abendua 13, 2017

SANTA CRUZEN GERRILARIAK, ARAMAION ETA ARRASATEN

Santa Kruz apaiza eta bere gerrilariak
Sarritan ekarri ditut txoko honetara Santa Kruz abadearen gaineko albisteak. Oso pertsonaia  interesgarria iruditu zait beti eta bere nortasun korapilatsua ikertzeko modukoa dela iruditzen zait. Euskal Herriko mendietan bere abenturak korritu zituenetik Kolonbiako bazterretan jesuita bezala burututakoetaraino bada tarte luze bat, elduaindarraren izaera kontrajarria ongi baino hobeto azaltzen duena.
Nikolas Lasa,
"Mikoles Itxaso"
Santa Cruz apaiza ez zen karlistadako gerrilLan gauza handirik izango atzetik eduki izan ez balitu bere soldaduak, bere gerrillariak. Eta horietako batzuen berri txikitxoa eman nahi dut gaur, nire eskuetara iritsi zen aldizkari batetik ateratako informazioa hona aldatzen. “Estampa” da agerkaria, eta 1930ko abenduaren 20an “Cuando íbamos con el cura Santa Cruz” tituluko erreportaia-sail bati "Ahora" egunkarian ekingo ziola abisatzen zien irakurleei.

Zazpi gerrillari dira gaur hona agertzen direnak. Santa Kruzekin egin zireneko oroitzapenak mahai gainean jartzeko prest zeudenak.

Manuel Elola,
 "Manuel Iturrino"
Erreportajeak publikatu egin ziren urte hartako abenduaren 25 eta 1931ko urtarrilaren 2 bitartean, "Estampa"ren taldeko zen "Ahora" egunkarian.  Vicente Sanchez Ocaña kazetariaren idazkiak oso interesgarriak dira, Santa Cruzen abenturak ezagutzeko, bertatik bertara.
Abenduaren 20ko alean irakurtzen dugu, Sanchez Ocañak Gipuzkoako mendietan – “allá en las montañas de Guipúzcoa, en los lejanos caseríos donde viven retirados”- hilabete oso bat eman zuela eta gerrilari ohiekin elkarrizketa luzeak izan zituela.

“Es, en suma, la historia completa de una guerrilla, de la última guerrilla española, contada por los guerrilleros mismos” zioen
Luis Mª Portugal
artikuluak, eta etorriko ziren zortzi ekarpenen aurrerapena
egiten zuen:

“Siete guerrilleros de Santa Cruz que aún viven cuentan cómo se formó la partida del Cura. La partida más famosa de la última guerra carlista; y narran de un modo vivo y ameno sus más emocionantes aventuras. En la primera información titulada: “Yo le ayudé a huir de Hernialde” un sacerdote, Don Elías Arteaga, cuenta cómo Santa Cruz, auxiliado por él, escapa, disfrazado, de su parroquia, cuando las tropas del Gobierno llegan a prenderle.


Jose Domingo Aizpurua
En la segunda, “La partida se reúne” los siete veteranos supervivientes evocan los comienzos de la lucha, la figura de Santa Cruz, los tipos legendarios de sus compañeros. La tercera, “Don Manuel está en capilla” es  el dramático relato de la captura del cabecilla por las tropas de Primo de Rivera, de su prisión en Aramayona, esperando la muerte y su fuga novelesca.

Ignazio Roteta
En la cuarta, “Dos mil duros por la cabeza del cura” los guerrilleros pintan la guerra sin cuartel, las acechanzas contra la vida del Cura cabecilla, la formación de su “Guardia negra” En la quinta “¡Y tira al negro!” los viejos soldados del Cura siguen hablando de la lucha, cada día más violenta, más enconada. La sexta, “Gure aita” es un paréntesis sentimental. Los veteranos recuerdan enternecidos a Santa Cruz, en su vida íntima. Santa Cruz, el duro, el despiadado guerrillero, era para sus chicos un buen padre: “Gure aita” La séptima, “El día que matamos a Egozkue … el día que matamos a los carabineros” tiene una enorme emoción. Los viejos soldados del Cura nos hacen asistir al fusilamiento de Egozkue,
Martin Azurmendi
el desgraciado capitán carlista de trágico signo, y al de los carabineros de Endarlaza. Y en la octava, “El se ha marchado” los ex-partidarios cuentas el final de su aventura: la marcha de Santa Cruz a Francia, la disolución de la partida, la súbita vuelta del cabecilla, su alzamiento contra Lizarraga, su fracaso, su definitiva huída…”

Ziurtatu ezin dudan arren, zazpi gizon haiek Aramaio eta Arrasateko bazterretatik - gogoratu 1872ko abuztuaren 6 ospetsua-  ibiliko zirela esan liteke, okertzeko beldur handirik gabe. Besaide aldean antzeman zuten Santa Cruz eta Aramaioko Udaletxera eraman zuten preso 1872ko abuztuaren 10ean. Colombiako San
Salustiano Iturriotz
Ignazio misio jesuitikoan hil zen, hain justu beste abuztuaren 10 batean, baina 1926koan.

Zazpi gerrillari haien izenak: Nikolas Lasa (a) Mikoles Itxaso; Manuel Elola (a) Manuel Iturrino, Luis María Portugal, Jose Domingo Aizpurua, Ignazio Roteta, Martin Azurmendi eta Salustiano Iturriotz.

Argazkiak: JMVM


abendua 06, 2017

JOSE ERRASTI. ARRASATEKO FUTBOL ENTRENATZAILEA



Jose Errasti Azurmendi
Arrasateko futbol historian hainbat izan dira entrenatzaile lanetan ibili direnak. 1912 sortu zenetik, herriko futbol taldeak – Club Deportivo Mondragón, Mondragón Club de Futbol, Juventud Deportiva Mondragón, Goizeko Izarra, UCEA edo beste izenen baten babespean- hamaika bat lagun eduki ditu, baloia arerioaren atean sartzen ahalegindutako mutil (eta neska) multzoaren prestakuntza fisikoa eta taktikoa prestatzen. Guztietatik nik txoko honetara bat ekarri nahi dut. Ez dakit onena izango ote zen. Baina idazki honen protagonistak eraman zuen Juventud Deportiva Mondragón honen lorpenik handienera, eta horixe da arrazoia aukeratua izateko. 

Errasti I, 1940an
Jose Errasti Azurmendi, Errasti I, 1920ko urtarrilaren lehenean jaio zen Arrasaten. Gurasoak Benito eta Juana ziren, arabarrak. Arrasatera bizitzera aldatu eta herrian Bar Errasti ipini zuten Estazioko Kalean, egungo Nafarroa Etorbidean. Bikoteak zazpi seme alaba izan zituen – Jose, Pilar, Rosario, Jesus, Pedro, Rikardo eta Julian. Sendiko mutilak oso kirolari trebeak izan ziren futbolean eta pilotan nabarmenduz. Aurreko batean ekarri nuen txoko honetara Jesus Errasti “Lawton”en kirol istorioa; eta futbolean ere Julian maila oneko jokalaria izan zen, 1960-70 hamarkadan. 

1943ko Mondra, Maalan; Errasti, zutik lehena ezkerretik
Hamasei urterekin hasi zen Jose futbolean, Maalako zelaian. Eta aurki bihurtu zen urte haietako taldekiderik sendoenetakoa. Lehen argazkian ikus dezakegu, 1938an, Maalako futbol zelaian. Lehen argazkian ikus dezakegu, 1938an,gerra zibilean, Maalako futbol zelaian. Hortxe ageri zaigu argazkian, hirugarrena zutik ezkerretik, goi mailako futbolaren historian ageriko diren kide batzuekin: Patri, Sologaistoa, Errasti, Bolinaga, Monti, Arriaran, Etxebarria, Bedia, Heriz, Mañiko eta Balanzategi. 

Ondarruko Aurrera ekipoan. Hirugarrena, zutik, eskuinetik.
Mondra-n, 1949, Jose bigarrena ezkerretik, goian.
1949-05-17ko kirol kronika
Sei bat denboraldi egin zituen herriko futbol ekipoan eta egun batetik bestera Ondarruko Aurrerak fitxatu zuen, afizionatu arrasatearren penarako. Talde hartan bi kide ohi arrasatearrekin batera ibili zen: Juan Jose Uribarren eta Ramon Heriz. Baina Josek ez zuen Bizkaiko herri hartan denboraldi pare bat gehiagorik egin. 1948rako ostera zegoen bere jaioterriko taldean, barruan zeukan guztia ematen.


Futbolari bezala karrera laster amaituko zitzaiola jabetuta, entrenatzaile izateko probintzia mailako ikastaroetan apuntatu zen eta baita titulua atera ere. Eta jokalari denboran emandako guztia seriotasun berdinarekin  eskaini zuen futbolari berriei erakusten ere. Berriei eta, hasieran, berarekin batera Mondran aritutako lagunei ere. 

1955-56ko taldearen alineazio bat (1)
Eta hain zuzen, taldekide ohi batzuekin lortu zuen Errastik – Errasti I- bere erdiespenik loratuena, 1955-56 denboraldian. Hirugarren mailako txapeldun geratu zen ekipoa eta bigarrenera igotzeko kanporaketak jokatu zituen. Errastiren taldeak oso itxura ona eman zuen baina futbol profesionalaren errealitatera makurtu behar izan zuen bere burua.

Iturripen, 1966an; Laso, Arriaran eta Roderorekin
Jokalari onak eta entrenatzaile serioa. Horrela definitzen zuen prentsa espezializatuak Juventud Deportiva Mondragon taldea. Eta azpimarratu behar da Jose Errasti gizon serioa zela bere lanean. Ongi ezagutu zutenek diotenez, beti ikasten ari zen, arlo guztietan, bere prestakuntza teorikoa altxatu nahian.

Jose Errastiren omenezko partidua

Jose Errastik Mondra ekipoa izan zuen begiko bizitza osoan. Entrenatzera herritik kanpo ere joateko eskaintzak izan zituen arren Arrasateko berotasuna nahiago izan zuen. Eta futbol zelaietako erakartasunari 1967an egin behar izan zion agur, lan profesionalak 
denbora asko kentzen baitzion. Herriko futbol zaleek omenezko ekitaldi bat eskaini zioten Iturripen. Horrela amaitzen zen, ziurrenik Arrasatek eman duen futbol entrenatzailerik enblematikoenaren karrera.
Mondrako jokalari ohiak; Jose erdiko lerroan lehena, ezkerretik

Fagor elektronikan jubilatu zen 1980an, bihotzak abisu bat eman ondoren. Hala ere, ez zen kikildu eta ariketa fisikoak osasunerako duen ontasunaz jabetuta Arrasateko jubilatuei gimnasiako klaseak ematen hasi zen, Musakolako Polikiroldegian. Horretarako ere berregokitu behar izan zuen bere burua, iharduneko futbolistenak bezain gorputz ez hain malguetarako teknikak ikasiz.
Jose, 1971an, Ikastolen aldeko partidu baten ostean

Jose Errasti Felisa Ibarrarekin ezkondu zen eta lau seme izan zituen bikoteak: Joxe, Benito, Aitor eta Agustin. Kirolak eta lanak uzten zioten astia Udalpe elkartean ematen zuen, eta sanjuanetako danborradan esku hartzen zuen, zintzo-zintzo, lehen ediziotik. Jose, gaurko gure protagonista ahaztezina, 1993ko apirilean hil zen. 

(1) Futbol zelaia: Utebo (Zaragoza) 1956ko ekainaren 3. Bigarren mailara igotzeko kanporaketa zen eta Mondrak galdu egin zuen 3-0; baina Iturripen maiatzaren 27an 9-0 irabazi zuenez gero, hurrengo kanporaketarako klasifikatu zen. Arerioa, Tarragonako Gimnastikoa izango zen.
Alineazioa honakoa izan zen: Moreno, Larrañaga, Arregi, Divino II, Egidazu, Aranburu, Sebastian (ordeko atezaina) Makurtuta: Guridi, Agirre, Bonba, Gutierrez eta Tololo. Entrenatzailea: Jose Errasti.


Argazkiak: Benito Errasti, JMVM

ARRASATEKO FUTBOLARI BURUZ GEHIAGO EZAGUTZEKO - PARA CONOCER MÁS SOBRE EL FUTBOL DE MONDRAGÓN

FUTBOLA ARRASATEN. ISTORIOAK

https://txemax3.blogspot.com/2022/01/futbola-arrasaten-istorioak.html



azaroa 29, 2017

ALFONTSO XII.ren HILETA ELIZKIZUNAK ARRASATEN. 1885

Alfonso XII
Alfonso XII. espainiar erregea 1885eko azaroaren 25ean hil zen, eta bere heriotzaren ostean estatuko eliza guztietan hil-ondrak egin behar izan ziren. Arrasatera ere iritsi zen agindua eta eliza nagusiko parrokiak gonbitea luzatu zien herriko agintariei eta ospeko pertsonei.

Miguel Madinabeitia kronikagileak ematen digu erregearen aldeko hileta elizkizun haien berri, “El Noticiero Bilbaíno egunkarian, 1885eko abenduaren 12ko datarekin Arrasaten sinatu eta 3665. zenbakian argitaratutako kronikan. Hiletak abenduaren 11an egin ziren:

“Ayer viernes se celebraron en la iglesia parroquial de esta villa los funerales por el eterno descanso del que fue rey de España Alfonso XII, con asistencia del ayuntamiento, juzgado municipal y personas más visibles del pueblo, previamente invitados por el señor párroco de la misma.

Erdiko kaleko atea
En el centro de la nave principal y a mayor elevación que en los entierros ordinarios se había levantado un majestuoso túmulo, con los atributos de la monarquía, al que custodiaron e hicieron los honores de ordenanza los miqueletes de este punto, con su sargento a la cabeza, y hasta el ejército estuvo representado en el fúnebre acto por el militar retirado Sr. Vidarte, que asistió de uniforme (resultó incierto)

La profusión de luces que rodeaba el catafalco, por haber generosamente cedido todas las cofradías sus hachas, la magnífica araña, regalo del opulento Sr. Lopetegui, ejerciendo sus funciones a todo esplendor, y los ornamentos de los celebrantes, de lo más escogido de la indumentaria, daban al templo un aspecto severamente grave”

Hizki beltzez jarri dut ere, Madinabeitiaren artxiboko prentsa mozkinean bere eskuz idatzitakoa. Madinabeitiak buruz idatzi al zuen kronika? Ez al zuen Vidarte militarra – Julian Maria Vidarte Bobadilla-  elizan ikusi eta norbaitek esan zion han egon zela?

Diodan, halaber, Vidarte militarra arrasatear jatorrizko Prisca Gorosabel Sagastirekin ezkondu zela Iruñean 1870ean. Prisca Gorosabel Arrasateko Juan Pedro Gorosabel Zubillaga lege gizonaren alaba zen eta, besteak beste, 1901ean Erdiko kaleko elizatea itxi zenean han jarritako Jesusen Bihotz Sakratuko aldarea emakume horrek ordaindu zuen. Aldi berean, herriko Igandeetako Eskolen eta Otoitzeko Apostolutzaren presidenta izan zen Gorosabel Sagasti andrea.

Argazkiak: Wikipedia, JMVM







azaroa 22, 2017

ALKATEAREN HAUTAKETA XVIIIan, ARRASATEN (2tik bigarrena)


Aurrekoan ikusten genuen Arrasateko udal karguen hautaketan millaristek XVIII. mendean izan ohi zuten paper garrantzitsua; erabatekoa, esango nuke, haiei baitzegokien agintearen gurpilari eragitea,euren aintza handiagorako. Segi dezagun oraingoan, beraz, 1766-1767an izandako kargu banaketarekin, horren gaineko ideia bat egin dezagun. Honela irakurtzen da 1767ko urtarrilaren leheneko bileraren aktan: 

“Elección de los oficios honoríficos. Hoy día primero de enero de mil setecientos y sesenta y siete años. Hasta otro tal día de setecientos y sesenta y ocho, en la forma siguiente.

En la Iglesia Parroquial del Señor San Juan Bautista de esta villa de Mondragón, a primero de enero de mil setecientos y sesenta y siete años, por testimonio de mí el escribano de ayuntamientos y acuerdos de ellas, se juntaron antes de la misa mayor como tienen de uso y costumbre los señores Justicia, Regimiento y vecinos caballeros Nobles Hijos Dalgo Millaristas, que tienen voz activa y pasiva para ser electores y electos a los oficios honoríficos que se han de hacer este dicho día para todo el presente año según ordenanzas” 

Parrokian burutu bilera hartan alkateordea, bi erregidore eta sindiko bat ere hautatu behar zen. Horretarako ohiko sistemari segitu behar zitzaion, usadioen arabera. Baina bilera hartan beste gai batzuk ikusi zituen taldeak:

"Y estando todos juntos y congregados a son de campana tañida, yo el escribano antes de pasar a las elecciones leí en alta e intelegible voz las ordenanzas de esta M.N y M.L Provincia de Guipúzcoa del título 27. que tratan de Bodas, Bautizos, Misas nuevas y Matrimonios para su puntual observancia y cumplimiento, y que en dichas funciones y en cualquiera de ellas no se convide a ninguno que no sea pariente en tercer grado. Y en la misma forma leí yo el escribano las providencias, Reales ördenes y resoluciones acordadas últimamente por esta dicha M.N. Provincia para que todos los vecinos y moradores de esta dicha villa y su término celen con toda diligencia y cuidando
sobre extracciones del tabaco a Reynos extraños por ser en grave perjuicio de las rentas reales de Su Majestad (Dios le guarde) y que ninguna persona de esta expresada villa ni su jurisdicción admita en su casa a contrabandistas, ni otras personas que entiendan en dichas extracciones, so las penas establecidas y leyes que hay en su razón, y las que última y repetidas veces están acordadas, sino antes bien den cuenta y aviso puntualmente a los Señores Alcaldes para su remedio y castigo.

En igual forma leí las Providencias que están acordadas en razón de la veda de caza y pesca para que se observen y guarden inviolablemente"

 Ezkontza eta bataio jendatsuak ekidin nahi bide zituzten, antza denez. Eta tabakoaren kontrabandoa.
Baina aurrera jo dezagun, kargu publikoetarako hautaketarekin. Ahots aktiboa eta pasiboa zutenek har zezaketen parte eguneko bozketan. “Voz activa” eta “voz pasiva” ziren tipoak. Zer ziren bata eta bestea? “Voz activa” zuenak alkate edota zinegotzi hautatua izateko eskubidea zeukan. “Voz pasiva”, berriz, boza eman ahal izateko eskubideari zegokion. Biak batera ere eduki zitezkeen. Begira nola joan zen: 

“Después de todo lo referido, volví a leer en
voz alta e intelegible los nombres y apellidos de los que tienen voz activa y pasiva para ser electores y electos para dichos oficios honoríficos. Y habiendo sido plegados todos los carteles, se metieron estos en una de las dos jarras de plata sobredorada, y revueltas tres veces por su merced el señor Alcalde, mandó a un niño de tierna edad sacase de dicha jarra una cédula y ejecutado así y leído por mí el escribano dice así: primeros electores Cristobal Bentura de Urrechu y D. Joseph Miguel de Galarza, quienes juraron sobre la señal de la santa cruz de ejecutar fielmente su deber según les dictase sus conciencias, y se les entregaron a cuatro cédulas a cada uno de ellos; y habiendo metido bien dobladas las ocho en dicha jarra de plata sobredorada, que para el efecto trajeron escritas y revueltas tres veces, mandó su merced a un niño sacase una de dichas ocho, que practicado así salió en la cédula de dicho Galarza: Andrés de Toledo. En la cédula del referido Urrechu: D. Manuel Joseph de Gaitan de Aiala. En la cédula del expresado Galarza: D. Francisco Lázaro de Aguirre. En la cédula del nominado D. Joseph Miguel de Galarza: el licenciado D. Vicente Francisco de Oro Miota.

De los cuales cuatro electores el dicho señor Alcalde tomó juramento con forma dispuesta y cada uno de ellos ofrecieron hacer la elección según les dictase sus conciencias sin atender a pasión alguna. Siendo luego expresado por mí el escribano por mandamiento a los señores en alta e intelegible voz que según y en la manera acordada en los ayuntamientos, queda
electo por Alcalde y Juez Ordinario de esta
villa y su jurisdicción para el presente D. Manuel Joseph Gaitan de Aiala, conde de Villafranca, entregué a cada uno de los cuatro electores a cada cédula para que elijan para teniente, y después de escritas trajeron cada uno su cédula y siendo dobladas se metieron en dicha jarra, que revuelta tres veces, mandó su merced a un niño sacase una de dichas cédulas y hecho así decía en la cédula del señor D. Manuel Joseph Gaitan de Aiala: Don Francisco Lázaro de Aguirre, teniente de alcalde. 

Inmediatamente pasé a dar a dichos cuatro electores a cada dos cédulas para que los dos regidores, que trajeron escritas y habiendo metido en dicha jarra de plata sobredorada, bien plegadas, revueltas tres veces, dicho Su Merced hizo sacar una de ellas a un niño y decía en la cédula de Antonio de Toledo: D. Manuel Matheo de Aguirre y Lecue primer regidor. Luego mando sacar otra y decía en la cédula de D. Francisco Lázaro de Aguirre: D. Joseph Miguel de Galarza, segundo regidor.
Y ejecutado esto volví a darles a cada boleta a los dichos cuatro electores para síndico y trayendo escritas, dobladas se metieron en la explicada jarra y bien revueltos mandó sacar dicho señor Alcalde a un niño una de ellas y decía, en la cédula del Licenciado D. Vicente Francisco de Oro Miota: Miguel de Areitio, síndico procurador general de esta villa. 

Inmediatamente a los mismos electores entregué a cada dos boletas para jurados y las ocho escritas metidas en dicha jarra; sacó una de ellas y decía: jurado Joaquin de Marcaide y Agustín de Lecuona. El nombramiento de Alcaide, carcelero se deja para el primer ayuntamiento. Queda por escribano para este presente año Cristobal Bentura de Urrechu, a quien le toca por turno.

Y los dichos Señores Alcaldes, Regidores y Síndico que acaban de ser elegidos según queda prevenido, juraron sobre la señal de la santa cruz cada uno de ellos de proceder fielmente con sus respectivos empleos, administrando justicia en lo que cada uno toca según les dictan sus conciencias sin odio ni pasión alguna.

Quedan por Diputados los referidos señores D. Bicente Manuel de Zenica, D. Nicolás de Sola, D. Juan Jabier de Araoz y D. Santiago de Guridi. Y entregó dicho señor Alcalde D. Bicente Manuel de Zenica y Barrutia la Vara Real de Justicia al señor D. Manuel Joseph Gaitan de Aiala electo, con lo cual se concluyó la elección y esta se hizo quieta y pacíficamente, sin protesta ni contradición alguna, de lo cual yo el escribano del Ayuntamiento que he sido doy fe. Ignacio de Unceta” 

Jurado edo epaileen lana herritarren babesa zen, hau da kontzejuen gaineko erabakien zaintzarako karguak ziren. Baina denboraz epaileen betebeharra desbideratzen joan zen eta diputatuak agertu ziren. Diputatuen irudia 1766an sortu zuen Carlos III erregeak eta beren betebeharra abastoetako kudeaketara mugatzen zen. Arrasaten, 1767an, aurreko udal batzordeko alkate, alkateorde, zinegotzi eta sindikoa izan ziren izendatuta diputatu. Euren zeregina denboran oso kritikoa gertatu zen eta sarritan haien eta zinegotzien interesek elkarren kontra jotzen zuten.

Dena den, eta bestela ezin zitekeen moduan, udal karguen banaketan boteretsuek botereari eusten zioten, ziurrenik herriaren kalterako. Baina hori ez da udal aktetan agertzen. 

Lahen zatia: