%20MOnterron.jpg)
Monterrongo Kondearen eskua luzea izan zen Arrasaten mendetan. Apunte batzuk eman ditut blog honetan sendi haren gain eta gaiak askoz gehiagorako ematen du. Ziur nago kondeen artxiboan arakatuz gero Arrasateko historia aberasteko materiala jaso daitekeela. Ia inor animatzen den. Oraingoan bitxikeria bat dakart, udal aktetan aurkitu dudana. Bada hori, kondetzak eragindako morrontza-sentimenduak markatu egin zuela herritarren bizimodua. Ikus dezagun:
1950eko abenduaren 6 zen,
San Nikólas eguna. Udal bilera izan zuten udaletxean eta bertara Santiago
Bastida “Xagu” alkatea eta Jose Azkoaga, Jose Berezibar, Bixente Gonzalez,
Balendin Gonzalez, Antonio Balerdi, Mariano Azkarate eta Jose Mari Ezkurra zinegotziak
azaldu ziren. Felix Landa zen interbentorea eta Prudentzio Iraeta
idazkaria. Gai zerrendako lehen puntuei buruz erabakita, Balerdi zinegotziak
alde egin zuen. Zetorrenaren gaineko bere iritzia ez ematearren? Auskalo! Gauza
da, alkateak ondoko informazioa eman zuela:
“…que por los señores
Condes de Monterron, Marqueses de Garcillán y de Monroy (1), ha sido solicitada
la rehabilitación de los títulos de Duque de Villafranca y Duque de Palagonia,
ambos con Grandeza de España…
su sentir unánime sobre la gran complacencia con que esta Villa vería la concesión de la gracia solicitada por los Condes de Monterrón… y por lo que antecede vería con sumo agrado las rehabilitaciones solicitadas y muy especialmente el cambio de denominación que se pide del Título de Duque de Palagonia por el de Duque de Mondragón o Duque de Mondragón de Guipúzcoa, lo cual sería un lazo más entre esta Villa y la Casa de Monterrón, tan unidas a través de los siglos, y serviría para dejar bien patente en todos los lugares del mundo en que, sin duda muy dignamente, fuera ostentado tal Ducado…”
Eskabideari laguntzen
zion Arrasate herriarekiko kondeen balizko ekarpenen zerrendak, eta horietako
batzuk aldatu nahi ditut hona, edozein gairen gaineko perspektibaren angelua
desberdina izan daitekeela birfroga dezagun.
Konde desberdinen
aipamena egiten zuen Udalak, eta bereziki Santiago Elias Aranguren, 1816an
eraildako konde eta karguan herriko alkatea nabarmentzen zuen. Halaber, Manuel
María Aranguren, Mateo Nikolas Aranguren, Iban Aranguren eta abarren aldeko
nolakotasunak azpimarratzen zituen.
“La villa de Mondragón
se ha visto honrada con la visita de los más egregios personajes españoles y
extranjeros, gracias a los Condes de Monterrón que en su Palacio han recibido a
los Reyes Don Felipe IV, Don Felipe V, Fernando VII y la Reina Gobernadora
Isabel II, el Rey de Toscania y de Etruria, y recientemente a
S.S.E.E El Jefe del Estado y Señora y destacados miembros de su Gobierno, el 2
de agosto de 1949 (2)"
Eta orduko kondeen
“ontasunak” zerrendatzen zituen Udalak, besteak beste:
“… con empeño poco
usual han restaurado el Palacio de los desperfectos que sufrió durante la
Guerra de Liberación, en la que fue objeto de repetidos bombardeos y requisado
primeramente para oficinas del Partido comunista, y más tarde puesto por sus
dueños al servicio del Ejército Nacional y ha continuado la tradición de sus
antepasados
… Atentos
en todo momento a todo lo que sea de provecho para la
Villa… Con su ayuda económica contribuyen al sostenimiento del Santo Hospital y
Casa de Misericordia, del Colegio de San José y de las demás obras benéficas de
la Villa”
Zergatik hartu zuen
Udalak erabakia? Garbi dago: euren etxean Francoren bisita jasotzen zutenen
eskabideari ezin zioten ezetzik eman, nahiz eta gauzak ez ziren hain garbiak.
Baziren Udaletxean beste modu batez pentsatzen zutenak… baina ezin zuten euren
burua arriskatu. Ziur nago, udalaren erabakia hartzeko idazkia kondeen eskuak
berak prestatu zuela.
Monterrongo
kondeei feudalismoaren estiloa egotz zekiekeela idatzi nuen aspaldi txoko
honetarako. Izan zen zinegotzi zintzo bat, Jose Mari Uranga, kondeen
jarrera deitoratu eta salatu zuena, Udaletxera iritsi zen lehen unetik.
Eta “Jose Luis Iñarra.
Mondragoeko parrokua”(2006. Josemari Velez de Mendizabal-Eusebio Iñarra)
liburuan azaltzen genuen, kondeek banku bat zutela parrokiako lehen lerroan
euren izenarekin eta eurentzat bakarrik. 1953an, parrokian obrak egin zirenean,
bankua erabilpen publikokoa bilakatu zuen parrokoak. Konde andreak – Maria
Rosario Aranguren- eskutitz bat bidali zion parrokoari bere eskubideak
aldarrikatuz. Eta Iñarrak erantzun zion:
“Enterado del
contenido de aquélla, renuevo mi postura de siempre, aún a pesar de que ciertas
aseveraciones y el tono general de la carta me hayan dejado desconcertado y
descorazonado. Sobre la posesión, derechos etc. del banco, no creo sea la cosa
tan evidente. Tengo noticias de que ni el Obispo de Vitoria ni mi predecesor
Sr. Arín (q.e.g.e) opinaban así, al menos en el mes de julio de 1915. Yo mucho
le agradecería que demostrara sus pretendidos derechos, no a las
“ilarriak”, hoy proscritas, sino al banco
Si Vd. se debe a su
descendencia y debe velar por los intereses y derechos de la Casa Monterrón – y
ello me parece bien- tampoco debo yo tirar la parroquia. Al igual que a Vd. sus
sucesores, me podrían exigir responsabilidades la Iglesia. ¿No le parece que si
Vd. hubiese aceptado y puesto en práctica las recomendaciones mías cuando las
disonancias se suscitaron, hoy no hubiésemos rozado en estas desagradables
cuestiones?”
Iñarrak, erretore
bezala, Monterrongo Kondeekin arazoak zituela gauza jakina zen herrian, haiek
parrokian egiten zuten erakuspen larderiatzailea zela eta. Eta herria bere
erretorearekin zegoen. Iñarrak ez zuen onartzen kondeen jokaera maltzurra,
herriarekiko euren betebeharretatik paso egiten zuten bitartean (3) elizan
euren buruak nabarmentzen baitzituzten, gainerako kristauak baino gehiago izan
balira bezala.
Pazientziako ontzia gainezka egin zuen tanta honako
hauxe izan zen: Monterronekoak 1965eko egun batetik bestera parrokiara jarleku
berezi bat sartu zuen, “Condes de Monterrón” hitz gotikoekin grabatua eta
aldarearen aurreko lehen lerroan ipintzeko aginduarekin. Lurrean, berriz,
“Monterron” latoizko xafla bat ezarri zen. Operazioa
burutu zenean Iñarra Arrasatetik kanpo zegoen, eta itzuli zenean bankua
erretiratu egin zuen. Norbaitek aholkatu zion latoizko xafla ez ukitzea,
badaezpada ere. Eta hartan utzi zuen, lurrean, herriak kondeak zapal zitzakeela
adierazi nahi izan balu bezala. Erretorearen erreakzioaren ondorioz kondeek
parrokiara azaltzeari utzi zioten. San Frantzisko-ra aldatu zituzten euren
elizkizunak... eta handik gutxira Bergarara.
Eta amaitzeko, diodan, Duque de Mondragón titulua eskuratzeko eskabideak ez bide zuela erantzun onik izan, eta sekula ez zen erregistratu horren izeneko duketzarik. Gaitz erdi.
Argazkiak: JMVM
(1) María del Rosario
Aranguren Palaciok (Arrasaten jaioa, 1923ko abuztuaren 3an) aitarengandik jaso
zituen Marquesa de Garcillán y Monroy eta Condesa de Monterrón tituluak.
(2)Abuztuaren 11n izan
zen bisita
(3) Monterroneko Kondeek
ez zioten herriko ospitaleari ordaintzen, San Cristobal baseliza erosi
zutenean, harekin batera ospitalearekiko hartu zuten konpromiso ekonomikoa,
urteko zenbait anega gari edo dirutan bere balioa ematea, alegia. Eta ospitalea
Iñarraren gairik kuttunetakoa zen.
MONTERRON KONDEARI
BURUZ GEHIAGO
https://txemax3.blogspot.com/2018/05/monterrongo-kondeak-feudalismoaren.html
https://txemax3.blogspot.com/2013/05/arrasateko-alkatetza-markesetik.html
iruzkinik ez:
Argitaratu iruzkina