martxoa 08, 2017

JESUS ERRASTI. ARRASATEKO "LAWTON"


Alavesaren elastikoarekin
Arrasaten izan dira berezko merituz nabarmendutako futbol jokalariak. Txoko honetan ere merezi dute aipamena, azken finean historiako zati zabala adierazten baitute, eta denak ezina izango den arren behintzat eskura ditudanak ekarri nahi ditut hona. Honako ekarpentxo honekin ekiten diot, beraz, errepaso txiki bati, Mondra-k emandako futbolari (ostikalari) ospetsuenekin. Barka nazatela tintontzian geratuko direnak. Pozik emango nituzke ezagutzera guztien izenak eta egintzak. 

Jesus Errasti Azurmendi Arrasaten jaio zen 1929ko martxoaren 25ean.Futbolari bezala UCEAn nabarmendu zen, 1948an. Jose bere anaia zaharrak ireki zuen kirolerako sendiaren atea.
Atotxan, 1949. Mondrarekin. Jesus eta Jose anaiak
Eta hark ere izango du tokia aipatuen artean.

Jesusek bere estilo eta futbolerako erakusten zuen trebeziarengatik aurki “Lawton” gaitzizena eman zioten, britainiar ligako Tommy Lawton idoloaren itxurak baitzituen. 

Behean erdikoa Jesus, eta bere atzean Berezibar, 1951-09-01
UCEA eta Mondratik zehar Eibarrera eman zuen salto. Denboraldi bat geroago Deportivo Alavesek fitxatu zuen, 1951-52 denboraldirako, bigarren mailan aritzeko. Alavesekin hasi eta aurrenetako partidu batean, lagun artekoan,  Madrilgo Txamartinen aritu zen, 1951ko irailaren 1ean, Real Madriden kontra. Ez zen txantxetakoa izan, madrildarren artean Alonso, Muñoz, Olsen, Molowny eta antzeko jokalariak baitzeuden. Partidua 7-2 galdu zuten arren babazorroen artean Errastik oso itxura ona eman zuela diote kronikek.

Jesus,bigarrena zutik ezkerretik. Uribarren eskuinekoa, makurtuta

Aipatu behar da, partidu hartan gasteiztarrekin beste arrasatear batek ere jokatu zuela: Txomin Berezibar Altuna. Horra hor, beraz, Arrasateko kirol historiarako apuntatzeko data: 1951-09-01.

Errasti, Uribarren eta Zarra mitikoa
Bigarren mailan ari zen Barakaldora pasatu zen hurrengo denboraldian Errasti eta Bizkaiko hiri hartan 1953-54 urtera arte egon zen. Eta Barakaldotik Andaluziara joan zen arrasatearra, Cadizeko San Fernandoko ekipora, alegia. Eta bertan 1954-55 urtean ihardun zuen. Talde horren web gunean irakur daiteke: “Hamarkada zoragarria hasi zen 1954an” San Fernandoko kasu honetan ere, Errastik beste arrasatear batekin egin zuen topo: Juan Jose Uribarrren. Azken hori aurreko denboralditik zebilen Cadizeko ekipo hartan, hain zuzen bigarren mailara igo zenean. Uribarren eta Errastik arerio izan zuten bigarren mailan beste arrasatear bat, Jaenen futbol goi karrera egiten ari zena: Angel Arregi.

Errasti, hirugarrena ezkerretik. makurtuta. Bosgarrena Arriaran.
Errastik San Fernando taldean urtebete bakar bat eman zuen eta handik Burgosera hurbildu zen. Hirugarren mailan zebilen Burgos C.F eta bigarrenerako prestatzen ari zen. 1955-56 denboraldian, beraz, Gaztelako hiri  hartan ihardun zuen, eta taldean beste arrasatear batekin egin zuen topo: Juanito Arriaranekin, Burgosen soldadutza egiten ari zena. 







Goiko argazkia Jesus Errastiren azkenetako partidu batekoa da, lagun artekoa, Juventud Deportiva Mondragónekin, hamarkadatan taldeko laguntzailea izandako Pereirari egin zitzaion omenaldian, Iturripen. Makurtutakoetako bigarrena da Jesus, eskumatik, bere ezkerrean Berezibar Deportivo Alaveseko kide ohia duela.Jokalarien artean ikus daitezke, Jose Errasti (entrenatzaile lanetan) Imanol Zeziaga Divino I, Uribarren,Txantxote, Guridi, Balzategi, Bolinaga, Kortabarria... Futbolista onak,Arrasateko futbol historiako ale baliotsuak.

 Jesus Errasti Burgosen erretiratu zen  futbol profesionaletik,  27 urterekin. Jokalari ohi arrasatearra 2003an hil zen.

 Argazkiak: Ana Errasti, Benito Errasti, Jose Ignazio Zaitegi, JMVM


ARRASATEKO FUTBOLARI BURUZ GEHIAGO EZAGUTZEKO - PARA CONOCER MÁS SOBRE EL FUTBOL DE MONDRAGÓN

FUTBOLA ARRASATEN. ISTORIOAK

https://txemax3.blogspot.com/2022/01/futbola-arrasaten-istorioak.html











martxoa 01, 2017

MIRARIAK ARRASATEKO HERRITARRENTZAT. XVII



Arantzazuko Ama Birjina
Mirariak dira eliza katolikoaren zutaberik deigarrienetakoa eta horiei lotzen zaizkie fededunak une larrietan, naturaz gaindiko esperantzan. Gure inguruan ere eman bide dira historian zehar fenomeno ulertezinak eta gaurko nire ekarpen honetan horietako hiruren berri eman nahi dut, XVI. mendean jazotakoak. 

Juan de Luzuriaga fraideak idatzi zuen 1690ean “Paraninfo Celeste: Historia de la Mystica Zarza milagrosa, imagen y prodigioso Santuario de Aránzazu” izeneko liburua, eta bertan aurkitzen ditugu ondoko deskribapenak, Arrasateko hiritar batzuei jazotakoak.
Goazen lehenarekin. Pero Fernandez Çaraa eta Mariana Vergara Osinaga Arrasaten bizi ziren 1580an eta tabardillo edo tifusak harrapatu zituen. Medikuntzak ezer gutxi egin zezakeela ikusirik, Arantzazuko Ama Birjinari promes egin zioten. Irakur dezagun: 

“Pedro Fernandez Zaraá, vecino de Mondragón, libre de tabardillo. Promesa igual de dos virtuosos casados, sin comunicarle su dictámen.


58.- Pedro Fernandez Zaraá Bolivar y Doña María de Vergara su mujer, vecinos de la Villa de Mondragón, en la Provincia de Guipúzcoa, adolecieron a un tiempo de tabardillo, en cuyos términos tan agudos como peligrosos, por espacio de un mes se vieron desahuciados de tres famosos Médicos; en especial el marido, que dos días enteros estuvo en continuo frenesí, sin poder articular voz alguna. Su mujer, que retirada en otro cuarto, si no tan gravemente molestada de la calentura y fiebre ardentísima del achaque, afligidísima y congojada de que se moría su esposo (cuya nueva pareció conveniente participarle) apeló a Nuestra Señora de Aranzazu, ofreciéndole por ambas saludes ir en peregrinación a su casa, con ofrenda de un frontal, y unas joyas preciosas para su adorno. El marido que (como hemos dicho) estaba en distante cuadra y recámara, sin tener noticia alguna de la promesa y voto que había hecho, dijo al mismo tiempo en alta vos: Vamos, Vamos a Aranzazu y llevemos un frontal y algunas otras cosas a Nuestra Señora. 

La Soberana Reina que a estos dos honestos y fieles casados dio un mismo afecto y deseo, quiso que con la distancia y ninguna comunicación de su voto, constase y fuese notorio ser dádiva de su poder, así el afecto a una misma promesa en un mismo tiempo, como una misma salud, que repartió su Misericordia a entrambos, para que cobrando desde entonces mejoría y continuándose hasta el término de entera salud, fuesen a su santuario con las alhajas prometidas a darle debidas gracias por tal merced.


Bigarrena eta- ikusiko dugun bezala- hirugarrena ere, Arantzazuko Andra Mariarengana jotzeko arrazoia ez zen gaisotasuna izan, ezpata kolpe baten ondorioz zauritutako arrasatear baten hil zoria baino.



76. Juan Bautista de Gallastegui, natural de la Villa de Mondragón, en la Provincia de Guipúzcoa, residente en la Ciudad de Toledo, estando deshauciado de una estocada penetrante sobre el corazón, sin esperanza (a juiciio de los Médicos y Cirujanos) de una hora de vida; se entregó con todo afecto al amparo de Nuestra Señora de Aranzazu a quien ofreció visitar en su templo y colgar en él un lienzo d epincel, con el retrato de Su Sagrada Imagen, en que se representasen a los ojos y a la memoria el milagro de haberle dado la vida y salud en extremo y artículo tan peligroso.

Pagó, como de contado MARIA, el piadoso pensamiento de este hombre, dándole instantánea y perfecta sanidad, para admiración de la naturaleza y medicina que reconoció con veneración ser obra de la mano de Dios tal curación; que hoy acuerda la pintura que llevó este hombre, juntamente con un cáliz de plata, sobredorado, y unos corporales con su bolsa, en señal de agradecimiento a MARIA Santísima, en su Santuario. 

Juan Bautista Gallastegi 1648an jaio zen Arrasaten. Itxura guztien arabera ez zen geldi egoteko modukoa eta handik lasterrera ostera jo behar izan zuten Toledotik Arantzazuko Ama Birjinaren laguntza eske. Dakusagun: 

77. Repite MARIA Santísima la sanidad a este hombre, en otra herida. Segunda vez alcanzó favor y merced de esta Soberana Reina, el dicho Juan Bautista, que sobre no le que dependencia, en la misma Ciudad de Toledo, alguna personas que le tenían odio y enemistad, riñendo con él le dieron una herida mortal en la cabeza, para cuya medicina y curación le sacaron algunos huesos, y después de otros rigurosos remedios, le dieron la llaga por incurable. Su mujer Catalina de la Paz y un sacerdote llamado Don Diego Zabarte, grande amigo del enfermo, ofrecieron en su nombre visitar la Iglesia de Aranzazu y decir una Misa en la Capilla de su Soberana Imágen, por la salud de aquel miserable doliente.

No defraudó sus deseos la Madre de Piedad y Misericordia, porque (aunque no concedió tan presta sanidad como la primera vez) dio luego muestras de mejoría, que continuándole en breve espacio de tiempo, fue cabal y perfecta la salud, que reconocieron ser de la mano de MARIA, cumpliendo el voto en su Capilla y Religiosísimo Templo” 
 Honaino mirari horien azalpena.

Argazkiak: JMVM


otsaila 22, 2017

MARTINEZ DE UBAGO ARRASATEARRAK


Luis Armengouren margo lana
Umetan Luis Martinez de Ubago arrasatearra izan nuen haginlaria. Oraindik bizi-bizirik daukat nire gogoan bere itxaron gelako margo tragiko bat – “Asesinato en una taberna”- (Luis Armengou.1910) kontsultara sartu aurreko artegatasuna areagotzen zuena. Baina aitortu behar dut gehiago estimatzen nuela umeekiko Ubagoren sentsibilitatea – horrela esaten genion- Luis Garcia “Luisón”ena baino. Edozein modutan ez naiz idaztera jarri haurtzaroko Arrasateko haginlarien nolakotasunak azaltzeko, Martinez de Ubago abizenarekin zer ikusirik duen istorio bat adierazteko baino. 

Luis Martinez de Ubagoren etxean, 1940 inguru
Luis Martinez de Ubago Milikua Arrasaten jaio zen, 1904ko azaroaren 18an. Haginlari-kontsulta Nafarroa Etorbideko 1. zenbakian izan zuen lehenik – artean Paseo de la Estación genuen- eta geroago Erdiko Kalera igaro zen.Gerra piztu zenean, 1936an, Luis zinegotzia zen Arrasateko Udaletxean, errepublikazale bezala hautatua. Eta 1931-36 urteen bitarteko zenbait alditan alkate bezala ere aritu zen.(1)

Luisen aita ere Arrasateko medikua izan genuen: Alberto Martinez de Ubago Lizarraga,Iruñean 1874an munduratua eta Arrasaten 1945ean hil zena. Iturriotz kaleko 13. zenbakian zeukan kontsulta. Aita-semearen afiliazio politikoa errepublikaren aldekoa zen. Eta horrela agertu zuten euren burua 1936an Herri Frontearen sostengu ekonomikoan parte hartuz. Aitak 15 pezeta eman zituen eta semeak, berriz, 25. Alberto Martinez de Ubago XX Milikuarekin ezkondu zen, hain zuzen Arrasateko ostaturik entzutetsueneko jabearen alabarekin. Antero Milikua Oarberrietak Erdiko Kaleko 3an zeukan negozioa. Bestalde, XIX. amaieran eta XX. lehen urteetan udal zinegotzia izan zen. 

Baina Alberto ez zen izan Arrasatera mediku bezala sendiko lehena iritsia. Bere anaia bat, Eduardo Martinez de Ubago Lizarraga, lau urte zaharragoa, 1898an izendatu zuten herriko mediku titularra. Maria Candelaria Okendo arrasatearrarekin zegoen ezkonduta eta bikoteak seme bat izan zuen Arrasaten, Vicente. Sendiak 1900an Iruñera aldatu zuen bizitokia. Maria Candelariaren ahizpa bat, Maria Josefa, lehendik bizi zen Iruñean,eta horretaz aritu izan nintzen artikulu batean.

Eduardo, Arrasateko mediku izendatu baino lehen, Nafarroako Probintzia-Benefizentziako osagile titularra izan zen. Eta 1873an Iruñeko alkate errepublikazalea hautatu zuten.  Eusko Ikaskuntzaren 1920ko II Kongresuan txosten bat aurkeztu zuen Iruñeko langileriaren egoera txarra salatuz. Txosten hartan honela zioen bere amaieran: 

“Y si blancos, rojos y amarillos trabajamos con la alteza de miras y el amor y cariño que estas obras sociales necesitan, no lo dudéis que al fin conseguiremos que el santo ideal de la igualdad humana, por lo menos se vislumbre como un hecho de posible realidad en la Región Vasca, por devolverse aquí en forma equitativa y justa al miserable, en los momentos angustiosos de su vida, lo que al rico le sobra, pues sabiendo éste que en justicia no le pertenece, es indudable que el mismo hecho aliviará a los dos. Y si este caso, motivo de orgullo regional fuera patente, muchos hijos de aquí, que hasta ahora les tenía sin cuidado la Región, en donde quiera que estuviesen gritarían, lo que algunos sin tanto fundamento gritan hoy: ¡GORA EUZKADI!” 

Alderdi Errepublikazale Autonomoaren kidea zen eta 1936ko gerra piztean Iruñeko Kartzelako mediku izateari utzi behar izan zion. Iruñean hil zen 1939an. 

Vicente Martinez de Ubago Okendo
Azaldu dut Vicente Martinez de Ubago Okendo izan zela Eduardoren semea, Arrasaten 1898ko abuztuaren 30ean jaioa. Urtebete bat zuela sendiak Iruñera aldatu zuen egoitza. Iruñean batxilergoa ikasi zuen Vicentek, Municheko Unibertsitatean Filosofia, eta Iruñean irakasle-eskolako titulua lortu zuen. Eusko Ikaskuntzak beka bat eman zion 1921ean Dinamarkan kooperatibismoari buruzko ikerketa egiteko. Zuzenbidean lizentziatu zen 1927an eta bulego bat ireki zuen Iruñean. 

Oso gazte zela hasi zen idazten Iruñeko kazetetan. Ideologia sozialistakoa genuen eta oso kritikoa azaldu zen bere artikuluetan Nafarroako kazikismoarekiko. Sozialista izateak ez zion euskal abertzaleekin hurbil egotea eragozten eta “La Voz de Navarra” eta “Vida Vasca” agerkarietan idatzi zuen, Arturo Campion, Manuel Irujo, Estanislao Aranzadi eta gisa horretako pertsonaia publikoekin batera. Baita “Vida Navarra” aldizkarian ere (1933) irakur dezakegu bere lan interesgarri bat. 

“Pamplona se divierte” titulatu zuen 1930eko “Vida Vasca”ren artikulu batean honela zioen sozialista arrasatearrak, Iruñeko udalak sanferminetan euskal kulturari toki gutxi eskaintzen ziola salatuz: 

“Oh! encanto del recogimiento en un cuarto de estudio, de la sensación de una melodía vasca, de la alegría de un niño o de un anciano en un momento de expansión tranquila y sana! ¿No podréis inspirar a quienes organizan nuestras fiestas un número más en la lista de los que completan nuestros carteles anunciadores? Así lo espera este entusiasta admirador de los valores intelectuales y sentimentales de nuestro gran pueblo vasco” 

“La Voz de Navarra” egunkari abertzaleko erredaktorea izan zen 1930ean eta urte berean “La República” astekariaren zuzendari izendatu zuten. Bi urte geroago “La Voz de Guipúzcoa” egunkari errepublikazalearen korrespontsal izatera pasatu zen. Arrasateko Maria Mendizabal Kormenzanarekin ezkondu zen 1933an. 

Bere aita bezala, Alderdi Errepublikazale Autonomoan afiliatu zen 1931n, PSOEtik aldenduta. Euskal Estatutuaren kontra azaldu zen, Euskal Herrian eskuindarren sendotasuna ekarriko zuelakoan. EAJ-PNVren kontra azaldu zen bere artikuluetan baina, aitzitik, ANV sortu zenean zeharo alderdi haren alde jarri zen, ziurrenik bere anaia Manuel bertan afiliatu zelako. 

Fronte Popularrentzako botoa eskatu zuen eta gerra zibilaren hastapenetan errepublikar esparrura igaro zen Iruñetik. Atxilotu egin zuten eta heriotzara kondenatua, bere burua defendatu zuen epaiketan. Amnistiatuta, Gasteizera joan zen bizitzera. Eta 1951n,
Alberto Martinez de Ubago
Errepublika Dominikarrera emigratu zuten senar-emazteak, hain justu ANVko anaia Manuel bizi zenera. Santo Domingon hil zen, bertara ailegatu eta gutxira.


  (1) Luis Martinez de Ubago Milikuaren semea ere – Alberto Martinez de Ubago Ugarte- haginlaria izan zen Arrasaten. Sendiaren azken kidea izan genuen.

  Argazkiak: JMVM, Carmelo Letona