
ekarpen baliotsua izan zen arrasatearrarena. Denboraren joanak erdi estali
dizkigu Albinaren lorpenak eta emakume aparta izan zelako iruditu zait egokia
dela – agian justiziakoa dela esan beharko nuke- txoko honetan toki bat ematea
gure herrikidearen ibilbide artistikoari.
 |
| Albina Madinabeitia, 1977an |
Ekin diot Albina Madinabeitiaren gaineko bizitzaren zertzeladak
eskaintzeari, Arrasateko
emakume honen ibilbide artistikoa irakurleei
hurbiltzearren. Honako hauek dira kapituluak:
Aurrekoan 1926an Gasteizen
izandako Eusko Ikaskuntzaren Kongresuan utzi genuen Albina Madinabeitia. Gertatu zen, Eusko
Ikaskuntzaren Kongresuaren barruan Jose Mardones baxu liriko arabarraren
ekitaldia zegoela iragarrita uztailaren 30erako. Baina kantari arabarra gaixotu
egin zen eta ezin izan zuen abestu. Haren ordez eta 26ko arrakasta ikusita,
Kongresuaren arduradunek Albina Madinabeitiarekin ordezkatu zuten abeslari
ospetsua, berriz ere Nuevo Teatro antzokian. Kontzertu hartan, denborarekin konposagile entzutetsua izango
genuen Luis Aranburu gazte gasteiztarraren esku hartzea programatu zen,
pianoan. Kontzertu haren
gainean, “La Libertad”eko kritikoak honela idatzi zuen:
“Podíamos dar
cuenta a los lectores diciendo sencillamente: Véase, con una poderosa lente de
aumento, la reseña del concierto anterior” Las ovaciones estruendosas y
reiteradas hicieron salir hasta tres veces al palco escénico a ambas artistas.
Albina Madinaveitia correspondió con largura bisando con el Preludio y Allegro
de Paganini-Kreisler, en una interpretación que fue sencillamente un portento.
Tal ovación se hizo que hubieron de añadir al improvisado programa la Gran Jota
Aragonesa, de Sarasate, que colmó el entusiasmo del público en una salva de
aplausos indescriptible, y con ello finalizaron las hermosas fiestas musicales
del IV Congreso de Estudios Vascos” (1)
Publikoaren aurreko Albinaren lehen hastapen
artistikoak Eibarren eman zituela ikusi dugu, oso hurbil baitzuen bihotzean
hiri armagilea. Albinak berak azaldu zidan ondoko datua:
 |
| Albina Madinabeitia, 1927an |
“Sarasate Saria eman zidatenean, nire herrian
baino ongietorri hobea Eibarren egin zidaten. Ziriako Agirre hango medikua
laguna genuen etxean eta urtero joaten nintzen hara. Afalostean biolina jo
behar izaten nuen eta azkenean balkoira irteten nintzen handik jotzen jarraitzeko.
Balkoipean jende asko biltzen zen nire musika entzuteko.
Arrasaten, aldiz, jendeak ez ninduen
ezagutzen. Behin, hamazortziren bat urte izango nituen, enparantzan dantzan ari
nintzen eta orkestra jotzen ari zen musikaz zerbait esan nuen, eta nire alboan
zegoen batek bota zidan: “Ezjakina! Musikari buruzko ideiarik ez… eta iritziak
eman behar!” (2)
Madrilen ari zen Goi Kontserbatorian,
kontzertuak ematen zituen noizean behin eta kritika espezializatuak loreak
eskaintzen zizkion, ugari. Esaterako, Madrileko “Club Femenino” aristokratikoan
izan zuen arrasatearrak agerraldi artistiko berri bat 1927ko maiatzaren 12an,
eta ABC egunkariak “Tirana” titulua eskaini zion Albinari biharamuneko kronikan. Irakur dezagun, oker
ez gaitezen:
“Es Albina
Madinaveitia una tirana del violín; una tirana porque hace de él lo que quiere;
y solo quiere cosas buenas, exquisiteces artísticas, evocaciones de
grandilocuencia violinística. Una tarde oímos por la Radio un recital de
violín. ¡Qué bien sonaba aquel instrumento! ¡Qué bella dicción la que imponían
unas expertísimas manos! y ¡Qué cálido espíritu el que palpitaba en lo
que oíamos, dictado por Mozart, Mendelshon, Sarasate y Kreisler! La ejecutante
era Albina Madinaveitia, joven también, artista de corazón.
Es una
lindísima muchacha vasca, una “neska” que deslumbra con la sonoridad del
violín. Diríase, en algunos momentos, que quien toca es su maestro; pero no, el
ilustre Fernández Bordas está en el salón y se muestra orgulloso de su
discípula, primer premio del Conservatorio. En fin, interpreta a Sarasate en
los “Aires bohemios” con tanta gracia y perfección tanta, que el maestro Turina
se abstiene de llamar “el indispensable Sarasate” al glorioso violinista
navarro”
Kausaren bat edo besteren aldeko kontzertuak
eskaini zituen arrasatearrak Eibarren eta, nolabaiteko eskerrona azaltzearren,
omenaldia prestatu zioten Albinari hiri hartan. 1927ko ekainaren 21ean izan zen
jai artistikoa Salon Teatro zeritzanean eta Albinaz gain tokiko beste artista
batzuek ere hartu zuten parte. Krisi ekonomikoak Gipuzkoa astintzen zuen arren,
Eibarreko lagunak – San Juan jaien bezperetan- animatu egin ziren, Madinabeitia
omendu eta, jakina, kontzertu benefiko berri bat eratzera. Eta arrakastatsua
gertatu zen jaia. “La Voz de Guipúzcoa”ren ekainaren 22ko edizioan honela
zioen:
“El Salón Teatro se llenó por completo,
demostrando una vez más los eibarreses que si contraemos deudas sabemos liquidarlas, como ha sucedido con Albina
Madinaveitia, que ha correspondido a todas las invitaciones que le han hecho
hasta ahora, gratuitamente. Era, pues, justo este homenaje organizado por el
Casino de la Amistad. Con ello los eibarreses tienen abierta la puerta de la
señorita Madinaveitia.
A las ocho y media recorrió la Banda
municipal las principales calles de la población,
tocando un alegre pasodoble,
y para las nueve el salón se llenó por completo. El palco del Ayuntamiento fue
ocupado por el alcalde, señor Anitua, el concejal señor Oyarzábal, y el delegado
gubernativo señor Tapia. En otros palcos vimos a don Ricardo Azcoaga con su
bella y distinguida señora, a los padres y tíos de la violinista Albina, a los
señores Resusta, Añíbarro y otros cuantos mondragoneses”
Ikusten denez, Unión Cerrajeraren ordezkaritza
toki nabarmenean eseri zuten. Rikardo
 |
Cruz Madinabeitia, osaba
|
Azkoaga, Jose Añibarro eta abar oso Albina zaleak izan ziren
hasiera-hasieratik, eta gero ikusiko dugun bezala, harreman horrek ahalbidetu
zuen Albinak Unión Cerrajeraren instalazio industrialetan kontzertu ematea,
1948an, Madrilgo Ganbara Orkestrarekin, Ataulfo Argentaren zuzendaritzapean.
Baina itzul gaitezen 1927ko kontzertu hartaraino, kronikak zekarrena irakurtzen:
“Entre vítores y aclamaciones aparece
luego la gran violinista mondragonesa, en compañía de Juanito Guisasola, quien
la acompaña a piano como él solo puede acompañarla. Albina ejecutó en primer
lugar el famoso “Avemaría” de Schubert de una manera tan sentimental que al
final recibió una ovación tan cerrada que a su madre, que se hallaba a mi lado,
se le saltaron las lágrimas. Repitió con “Und Allegro” de Pugnani Kreisler, de
gran ejecución y dificultad, recibiendo otra ovación. Uno de los espectadores,
entusiasmado, exclamó: !A eso se llama ejecutar!
En la segunda parte la señorita Madinaveitia
ejecutó “Perpetuen mobile” de Kies y la “Danza de Dorac” de Kreisler, de mucha
ejecución y dificilísimas. Finalmente, interpretó el “Capricho XIII” de
Paganini-Kreisler y el “Zapateado” de
Sarasate, gustando extraordinariamente, sobre todo la segunda composición. Y
como la gente no cesaba de aplaudir, s epresentó Albina con las sesenta niñas
del coro alrededor, con ramilletes de flores, y ejecutó la gran “Jota navarra”
de Sarasate, en forma tal que ni su autor hubiera mejorado. Al final sonó una
ovación delirante y prolongada. Las niñas del coro cubrieron de flores a Albina
y con esto terminó la función.
Los padres y los tíos de la violinista me
rogaron que en su nombre dé las más expresivas gracias al Ayuntamiento, al
Casino de la Amistad, Comité Protuberculosos, Banda Municipal, orquesta Bretón,
a los propietarios del salón y a todas cuantas personas asistieron a la función
y rindieron homenaje a Albina. Ésta se brindó a participar en cualquier función
de carácter benéfico que roganicen los eibarreses antes de ir al extranjero.
Albina y sus familiares se hospedaron en casa del popular médico don Ciriaco
Aguirre”
Deia egunkarirako elkarrizketa 1977an egin
nionean, Albina Madinabeitiaren etxeko egon gelaren horma batean Flores
Kaperotxipiren margo lan bat ikusten zen, “a la niña prodigio que no fue
profeta en su tierra” eskaintzarekin. Hori zela eta, galdetu nion Albinari
profeta izan ote daitekeen nor beraren lurraldean, eta honela erantzun zidan:
“Oso zaila da. NI behintzat ez naiz izan.
Baina orduko kultura ez zela gaurkoa izan behar dugu gogoan. Behin nire amaren
lagun batek, eskuetan biolina zeraman itsu batekin egin zuen topo kalean.
Korrika nire amarengana joan eta esan zion: “Ene, Kandida, zer erakutsi behar
diozue neskatilari?... itsu bat ikusi dut biolina jotzen ari…”
Madrilera itzuli zen hurrengo ikasturterako,
eta klaseekin ez ezik gainerako konpromisoei ere heldu behar izan zien,
kontzertuak eta abar. Abar horretan sartzen dut Albinak Madrileko Emisoras de
Unión Radio katearekikoa, zuzeneko kontzertuak eskainiz uhinen bidez. Oso ondo
zetozkion emanaldi haiek arrasatearrari, entzuleria biderkatu egiten
baitzitzaion, Madinabeitiaren izena tokirik urrutienetaraino irisaraziz.
Madrilen Goi Kontserbatorian Fernandez
Bordasen zuzendaritzapean segitu zuen klaseak hartzen. Noski, noizean behin
kontzertuak eskaintzen zituen Albinak eta horietako bat 1928ko martxoaren 19an
eman zuen espainiar hiriburuko Musika Jauregian. ABC egunkariarena da ondoko
erreseña, martxoaren 21ean argitaratua:
“Albina
esplendió con su técnica fácil y el sentimiento que hace palpitar en cuanto
interpreta. El concierto de Wienawsky, que cuando no es acompañado por orquesta
requiere más acentuada sonoridad pianística en determinados pasajes, fue
testimonio de lo mucho que vale la artista. El minué de Mozart obtuvo en ella
toda la elegancia y gracia que fue revestido por su autor. Alardes de
virtuosismo, en una ejecución impecable, los tuvo al interpretar a Paganini,
Riez y Pugnani, y para ellos tuvo cálidas alabanzas y aplausos fervorosos el
auditorio, que reconoció a la bella mondragonesa una segura gloria del arte
violinístico del porvenir”
Kontzertuak biderkatzen ari zitzaizkion
Albinari, bai Madrilen eta baita espainiar hiriburutik kanpo ere. Gasteizera
itzuli zen, 1928ko apirilean, eta hil haren 27an, Nuevo Teatroko eszenategira
atera zen, kasu hartan Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin batera. Taldea 1922an
sortu zen eta Bilbotik at ematen zuen lehen kontzertua izan zen, Vladimir
Golchsmann zuzendariarekin. Egitarauan Wagner, Falla, Beethoven eta Von
Weber-en obrak ageri ziren. “El Heraldo Alavés”en idatzi zuen Victor Espinos musika kritikoak
apirilaren 30ean eta zioen:
“Hemos tenido, pues, la fortuna de asistir al
“bautismo de fuego” de una pléyade de conbatientes por el ideal… Y porque nada
faltase en esta primera salida, espíritus femeninos comprensivos y despiertos
han seguido de cerca la expedición, con un sentido de solidaridad de que sólo
son capaces las inspiratrices o las musas.
Y, al terminar, como un resumen del anterior
pensamiento, el ave parleruela de Mondragón, Albina Madinaveitia, ha puesto su
arte excelso y su gentilísima y dulce feminidad… Y hemos subrayado con un
aplauso cálido este precioso sonido y esta técnica primorosa y este sentimiento
siempre distinguido del violín mago…”
Argazkiak: JMVM
(1) La
Libertad (1926-07-31)